Sonety krymskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sonety krymskie
Ilustracja
Strona tytułowa Sonetów
Autor Adam Mickiewicz
Typ utworu cykl sonetów
Data powstania 1825-1826
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania Moskwa
Język polski
Data wydania 1826

Sonety krymskie – cykl 18 sonetów Adama Mickiewicza, stanowiących opis podróży poety na Półwysep Krymski latem i jesienią 1825. Wiersze napisane zostały w latach 1825-1826, wydane zaś w Moskwie w 1826 razem z Sonetami odeskimi oraz przekładem sonetu V (Widok gór ze stepów Kozłowa) na język perski w zbiorze pod tytułem Sonety. Utwory stanowią pierwszy cykl sonetów w literaturze polskiej, a także zapoczątkowały „sonetomanię” wśród pisarzy epok romantyzmu i Młodej Polski, który naśladowali oraz nawiązywali do dzieła Mickiewicza[1]. Wiersze zawierają motto pochodzące z West–östlicher Divan Johanna Wolfganga von Goethego („Wer den Dichter will verstehen, / Muss in Dichters Lande gehen[a]”) i dedykowane są „towarzyszom podróży krymskiej”[2][3].

Sonety[4][edytuj]

  • Stepy Akermańskie
  • Cisza morska
  • Żegluga
  • Burza
  • Widok gór ze stepów Kozłowa
  • Bakczysaraj
  • Bakczysaraj w nocy
  • Grób Potockiej
  • Mogiły Haremu
  • Bajdary
  • Ałuszta w dzień
  • Ałuszta w nocy
  • Czatyrdah
  • Pielgrzym
  • Droga nad przepaścią w Czufut-Kale
  • Góra Kikineis
  • Ruiny zamku w Bałakławie
  • Ajudah

Treść[edytuj]

Sonety krymskie, oparte na sonetach w stylu włoskim i nawiązujące do poematu opisowego, przedstawiają wewnętrzne rozdarcie Pielgrzyma pomiędzy zachwytem nad Półwyspem Krymskim a tęsknotą za ojczyzną oraz „romantyczne zindywidualizowanie spojrzenia na świat przez konfrontację reakcji polskiego Pielgrzyma-turysty i człowieka Wschodu – Mirzy-przewodnika”. Wiersze charakteryzują się podmiotem lirycznym, który w różny sposób opisuje te same krajobrazy, w zależności od oświetlenia lub odległości. Sam cykl, cechujący się bajronizmem[5], został ułożony jako świadoma kompozycja i nie odpowiada faktycznej trasie podróży[1]. W utworach znajdziemy nawiązania m.in. do mitologii perskiej (diwy w Widoku gór ze stepów Kozłowa)[6], Biblii (Balszazar w Bakczysaraju)[7] oraz islamu (Eblis w Bakczysaraju w nocy[8], giaur w Mogiłach haremu[9] czy namaz w Ałuszty w dzień[10]).

Recepcja i nawiązania[edytuj]

Sonety krymskie stały się obiektem dyskusji w sporze klasyków z romantykami. Cykl zrywał z tradycyjną dla sonetów problematyką miłosną oraz filozoficzną zwracając się ku opisom „panoramy krain”. Wśród poetów doby romantyzmu do dzieła Mickiewicza nawiązywali Józef Dunin-Borkowski, Stefan Florian Garczyński, Konstanty Gaszyński, Józef Łapsiński, Tomasz August Olizarowski i Władysław Syrokomla. W okresie młodopolskim Sonetami krymskimi inspirowali się m.in. Franciszek Henryk Nowicki, Jan Kasprowicz czy Jerzy Żuławski[1].

Sonety krymskie wykorzystane zostały również przez muzyków. Stanisław Moniuszko jest autorem kantaty Sonety krymskie[1][11] wykonanej w Krakowie w 1867[12]. Jan Tomasz Wydżga skomponował Ciszę morską, pieśń na głos z fortepianem wydaną w 1897 przez Gebethnera i Wolffa[13]. Muzykę na chór męski do tego samego sonetu napisał Romuald Twardowski[14].

