Ryszard Nazarewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ryszard Nazarewicz
Ryszard Raps
Data i miejsce urodzenia 11 października 1921
Lwów
Data i miejsce śmierci 22 grudnia 2008
Warszawa
Zawód historyk
Odznaczenia
Order Krzyża Grunwaldu III klasy

Ryszard Nazarewicz, pierwotnie Ryszard Raps, ps. Stefan (ur. 11 października 1921 we Lwowie, zm. 22 grudnia 2008 w Warszawie) – polski historyk i działacz polityczny, członek PPR i partyzant AL, podpułkownik MO, zastępca szefa Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego PRL dla miasta stołecznego Warszawy.

Życiorys[edytuj]

Grób prof. Ryszarda Nazarewicza i choreografa Natalii Nowakowskiej na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Urodził się we Lwowie w rodzinie żydowskiej, jako syn Wiktora Rapsa (prawnika, syna lwowskiego rzemieślnika) i Gizeli z domu Cengut (córki lwowskiego kupca i nauczycielki muzyki, która w czasie pierwszej okupacji sowieckiej była kierowniczką Domu Pionierów). Po wkroczeniu Niemców do Lwowa w czerwcu 1941 rodzina przeniosła się do Warszawy. Tam ukrywali się na tzw. aryjskich papierach aż do powstania warszawskiego, podczas którego został zamordowany Wiktor Raps. Matka ukrywająca się jako Natalia Nowakowska, po wojnie pracowała w ZMP[1].

Ryszard Raps w 1939 zdał maturę, a po zajęciu Lwowa przez wojska radzieckie dostał się na Politechnikę Lwowską, gdzie pełnił funkcje starosty roku i komsomolca. Ponieważ ludność po wkroczeniu Niemców wyłapywała sowieckich kolaborantów, zmuszony został do ukrywania się, a następnie wraz z rodzicami wyjechał do Warszawy. Od 1941 należał do PPR i był aktywistą ZWM. Po kolejnej wpadce komunistów przeniósł się do Radomska, gdzie pracował w Komitecie Okręgowym PPR jako towarzysz Stefan. Po powołaniu Armii Ludowej pełnił też funkcję oficera informacji sztabu okręgu AL, gdzie zajmował się m.in. rozpracowywaniem polskiego podziemia niepodległościowego dla wywiadu Związku Radzieckiego. Swoje meldunki doręczał osobiście do rąk Heleny Wolińskiej lub do NKWD (do Józefa Małęckiego). Próbował też działać jako partyzant w III Brygadzie im. Józefa Bema, która zanim rozpoczęła jakąkolwiek działalność, została rozpędzona przez Niemców[1]. Odznaczony Krzyżem Grunwaldu[2].

Od 1945 pracował w łódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa, początkowo jako zastępca naczelnika Miejskiego UBP, później jako zastępca Kierownika Sekcji 3 Wydziału I Wojewódzkiego UBP. W latach 1951-1956 pełnił funkcję naczelnika Wydziału V Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego PRL w Łodzi[1]. W aparacie bezpieczeństwa pracował do 30 września 1959[3].

W 1954 poprosił o skierowanie z MBP na „front nauki”, po czym ukończył Wieczorowy Uniwersytet Marksizmu-Leninizmu i został pracownikiem naukowym Wyższej Szkoły Nauk Społecznych, uczelni afiliowanej przez PZPR, gdzie po szeregu publikacji na temat polskiego podziemia z lat 1939-1945, uzyskał tytuł profesora zwyczajnego. Był pracownikiem naukowym Instytutu Historii Ruchu Robotniczego w Akademii Nauk Społecznych przy KC PZPR[4]. Wieloletni członek Rady Naczelnej ZBoWiD. Od 2001 był członkiem Zarządu Krajowego Stowarzyszenia Kawalerów Orderu Wojennego Krzyża Grunwaldu[potrzebny przypis]. Ojciec Katarzyny Nazarewicz.

Krytyka twórczości[edytuj]

Jego twórczość literacką, ze względu na liczne przekłamania i fałsze, Piotr Gontarczyk określił jako coś mającego „wartość makulaturową”[1], a Bogdan Musiał uważa, że był w grupie pracowników UB celowo oddelegowanych z walki na „froncie ideowym” do „walki na froncie historycznym”, a Metody, które wtedy powszechnie stosowano, polegały m.in. na fałszowaniu dokumentów, wymyślaniu patriotycznych i bohaterskich czynów „lewicy”, oraz rzucaniu fałszywych oskarżeń pod adresem „prawicy polskiej”; pomijano natomiast własną współpracę z organami sowieckimi, nie mówiąc już o całkowitym zatajaniu „pomocy” dla Gestapo w czasie okupacji.[3]. Marek Jan Chodakiewicz stwierdził, że w swoich pracach „bezkrytycznie przepisuje własne notatki śledcze z okresu, kiedy był jeszcze pułkownikiem UB, starając się wybielić konspirację komunistyczną kosztem niepodległościowców”. Według Tadeusza M. Płużańskiego Nazarewicz wybiórczo przytaczał źródła dla uwiarygodnienia swoich tez oraz celowo je zniekształcał[4].

Wybrane publikacje[edytuj]

  • Komunikaty Dowództwa Głównego Gwardii Ludowej i Armii Ludowej (1959)
  • Ziemia radomszczańska w walce 1939-1945 (1973)
  • Polacy-spadochroniarze-wywiadowcy na zapleczu frontu wschodniego”, Warszawa: Wydawnictwo Interpress 1974.
  • Drogi do wyzwolenia. Koncepcje walki z okupantem w Polsce i ich treści polityczne 1939-1945 (1979)
  • Z problematyki politycznej powstania warszawskiego (1944) (1980, ISBN 83110065144)
  • Razem na tajnym froncie: polsko-radzieckie współdziałanie wywiadowcze w latach II wojny światowej (1983, ​ISBN 83-11-06933-6​)
  • Sojusz polsko-radziecki a zachodnia granica Polski (1987, współautor, ​ISBN 83-7018-040-X​)
  • Armii Ludowej dylematy i dramaty (1998, ​ISBN 83-909166-0-6​)
  • Komintern a lewica polska. Wybrane problemy (2008, ​ISBN 978-83-88353-62-8​)

Przypisy

  1. a b c d Ryszard Nazarewicz, czyli jak zostać komunistycznym profesorem. W: Piotr Gontarczyk: Kłopoty z historią. Warszawa: Arwil, 2006, s. 142-147. ISBN 83-60533-03-1.
  2. Marek Jan Chodakiewicz, Piotr Gontarczyk, Leszek Żebrowski: Tajne oblicze GL-AL i PPR. Dokumenty. T. 2. Warszawa: Burchard Edition, 1997, s. 19.
  3. a b Bogdan Musiał. Casus prof. Włodzimierza Borodzieja a stan polskiej historiografii. „Arcana”, grudzień 2002. 
  4. a b Tadeusz M. Płużański: Bestie. Warszawa: III, 2013, s. 526-531. ISBN 978-8361935-16-2.

Bibliografia[edytuj]

  • Wissenschaftliche Publikationen von Ryszard Nazarewicz, „Bülletin für Faschismus- u. Weltkriegsforschung” 18 (2002), s. 55-68.

Linki zewnętrzne[edytuj]