Edmund Spenser

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Edmund Spenser
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia ok. 1552
Data i miejsce śmierci 13 stycznia 1599
Zawód poeta, humanista
Narodowość angielska
Język angielski

Strona tytułowa cyklu "Amoretti"
Podpis Edmunda Spensera
Strona tytułowa cyklu "The Four Hymns"
Strona tytułowa eposu "Królowa wieszczek"

Edmund Spenser (ur. ok. 1552, zm. 13 stycznia 1599) – angielski poeta i humanista[1][2].

Życiorys[edytuj]

Niewiele wiadomo o wczesnym życiu Spensera[3]. Urodził się w 1552 lub 1553 w Londynie[3]. Studiował w Pembroke Hall na University of Cambridge[3]. Bakalaureat uzyskał w 1573, a magisterium otrzymał w 1576[3]. Był dworzaninem lorda Leicestera, przebywał wraz z nim na dworze Elżbiety I[4]. Z Leicesterem zaznajomił go profesor retoryki i pomniejszy poeta Gabriel Harvey[2], jego pierwszy mentor[4]. W 1580 został sekretarzem Irlandii[2]. Jeden z najwybitniejszych reprezentantów angielskiego renesansu i epoki elżbietańskiej. Jego mecenasem był Edward de Vere[5]. Spenser był przyjacielem poety Philipa Sidneya[1]. Był żonaty. Miał trzech synów i córkę[2].

Twórczość[edytuj]

Edmund Spenser pisał bardzo dużo. Był autorem głośnych utworów, takich jak:

  • The Faerie Queene[6][1] (Królowa wieszczek) – utwór za pomocą alegorii wychwalający rządy Tudorów,
  • Shepheards Calender (1579)[1] – pasterski poemat,
  • Amoretti (1595)[1] – zbiór sonetów,
  • Epithalamion (1595) – napisany na jego własne wesele[1],
  • The Four Hymns (1596).

Nowatorstwo wersyfikacyjne[edytuj]

Spenser wynalazł strofę dziewięciowersową, rymowaną ababbcbcc, z ostatnim wersem dłuższym od pozostałych[1], nazywaną odtąd jego imieniem (strofa spenserowska[7]) oraz własny schemat rymowania sonetu abab bcbc cdcd ee (sonet spenserowski)[8]. Strofa spenserowska stała się jedną z najbardziej popularnych angielskich kunsztownych form wierszowych. Była wykorzystywana zarówno w liryce, jak i największej epice. Cytat w oryginalnej elżbietańskiej ortografii angielskiej.

Gentle Knight was pricking on the plaine,
Y cladd in mightie armes and siluer shielde,
Wherein old dints of deepe wounds did remaine,
The cruell markes of many' a bloudy fielde;
Yet armes till that time did he neuer wield:
His angry steede did chide his foming bitt,
As much disdayning to the curbe to yield:
Full iolly knight he seemd, and faire did sitt,
As one for knightly giusts and fierce encounters fitt[9].
— Edmund Spenser, The Faerie Queene: Book I, Canto 1.

Wpływ[edytuj]

Edmund Spenser wywarł wielki wpływ na późniejszych poetów angielskich. Twórcy ci naśladowali styl poety i posługiwali się wymyśloną przez niego strofą. Spenser jako liryk i epik wpłynął na Johna Miltona[10]. Do autorów pozostających w orbicie oddziaływania Spensera należał też romantyk John Keats[11]. Wkrótce po tym, jak nauczyciel Charles Cowden Clarke zapoznał go z twórczością renesansowego klasyka, Keats napisał wiersz Imitation of Spenser, będący jego pierwszym zachowanym do dzisiaj utworem[12]. Strofą pomysłu Spensera pisali swoje wiersze i poematy nie tylko poeci angielscy i amerykańscy, ale również polscy (Juliusz Słowacki, Jan Kasprowicz) i czescy (Jaroslav Vrchlický).

Tłumaczenia polskie[edytuj]

Fragmenty The Faerie Queene, pod tytułem Królowa wieszczek, przełożył na język polski Jan Kasprowicz. Utwory Spensera znalazły się też w antologiach: Poeci języka angielskiego, tom I (Warszawa 1969); Jerzy Pietrkiewicz, Antologia liryki angielskiej 1300-1950 (Warszawa 1997) i Od Chaucera do Larkina. 400 nieśmiertelnych wierszy 125 poetów anglojęzycznych z 8 stuleci (przekład Stanisław Barańczak, Kraków 1993).

Szlachetny rycerz pomyka po błoni,
Z srebrnym puklerzem i w pancerz odziany,
Na którym ślady wojennych pogoni
Niby głębokie pozostały rany —
Lecz on w tę zbroję pierwszy raz ubrany.
Rumak wędzidło gryzie niecierpliwie,
Jakby go ciężkie więziły kajdany.
Rycerz to piękny, stworzony prawdziwie,
By z wrogiem się spotykać na najkrwawszej niwie.
— Edmund Spenser, Królowa Wieszczek, tłum. Jan Kasporwicz

Przypisy

  1. a b c d e f g Spenser Edmund (pol.). Encyklopedia PWN. [dostęp 2017-02-20].
  2. a b c d Edmund Spenser (ang.). luminarium.org. [dostęp 2017-02-20].
  3. a b c d Edmund Spenser, English poet (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2017-02-19].
  4. a b Edmund Spenser, Poet (1552–1599) (ang.). PoetryFoundation.org. [dostęp 2017-02-19].
  5. Gary Goldstein: Edward de Vere, Earl of Oxford (1550-1604) (ang.). luminarium.org. [dostęp 2017-02-19].
  6. The Faerie Queene, work by Spenser (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2017-02-19].
  7. Jacek Baluch, Piotr Gierowski: Czesko-polski słownik terminów literackich. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2016, s. 356. ISBN 978-83-233-4066-9.
  8. Witold Ostrowski: Sonet spenserowski. W: Słownik rodzajów i gatunków literackich. Grzegorz Gazda (red.), Słowinia Tynecka-Makowska (red.). Kraków: Universitas, 2006, s. 717-718. ISBN 83-242-0474-1.
  9. Edmund Spenser: The Faerie Queene: Book I, Canto 1. (ang.). luminarium.org. [dostęp 2017-02-20].
  10. Claribel May Nothnagle: The Influence of the Poetry of Edmund Spenser upon the Poetry of John Milton (ang.). open.bu.ed, 1942. [dostęp 2017-02-20].
  11. William A. Read: Keats and Spenser (ang.). jstor.org, 1903. [dostęp 2017-02-20].
  12. John Keats: Imitation of Spenser (ang.). spenserians.cath.vt.edu. [dostęp 2017-02-20].