Franciszek Barteczek

Franciszek Florian Barteczek

kapitan
Data i miejsce urodzenia	3 maja 1891 Dziećmorowice
Data i miejsce śmierci	14 stycznia 1983 Jasienica
Przebieg służby
Siły zbrojne	Armia Austro-Węgier, Wojsko Polskie
Jednostki	31 Pułk Piechoty Obrony Krajowej, 7 Pułk Piechoty Ziemi Cieszyńskiej
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa wojna polsko-ukraińska III powstanie śląskie
Odznaczenia

Franciszek Florian Barteczek (ur. 3 maja 1891 w Dziećmorowicach, zm. 14 stycznia 1983 w Jasienicy) – polski nauczyciel, działacz społeczny i niepodległościowy, jeden z przywódców przewrotu w Cieszynie w 1918, uczestnik III powstania śląskiego, kapitan piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys

Urodził się w rodzinie chałupnika Franciszka (1863–1895) i Marii z domu Lankocz (ur. 1868). Wcześnie stracił ojca. Ukończył szkołę ludową w Dziećmorowicach. Później uczył się niemieckiej szkole wydziałowej, skąd przeniósł się do polskiej „paralelki” przy seminarium nauczycielskim w Cieszynie. 8 lipca 1912 złożył maturę seminarialną. Od 1910 był działaczem organizacji o charakterze niepodległościowym. W latach 1912–1913 odbył służbę wojskową w cesarskim i królewskim 31 pułku strzelców w Cieszynie. Od 15 września 1913 przez rok uczył w szkole ludowej polskiej w Dziećmorowicach.

W czasie I wojny światowej, od 1 sierpnia 1914 służył w cesarskiej i królewskiej armii, gdzie był dowódcą plutonu, a następnie kompanii. W czasie walk na froncie rosyjskim, 28 sierpnia 1914 został ranny pod Lublinem i do 1 maja następnego roku był leczony w szpitalach, z czego – na polecenie komisji superrewizyjnej – przez miesiąc przebywał na kąpielach w Cieplicach. Po wyleczeniu odesłano go do szkolenia oddziałów zapasowych 31 pułku strzelców w Cieszynie.

Był jednym z polskich oficerów, którzy przygotowali przewrót wojskowy w Cieszynie w 1918. Zasługą Barteczka było zajęcie 31 października 1918 składu broni i amunicji na strzelnicy w Boguszowicach. 1 listopada 1918 wstąpił do rodzącego się Wojska Polskiego. Uczestnik obrony Śląska Cieszyńskiego w walkach z Czechami od 23 stycznia do 13 lutego 1919. Później z batalionem 7 pułku piechoty Ziemi Cieszyńskiej został wysłany do obrony Lwowa w czasie wojny polsko-ukraińskiej. 27 sierpnia 1919 otrzymał urlop. Komendant placu i adiutant dowódcy garnizonu w Cieszynie od 2 października 1920 do 3 maja 1921. Od 4 maja tego roku uczestniczył w III powstaniu śląskim. Za postawę wykazaną podczas walk, 17 maja 1922 otrzymał order „Virtuti Militari" V klasy, a we wniosku o jego nadanie, napisano m.in.:

Porucznik Franciszek BARTECZEK: był jednym z tych nielicznych oficerów Polaków, którzy w październiku 1918 r. przygotowywali zamach na Śląsku Cieszyńskim. W sam wieczór zamachu wyjechał do miejscowości ŁĄK, leżących w pobliżu Cieszyna, by tam sformować z miejscowych czynników oddział, celem opanowania magazynu amunicji Garnizonu Cieszyńskiego. Akcja ta udała się w zupełności.

Porucznik BARTECZEK wrócił w nocy do CIESZYNA i tu pomagał przy opanowaniu Garnizonu, dzięki czemu ŚLĄSK CIESZYŃSKI dostał się w ręce Polaków. Z odebranych Węgrom i Czechom w zagłębiu węglowem koni sformował oddział konnicy, który w utrzymaniu porządku w CIESZYNIE oddał nieocenione zasługi.

31 sierpnia 1921 został przeniesiony do rezerwy, w stopniu kapitana ze starszeństwem z 1 czerwca 1919. W 1924 był oficerem rezerwy 75 pułku piechoty w Chorzowie, a dziesięć lat później pozostawał na ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień w Bielsku i zajmował 795 lokatę na liście starszeństwa oficerów rezerwy piechoty.

Później uczył w szkołach wydziałowych żeńskiej i męskiej w Cieszynie. Kierownik szkoły w Leszczynach (powiat rybnicki), od 1925 w Jasienicy. Od 1925 został prezesem regionalnego koła Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Jasienicy. Po zajęciu Zaolzia w 1938 został komisarzem rządowym w Nowym Boguminie.

W 1939, po wybuchu II wojny światowej, udał się na wschód, gdzie po miesiącu został aresztowany na polecenie władz radzieckich. Zwolniony, był nauczycielem w polskiej szkole w Pnikucie. Gdy na te tereny wkroczyli Niemcy, pod fałszywym nazwiskiem ukrywał się przed nimi na terenach powiatu mościckiego i brzeskiego.

Kierownik szkoły w Jasienicy od 1948 do 1949, pracował do 1958 jako księgowy, gdyż z przyznanej mu emerytury nie był w stanie utrzymać rodziny. W 1982 został uhonorowany Śląską Nagrodą im. Juliusza Ligonia.

Zmarł w Jasienicy 14 stycznia 1983 i tam też został pochowany na miejscowym cmentarzu.

Był żonaty i miał dwóch synów: Zbigniewa (ur. 16 października 1923) i Bronisława (ur. 12 stycznia 1926).

Ordery i odznaczenia

• Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6315 – 17 maja 1922
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – 2 maja 1922
• Krzyż Walecznych – 1922
• Medal Niepodległości – 15 kwietnia 1932 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”
• Srebrny Krzyż Zasługi – 9 września 1924
• Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921
• Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
• Odznaka pamiątkowa „Orlęta”
• Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi 1 klasy
• Krzyż za Obronę Śląska Cieszyńskiego II kl. – 2 października 1919
• Gwiazda Przemyśla
• Odznaka „Za Wołyń”

Bibliografia

• Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 300, 425.
• Rocznik Oficerski Rezerw 1934, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1934, L.dz. 250/mob. 34, s. 11, 912.
• Wincenty Ogrodziński: Dzieje Dzielnicy Śląskiej „Sokoła”. Katowice: TG Sokół w Katowicach, 1937.
• Danel R., Przewrót, „Kalendarz Cieszyński 1988”, Cieszyn 1987, s. 73.
• Danel R., Buława E., Świt nad Olzą, Cieszyn 1988, s. 57.
• Golec J., Bojda S., Słownik biograficzny ziemi cieszyńskiej, t. 2, Cieszyn 1995, s. 19.
• Barteczek Franciszek Florian. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari; I.482.24-1801 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-06-22].
• Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2026-06-22].