75 Pułk Piechoty (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 75 Pułku Piechoty II RP. Zobacz też: 75 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 75.
75 Pułk Piechoty
Ilustracja
Odznaka 75 Pułku Piechoty
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 2 czerwca
Nadanie sztandaru 14 maja 1922
Rodowód Bytomski Pułk Strzelców
167 pułk piechoty
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Chorzów, Rybnik, Wielkie Hajduki
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość VII Brygada Rezerwowa
23 Rezerwowa Dywizja Piechoty
23 Górnośląska Dywizja Piechoty

75 Pułk Piechoty (75 pp) – oddział piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze 75 pp na dachu Pałacu Prasy w Krakowie (1933).

Na podstawie rozkazu Nr 54 Sztabu Generalnego z 4 lutego 1919 w Częstochowie rozpoczęto formowanie batalionu strzelców nr 7[1]. W kwietniu tego roku na bazie batalionu zorganizowany został Bytomski Pułk Strzelców. 17 maja major Roman Witorzeniec podpisał pierwszy rozkaz dzienny. 10 marca 1920 oddział przemianowany został na 167 pułk piechoty i włączony w skład VII Brygady Rezerwowej. Dowództwo pułku objął tymczasowo porucznik Paweł Urban, dowódca I batalionu[2]. W 1921 jednostka przemianowana została po raz ostatni na 75 pułk piechoty i podporządkowana dowódcy nowo powstałej 23 Górnośląskiej Dywizji Piechoty.

Działania zbrojne 1919-1920[edytuj | edytuj kod]

W nocy 22/23 czerwca 1919 pułk przeszedł chrzest bojowy, skutecznie broniąc Wieruszowa przed oddziałami Grenzschutzu (walki do 26 czerwca). Kolejne walki żołnierze pułku stoczyli dopiero rok później, w czasie wojny polsko-bolszewickiej: 2 czerwca 1920 pokonali bolszewików pod Rybczanami i 3 czerwca opanowano Czarty, Tarnówkę i Słobodę (prawdopodobnie gdzieś na Białorusi). W tym czasie pułk wchodził w skład 1 Armii gen. Gustawa Zygadłowicza. Razem z innymi siłami polskimi żołnierze ppłk. Władysława Langera (objął 167 pułk 7 czerwca) przeszli szlak bojowy od rzeki Auty (porażka w walce 4–6 lipca z 4 Armią) do obrony Warszawy i kontrofensywy wojsk polskich (pułk wyzwolił Pułtusk i Ostrołękę)[3].

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Dowództwo pułku i II batalion stacjonowało w garnizonie Królewska Huta, I batalion w Rybniku, a III batalion w Wielkich Hajdukach (od 1 IV 1939 Chorzów Batory)[4][5]. 2 listopada 1928 Hajduki Wielkie włączone zostały do garnizonu Królewska Huta[6]. 22 listopada 1934 roku Minister Spraw Wojskowych zmienił nazwę garnizonu „Królewska Huta” na „Chorzów”[7].

Od 30 listopada 1920 roku pułk wchodził w skład 23 Rezerwowej Dywizji Piechoty, która później została przemianowana na 23 Górnośląską Dywizję Piechoty[8].

14 maja 1922 w Biedrusku marszałek Józef Piłsudski wręczył pułkowi sztandar ufundowany przez społeczeństwo Poznania.

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 2 czerwca, jako datę święta pułkowego[9]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę bitwy pod Rybczanami stoczonej w roku 1920[10].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 75 pułk piechoty zaliczony został do typu III pułków piechoty o stanach zbliżonych do wojennych. Na czas wojny przewidywany był do działań osłonowych. Corocznie otrzymywał około 1010 rekrutów. Jego obsadę stanowiło 68 oficerów i 2200 podoficerów i żołnierzy[11].

W kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

W czasie kampanii wrześniowej 1939 pułk walczył w składzie macierzystej 23 Górnośląskiej Dywizji Piechoty, która była jedną z dwóch wielkich jednostek należących do Grupy Operacyjnej „Śląsk”. Dowódca grupy gen. bryg. Jan Jagmin-Sadowski podlegał dowódcy Armii „Kraków”.

1 września 1939 pułk wyruszył z Chorzowa do Michałkowic, gdzie na terenie kopalni „Michał” stoczył walkę z niemiecką grupą dywersyjną Freikorps Ebbinghaus liczącą około 100 osób, zabarykadowanych w budynkach kopalni. Dywersanci uzbrojeni byli w broń palną, granaty oraz specjalne sprężyny zakończone śrubami. W nocy z 1 na 2 września pułk wycofał się do Piotrowa, biorąc udział w walkach na odcinku TychyMikołów. 3 września wycofał się z Piotrowa wzdłuż osi KatowiceSosnowiecMaczki – Krzeszowice Kraków[12].

Strzelcy bytomscy[edytuj | edytuj kod]

Pułk walczył w składzie 23 Górnośląskiej DP
Bitwa tomaszow lub 1.png
Dowódcy pułku

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[13].

