Feliks Kozyra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Feliks Kozyra
Błyskawica
porucznik porucznik
Data urodzenia 1921/1923/1924
Data i miejsce śmierci 14 kwietnia 1944
Trzydnik Duży
Przebieg służby
Lata służby 1943-1944
Siły zbrojne Orl.jpg Gwardia Ludowa
Orl.jpg Armia Ludowa
Jednostki Oddział żandarmerii Obwodu II GL/AL
1 Brygada AL im. Ziemi Lubelskiej
Stanowiska Dowódca oddziału partyzanckiego (żandarmerii)
p.o. dowódcy brygady partyzanckiej
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Odznaczenia
Order Krzyża Grunwaldu III klasy

Feliks Kozyra ps. Błyskawica, zwany Sokołem Lubelszczyzny[1] (ur. według różnych źródeł w 1921, 1923 lub 1924 w Polichnie w powiecie kraśnickim, zm. 14 kwietnia 1944 w Trzydniku Dużym) – oficer Gwardii Ludowej i Armii Ludowej, dowódca 1 Brygady AL im. Ziemi Lubelskiej.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie chłopskiej. Był Synem Ludwika i Franciszki z Dąbków mieszkających we wsi Polichna. Ukończył 7 klas szkoły powszechnej. Pod koniec 1942 roku wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej.

Od lutego 1943 roku walczył w oddziale partyzanckim GL w powiecie kraśnickim dowodzonym przez Władysława Skrzypka „Grzybowskiego”. Pomimo utraty w wypadku palców prawej ręki dobrze władał bronią[2]. Uczestnik potyczki koło Stojeszyna pod Janowem Lubelskim i ataku na wozy taborowe koło Marynopola w maju 1943 r., zasadzki na niemieckich żołnierzy koło wsi Mosty pod Sulowem w czerwcu 1943, rozbrojenia niemieckiej straży w Polichnie we wrześniu 1943 i bitwy pod Kochanami 22 października 1943. Po tej bitwie został mianowany dowódcą specjalnego oddziału bezpieczeństwa, którego zadaniem była m.in. ochrona działaczy PPR i GL.

W grudniu 1943 r. „Błyskawica” dowodził akcją na stacje kolejową w Szastarce, a w nocy sylwestrową 1943/1944 na pociąg wojskowy w pobliżu Szastarki. W lutym 1944 r. uczestniczył w rekwizycji w majątku Gościeradów. Od marca 1944 r. znajdował się w składzie 1 Brygady AL im. Ziemi Lubelskiej dowodzonej przez Władysława Skrzypka „Grzybowskiego”. Po śmierci dowódcy Brygady został jego następcą.

Oddział dowodzony przez „Błyskawicę” dopuszczał się przestępstw i zbrodni na żołnierzach AK i NSZ; m.in. w nocy z 10 na 11 listopada 1943 r. jego grupa porwała z domu i zamordowała oficera AK ppor. Antoniego Grzybowskiego, w grudniu tego samego roku zamordowała żołnierza AK, dr Waleriana Merchela z Polichny. 3 marca 1944 zaatakowała oddział BCh-AK Edwarda Bryczka „Ostoi”, zabijając i raniąc kilku jego żołnierzy. Niedługo potem „Błyskawica” ze swoim oddziałem dokonał najścia na Łychów, podczas którego komuniści zastrzelili komendanta placówki AK Andrzeja Szostaka oraz jego podkomendnych: inż. Zygmunta Kożuchowskiego (nauczyciela na tajnych kompletach), Mieczysława Hawryło i Adolfa Zezgułę. Oddział Kozyry zabił również żołnierza AK Kazimierza Tomiszaka, a wkrótce porwał i zamordował jego ojca, emerytowanego pułkownika WP Jana Tomiszaka.

14 kwietnia 1944 roku, siedmioosobowa grupa partyzantów na czele z „Błyskawicą”[3] wyruszyła do wsi Trzydnik Duży w celu uwolnienia z rąk oddziału NSZ Wacława Piotrowskiego „Cichego” uprowadzonych partyzantów AL[4]. Wszyscy partyzanci zginęli w walce, ranny Kozyra został dobity przez ludzi „Cichego”. Został pochowany na cmentarzu partyzanckim w Rzeczycy Ziemiańskiej (tzw. Mała Moskwa) w powiecie kraśnickim.

Po jego śmierci na terytorium Obwodu II wydano szereg artykułów pt. Śmierć Sokoła Lubelszczyzny, których fragmenty cytował w swoich wspomnieniach gen. dy. Wacław Czyżewski, okupacyjny pseudonim "Im", wówczas porucznik AL, sekretarz PPR okręgu janowskiego i oficer informacji Obwodu II AL[5]:

Quote-alpha.png
»Błyskawica!« Ileż uczuć i wrażeń poruszało serca chłopskie na Lubelszczyźnie, gdy słyszeli to słowo - Błyskawica, lub ujrzeli miłą postać tego młodzieńca o ciemnych żywych oczach, energicznej twarzy - śmiałego oficera, którego pierś zdobił już Krzyż Grunwaldu, otrzymany za bojowe zasługi w walce z Niemcami [...] Kochała go wieś, z zachwytem patrzyli nań i jego oddział Polacy. Był pierwszym w boju z Niemcami, nie znał co to strach lub trwoga, w bój szedł jak do tańca, na czele oddziału, z uśmiechem i pieśnią na ustach. Dla Niemców postrachem był, wpadał jak wicher na wroga, a za przykładem takiego dowódcy oddział zwycięskie staczał boje [...] Nie mogli go zabić Niemcy, wieś każda strzegła swego ulubieńca -bohatera... Nie dosięgły go kule niemieckie, tej straszliwej zbrodni dokonali Polacy, którzy jeszcze po śmierci znęcali się nad nim, rozbijając czaszkę, wybijali mózg, szarpali, miażdżyli pierś jego na strzępy [...] Zbrodni tej NIGDY NIE ZAPOMNI Naród Polski katom z NSZ: »Zębowi«, »Cichemu«, »Zniczowi« i innym

Jego brat Mikołaj, także żołnierz GL-AL, zginął z rąk NSZ w kwietniu 1944 r. w powiecie bychawskim.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Awanse[4][edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Tak nazwano go pośmiertnie w szeregu artykułów wydanych w Obwodzie II po jego śmierci. Pisał o nich min. Wacław Czyżewski w Więc zarepetuj broń na stronie 178.
  2. Józef Bolesław Garas 1963 ↓, s. 140.
  3. R. Nazarewicz, Armia Ludowa dramaty i dylematy
  4. a b c E. Gronczewski Walczyli o Polskę Ludową
  5. Więc zarepetuj broń, str. 178.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Polski Słownik Biograficzny t. XV, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970.
  • Mała Encyklopedia Wojskowa t. II, Warszawa 1970.
  • Jerzy Ślaski, Polska Walcząca t. 3, Warszawa 1999.
  • Piotr Gontarczyk, Polska Partia Robotnicza. Droga do władzy 1941-1944, Warszawa 2003.
  • Józef Bolesław Garas: Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942-1945. Warszawa: MON, 1963.
  • Edward Gronczewski, Walczyli o Polskę Ludową
  • Wacław Czyżewski, Więc zarepetuj broń...
  • Ryszard Nazarewicz, Armia Ludowa dramaty i dylematy