Przekłady[edytuj]

Pozostałości fortyfikacji w Czufut-Kale na obrazie Carla Bossoliego z 1856

Całość Sonetów krymskich przetłumaczona została na angielski, francuski, język niemiecki, rosyjski i ukraiński. Poszczególne wiersze przełożone zostały na 21 języków[1]. Pierwsze tłumaczenie jednego z sonetów powstało z inicjatywy samego Mickiewicza. Był to przekład na język perski Widoku gór ze stepów Kozłowa dokonany przez niejakiego Mirzę Dżafara Topczybaszę, adiunkta Wydziału Wschodniego Uniwersytetu Petersburskiego[b]. Poeta pragnął zapewne nadać tomikowi wierszy przesyconych orientalizowanymi obrazami i zapożyczeniami językowymi charakter charakter jeszcze bardziej orientalny i zadbał o to, by przekład wszedł do późniejszej partii pierwszego wydania Sonetów krymskich[c].

  • Sonnets from the Crimea, translated by Edna Worthley Underwood, Paul Elder and Company, Tomoye Press, San Francisco, August 1917
  • Qazalha-je Kerime = Sonety krymskie, przekład na język perski Alireza Doulatszahi, Ivonna Nowicka, Baal Publications, Teheran-Iran 2010, ISBN 978-964-2574-27-8 (Seria: Studia polskie – IV. Poezja polska – III)
  • Qirim sonetleri – tłumaczenie na język krymskotatarski dokonane przez tatarskiego poetę Szakira Selima; wydawcą dwujęzycznego zbiorku opublikowanego w 2013 w Białymstoku jest Muzułmański Związek Religijny w RP Najwyższe Kolegium, ISBN 978-83-934341-6-9.

Uwagi

  1. „Kto chce zrozumieć poetę, / musi jechać do kraju poety[2]
  2. Więcej na ten temat w: Barbara Majewska. Pierwszy orientalny przekład sonetu Mickiewicza. „Przegląd Orientalistyczny”. 1 (17), s. 59-66, 1956. Polskie Towarzystwo Orientalistyczne (pol.).  oraz Alirezā Doulatszāhi. Nachostin tardżome-je asz’ār-e Mitskiewicz be fārsi. „Pol-e Firuze. Faslnāme dar Zamine-je Goftogu-je Tamaddonhā. Wiże-je Lahestān”. 13 (1383), s. 187-194, 2004 (pers.).  (zawiera dwie wersje Widoku gór ze Stepów Kozłowa w przekładzie Mirzy Dżafara Topczybaszego oraz Iwony Nowickiej i Alirezy Doulatszāhiego).
  3. Fotografię perskojęzycznego wprowadzenia Mirzy Dżafara Topczybaszego można znaleźć w: Jacek Łukasiewicz: Mickiewicz. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1996, s. 60, seria: A To Polska Właśnie. ISBN 8370235190.

Przypisy

  1. a b c d e Opacki 1991 ↓, s. 386.
  2. a b Adam Mickiewicz: Sonety krymskie: Motto i dedykacje (pol.). W: wolnelektury.pl [on-line]. Wolne Lektury. [dostęp 2016-04-04].
  3. Mickiewicz 1982 ↓, s. 208.
  4. Mickiewicz 1982 ↓, s. 209-226.
  5. Charysz 2013 ↓, s. 272-273.
  6. Mickiewicz 1982 ↓, s. 499.
  7. Mickiewicz 1982 ↓, s. 500.
  8. Mickiewicz 1982 ↓, s. 501.
  9. Mickiewicz 1982 ↓, s. 502.
  10. Mickiewicz 1982 ↓, s. 503.
  11. Bylicki 1880 ↓, s. 11.
  12. Bylicki 1880 ↓, s. 12.
  13. Cisza morska: z Sonetów krymskich Adama Mickiewicza (pol.). W: Katalogi Biblioteki Narodowej [on-line]. alpha.bn.org.pl. [dostęp 2016-04-05].
  14. Cisza morska: na chór męski (pol.). W: Katalogi Biblioteki Narodowej [on-line]. alpha.bn.org.pl. [dostęp 2016-04-05].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]