Zastępcy dowódcy pułku

13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[17]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

Kwatermistrzowie

W latach 1921-1923 zastępcą dowódcy pułku i jego pomocnikiem w zakresie służby administracyjno-gospodarczej był dowódca batalionu sztabowego[13]. W 1924 roku, w nowej organizacji pokojowej pułku piechoty, utworzono stanowisko kwatermistrza, a zlikwidowano batalion sztabowy i stanowisko dowódcy tego pododdziału. 1 kwietnia 1938 roku stanowisko kwatermistrza zostało zamienione na stanowisko II zastępcy dowódcy (zastępcy dowódcy do spraw gospodarczych)[22]. W 1939 roku, w organizacji wojennej pułku było ponownie stanowiskiem kwatermistrza.

  • kpt. piech. Paweł Urban (p.o. 10 VII 1922[23] – 1923[24] → przeniesiony do rezerwy)
  • kpt. piech. Marceli Seweryn Ślósarczyk (1924[25])
  • mjr piech. Józef I Kozioł (1925 – 31 X 1927 → dyspozycja dowódcy OK V[26])
  • mjr piech. Julian Mamczyński (31 X 1927[27] – 12 III 1929 → dyspozycja dowódcy OK V[28])
  • mjr piech. Józef Eugeniusz Geronis de Libuschin (od 6 VII 1929[29])
  • mjr piech. Jan Ciołkosz (od IV 1934)
Oficerowie pułku

Obsada personalna w marcu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Dowództwo, kwatermistrzostwo i pododdziały specjalne[30]
  • dowódca – płk dypl. Stanisław Antoni Habowski
  • I z-ca dowódcy – ppłk Albin Edward Rogalski
  • adiutant – kpt. Sylwester Gośliński
  • starszy lekarz – mjr dr Adam Władysław Helczyński
  • młodszy lekarz – ppor. lek. Eugeniusz Marian Lesiecki
  • II z-ca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Jan Ciołkosz
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Karol Erazm Wajda
  • z-ca oficera mobilizacyjnego – kpt. Stefan Leon Kurkowski
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Stanisław Wojciech Cycoń
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Józef Dzieża
  • praktyka u oficera gospodarczego – kpt. adm. (piech.) Bolesław Izydor Ryziński
  • oficer żywnościowy – por. Edward Kierys
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – vacat
  • kapelmistrz – por. adm. (kapelm.) Mieczysław Śleszyński
  • dowódca plutonu łączności – por. Stefan Podebry
  • dowódca plutonu pionierów – kpt. Kazimierz Józef Timmel
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. art. Jan Kostrzyca
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Bernard Drzyzga
  • dowódca oddziału zwiadu – por. Henryk Paweł Sznajderski
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr Stanisław Czerwiński
  • adiutant batalionu – kpt. Mieczysław Florian Malak
  • pomocnik dowódcy batalionu ds. gospodarczych – por. Michał Studziński
  • lekarz batalionu – por. Mieczysław Gadzinowski
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Marceli Kazimierz Michalski
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Michał Rejman
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Jan Franciszek Kotucz
  • dowódca plutonu – ppor. Otto Roczniok
  • dowódca plutonu – ppor. Ignacy Socha
  • dowódca 3 kompanii – por. Bolesław Antoni Piotrowski
  • dowódca plutonu – ppor. Arendt Czesław
  • dowódca 1 kompanii km – kpt. Stanisław Stachorowicz
  • dowódca plutonu – por. Kazimierz Ogrodowski
  • dowódca plutonu – por. Edward Karol Jędrzejowski
II batalion
  • dowódca batalionu – mjr Józef Tadeusz Suchodolski
  • dowódca 4 kompanii – por. Stanisław Piecuch
  • dowódca plutonu – ppor. Mieczysław Filkiewicz
  • dowódca 5 kompanii – kpt. Władysław II Jankowski
  • dowódca plutonu – ppor. Wacław Czosnek
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Urbaniak
  • dowódca plutonu – chor. Stanisław Kasprzak
  • dowódca 6 kompanii – mjr Lucjan Grott
  • dowódca plutonu – ppor. Konstanty Barzyck
III batalion
  • dowódca batalionu mjr – Tadeusz Jan Chodorowski
  • dowódca 7 kompanii – mjr Witold Jan Obidowicz
  • dowódca plutonu – por. Franciszek Widuch
  • dowódca 8 kompanii – kpt. Stanisław Miecznikowski
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Antoni Marcinkowski
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Stempurskl
  • dowódca 9 kompanii – mjr Stanisław Dardziński
  • dowódca plutonu por. – Krzysztof Stanisław Dzik
  • dowódca plutonu ppor. – Alfred Ludwik Poloczek

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[21]

