Ernst Chladni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ernst Chladni

Ernst Florens Friedrich Chladni ('ɛʀnst 'floːʀɛns 'fʀiːdʀɪç 'kladnɪ, ur. 30 listopada 1756 w Wittenberdze; zm. 3 kwietnia 1827 we Wrocławiu[1]) – niemiecki fizyk i geolog, badacz meteorytów.

Biografia[edytuj]

Urodził się w protestanckiej rodzinie pochodzącej z Kremnicy (Słowacja)[2]. Ojciec był prawnikiem, profesorem Uniwersytetu w Wittenberdze[3] i rektorem tej uczelni. Ernst Chladni studiował prawo od 1774, najpierw w Wittenberdze, a później w Lipsku, gdzie ukończył studia w 1781, uzupełniając je jeszcze dodatkowymi egzaminami w 1782[4]. Nie prowadził jednak praktyk prawniczych; po ukończeniu studiów powrócił do rodzinnego miasta, gdzie zatrudnił się na macierzystym uniwersytecie i poświęcił się badaniom akustyki, a utrzymywał się z wykładów i demonstracji efektownych eksperymentów fizycznych, zwłaszcza związanych z jego specjalizacją[5]. Konstruował też instrumenty muzyczne własnego pomysłu, np. euphon (1790), klawicylinder (1800)[6].

W trakcie jednej z podróży z wykładami i demonstracjami przybył na Uniwersytet Wrocławski i w czasie pobytu w mieście nagle zmarł[7]. Pochowany został tamże na nieistniejącym dziś Cmentarzu Wielkim parafii św. Elżbiety[8].

Dorobek naukowy[edytuj]

Do głównych obszarów badań Chladniego należały badania zjawisk akustycznych, w tym doświadczenia z drgającymi strunami i płytami[9]. Ustalił prędkość rozchodzenia się fal podłużnych w licznych metalach i drewnie, a także prędkość dźwięku w szeregu gazów[10]. Od jego nazwiska pochodzi nazwa odkrytego przezeń zjawiska zwanego figurami Chladniego[11]. Podsumowaniem badań w tej dziedzinie było dzieło Die Akustik (1802), wydane też w tłumaczeniu francuskim (1810) dzięki pieniądzom, które wyłożył Napoleon Bonaparte.

Od 1792 badania swe rozszerzył na problem genezy meteorytów. Zasłynął jako jedna z pierwszych osób reprezentujących pogląd o kosmicznym pochodzeniu meteorytów, w związku z czym uchodzi za ojca współczesnej meteorytyki[12]. W swoich pracach udokumentował także wiele spadków i znalezisk meteorytów, które też kolekcjonował, a jego kolekcja 41 okazów znajduje się obecnie w Berlinie[13].

Jest autorem 120 publikacji naukowych; 60 z nich dotyczy akustyki, a 46 meteorytów[14].

Wybrane prace[edytuj]

  • E. Chladni, 1794: Über den Ursprung der von Pallas gefundenen und anderer ihr ähnlicher Eisenmassen, und über einige damit in Verbindung stehende Naturerscheinungen (O pochodzeniu znalezionej przez Pallasa i o innych podobnych masach żelaznych oraz o pewnych z tym związanych zjawiskach natury).
  • E. Chladni, 1802: Die Akustik.
  • E. Chladni, 1819: Über Feuer-Meteore und über die mit denselben herabgefallenen Massen. Wiedeń.
  • prace Chladniego poświęcone meteorytom – Bibliografia/Chladni Ernst F.F.

Upamiętnienia[edytuj]

Na cześć Chladniego nazwano jego nazwiskiem planetoidę (5053) Chladni, krater Chladni na Księżycu oraz minerał z grupy fosforanów chladnit.

W Muzeum Mineralogicznym Uniwersytetu Wrocławskiego (filia na ul. Kuźniczej) znajduje się tablica pamiątkowa ku czci Chladniego, umieszczona tam w roku 2008.


Przypisy

  1. Biała 2008
  2. Biała 2008
  3. Biała 2008
  4. Biała 2008
  5. Biała 2008
  6. Biała 2008
  7. Dobrucki 2008
  8. Czajka 2008
  9. Dobrucki 2008
  10. Dobrucki 2008
  11. Dobrucki 2008
  12. Biała 2008
  13. Biała 2008
  14. Biała 2008

Bibliografia[edytuj]

  • J. Biała, 2008: Ernst Florens Friedrich Chladni – ojciec akustyki i meteorytyki. Mat. V Konferencji Meteorytowej, Wrocław, str. 8-9.
  • W. Czajka, 2008: Cmentarz Wielki we Wrocławiu – miejsce pochówku E.F.F. Chladniego. Mat. V Konf. Meteorytowej, Wrocław, s. 10.
  • A. Dobrucki, 2008: Ernst Chladni i początki nowoczesnej akustyki. Mat. V Konf. Meteorytowej, Wrocław, s. 11-12.
  • Marian Stępniewski, Hubert Sylwestrzak, 2008: Ernst Florens Friedrich Chladni (1756–1827) – ojciec meteorytyki. Przegląd Geologiczny, 3.

Zobacz też[edytuj]