Ernst Chladni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ernst Chladni

Ernst Florens Friedrich Chladni ('ɛʀnst 'floːʀɛns 'fʀiːdʀɪç 'kladnɪ, ur. 30 listopada 1756 w Wittenberdze; zm. 3 kwietnia 1827 we Wrocławiu[1]) – niemiecki fizyk i geolog, badacz meteorytów.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w protestanckiej rodzinie pochodzącej z Kremnicy (Słowacja)[1]. Ojciec był prawnikiem, profesorem Uniwersytetu w Wittenberdze[1] i rektorem tej uczelni. Ernst Chladni studiował prawo od 1774, najpierw w Wittenberdze, a później w Lipsku, gdzie ukończył studia w 1781, uzupełniając je jeszcze dodatkowymi egzaminami w 1782[1]. Nie prowadził jednak praktyk prawniczych; po ukończeniu studiów powrócił do rodzinnego miasta, gdzie zatrudnił się na macierzystym uniwersytecie i poświęcił się badaniom akustyki, a utrzymywał się z wykładów i demonstracji efektownych eksperymentów fizycznych, zwłaszcza związanych z jego specjalizacją[1]. Konstruował też instrumenty muzyczne własnego pomysłu, np. euphon (1790), klawicylinder (1800)[1].

W trakcie jednej z podróży z wykładami i demonstracjami przybył na Uniwersytet Wrocławski i w czasie pobytu w mieście nagle zmarł[2]. Pochowany został tamże na nieistniejącym dziś Cmentarzu Wielkim parafii św. Elżbiety[3].

Dorobek naukowy[edytuj | edytuj kod]

Do głównych obszarów badań Chladniego należały badania zjawisk akustycznych, w tym doświadczenia z drgającymi strunami i płytami[2]. Ustalił prędkość rozchodzenia się fal podłużnych w licznych metalach i drewnie, a także prędkość dźwięku w szeregu gazów[2]. Od jego nazwiska pochodzi nazwa odkrytego przezeń zjawiska zwanego figurami Chladniego[2]. Podsumowaniem badań w tej dziedzinie było dzieło Die Akustik (1802), wydane też w tłumaczeniu francuskim (1810) dzięki pieniądzom, które wyłożył Napoleon Bonaparte.

Od 1792 badania swe rozszerzył na problem genezy meteorytów. Zasłynął jako jedna z pierwszych osób reprezentujących pogląd o kosmicznym pochodzeniu meteorytów, w związku z czym uchodzi za ojca współczesnej meteorytyki[1]. W swoich pracach udokumentował także wiele spadków i znalezisk meteorytów, które też kolekcjonował, a jego kolekcja 41 okazów znajduje się obecnie w Berlinie[1].

Jest autorem 120 publikacji naukowych; 60 z nich dotyczy akustyki, a 46 meteorytów[1].

Wybrane prace[edytuj | edytuj kod]

  • E. Chladni, 1794: Über den Ursprung der von Pallas gefundenen und anderer ihr ähnlicher Eisenmassen, und über einige damit in Verbindung stehende Naturerscheinungen (O pochodzeniu znalezionej przez Pallasa i o innych podobnych masach żelaznych oraz o pewnych z tym związanych zjawiskach natury).
  • E. Chladni, 1802: Die Akustik.
  • E. Chladni, 1819: Über Feuer-Meteore und über die mit denselben herabgefallenen Massen. Wiedeń.
  • prace Chladniego poświęcone meteorytom – Bibliografia/Chladni Ernst F.F.

Upamiętnienia[edytuj | edytuj kod]

Na cześć Chladniego nazwano jego nazwiskiem planetoidę (5053) Chladni, krater Chladni na Księżycu oraz minerał z grupy fosforanów chladnit.

W Muzeum Mineralogicznym Uniwersytetu Wrocławskiego (filia na ul. Kuźniczej) znajduje się tablica pamiątkowa ku czci Chladniego, umieszczona tam w roku 2008.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i Biała 2008
  2. a b c d Dobrucki 2008
  3. Czajka 2008

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Biała, 2008: Ernst Florens Friedrich Chladni – ojciec akustyki i meteorytyki. Mat. V Konferencji Meteorytowej, Wrocław, str. 8–9.
  • W. Czajka, 2008: Cmentarz Wielki we Wrocławiu – miejsce pochówku E.F.F. Chladniego. Mat. V Konf. Meteorytowej, Wrocław, s. 10.
  • A. Dobrucki, 2008: Ernst Chladni i początki nowoczesnej akustyki. Mat. V Konf. Meteorytowej, Wrocław, s. 11–12.
  • Marian Stępniewski, Hubert Sylwestrzak, 2008: Ernst Florens Friedrich Chladni (1756–1827) – ojciec meteorytyki. „Przegląd Geologiczny”, 3.