Dowództwo
  • dowódca pułku – płk dypl. piech. Stanisław Antoni Habowski
  • I adiutant – por. Stanisław Piecuch
  • II adiutant – por. rez. Marian Baranowski
  • kwatermistrz – kpt. Michał Studziński
  • oficer płatnik – kpt. Józefa Dzierżba
  • lekarz – kpt. lek. dr Jan Maraszek
  • dowódca kompanii gospodarczej – por. Wacław Musiał
I batalion
  • dowódca – mjr Władysław Mażewski
  • adiutant – ppor. Otton Roczniok
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – kpt. Jan Franciszek Kotucz
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej – kpt. Leopold Jani
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej – por. Stanisław Noga
  • dowódca 1 kompanii ciężkich karabinów maszynowych – por. Kazimierz Ogrodowski
II batalion
  • dowódca – mjr Tadeusz Suchodolski
  • adiutant – por. rez. Józef Majer
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej – ppor. Alfred Poloczek († 25 IX 1939)
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej – kpt. Kazimierz Jankowski
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – ppor. Konstanty Barzyski
  • dowódca 2 kompanii ciężkich karabinów maszynowych – por. Edward Jędrzejowski
III batalion
  • dowódca – mjr Tadeusz Chodorowski (poległ 18 IX)
  • adiutant – ppor. rez. Stanisław Mikołajczyk
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej – por. Henryk Sznajderski
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – kpt. Stanisław Miecznikowski
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – por. Franciszek Widuch
  • dowódca 3 kompanii ciężkich karabinów maszynowych – kpt. Tadeusz Pawełczak
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – por. Bernard Drzyzga
  • dowódca kompanii zwiadu – por. Jarosław Głowacki
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. Jan Kostrzyca
  • zastępca dowódcy plutonu artylerii piechoty – ppor. rez. Gruszka
  • dowódca plutonu pionierów – kpt. Kazimierz Timmel
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – sierż. Józef Ptak

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918–1920[31]:

Order Virtuti Militari
  1. ś.p. pchor. Józef Babiak
  2. kpt. Karol Brandys
  3. kpt. Bolesław Dobrzański
  4. ppor. Stanisław Hałaczkiewicz
  5. ppor. Witold Obidowicz
  6. sierż. Stanisław Tomczak
  7. ś.p. chor. Franciszek Wawrok

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Poświęcenie sztandaru 75 pp
Sztandar

Sztandar, ufundowany przez społeczeństwo Poznania, wręczył pułkowi marszałek J. Piłsudski w Biedrusku 14 maja 1922 roku[32].

W okresie walk wrześniowych tajna kancelaria ze sztandarem pułkowym wycofywała się w taborach pułku wzdłuż osi linii Kraków – Nowy Korczyn Słupia – Pacanów – Połaniec, forsując Wisłę pod Sandomierzem i kierując się na Rozwadów – Janów Lubelski. W okolicach Rozwadowa tabor stracił łączność z dowództwem i nie odzyskał jej już do końca działań wojennych. 25 września tabory pułkowe osiągnęły rejon Bełza. Tu po raz pierwszy zakopano sztandar. W związku z brakiem kontaktu z wrogiem odkopano go jednak i maszerowano dalej. 27 lub 28 września tabor dotarł do Suborowa, gdzie w pobliżu lasu, około 100 m od skraju i dróżki prowadzącej do niego, ponownie zakopano sztandar[4].

Muzeum Wojska Polskiego podjęło próbę odszukania sztandaru. Na podstawie map nie udało się jednak zlokalizować miejsca ukrycia w sposób nie budzący wątpliwości i pozwalający na podjęcie akcji w terenie. Tereny te zostały doszczętnie zniszczone podczas walk z UPA w latach 1944–1946[33].

Odznaka pamiątkowa

21 czerwca 1929 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 75 pp[34]. Odznaka o wymiarach 44x38 mm ma kształt sześcioboku uformowanego ze stylizowanego wieńca laurowego, pokrytego zieloną emalią. Na wieniec nałożony jest srebrny orzeł bez korony, ze złotym ryngrafem na piersi. Orzeł wsparty jest na emaliowanej tarczy, na której wpisano numer „75”. Tarcza nałożona jest na dwa skrzyżowane miecze o srebrnych klingach i złotych rękojeściach. Odznaka oficerska, dwuczęściowa, wykonana w srebrze, złocona i emaliowana. Autorem projektu odznaki był Władysław Gościński, a wykonawcą Wiktor Gontarczyk z Warszawy[5].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Paweł Urban urodził się 3 lutego 1889 roku. Został zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów piechoty. 9 listopada 1931 roku został odznaczony Krzyżem Niepodległości. W 1934 roku pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Królewska Huta. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr V[14].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Głut 1929 ↓, s. 6.
  2. Głut 1929 ↓, s. 9.
  3. Strzelcy Bytomscy, Czy była bitwa pod Wieruszowem? oraz 75 pułk piechoty z Chorzowa – dostęp: 18 listopada 2011;
  4. a b Satora 1990 ↓, s. 140.
  5. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 121.
  6. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 30 z 2 listopada 1928 roku, poz. 327.
  7. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 9 z 22 listopada 1934 roku, poz. 184.
  8. Almanach 1923 ↓, s. 52.
  9. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  10. Głut 1929 ↓, s. 13.
  11. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  12. Satora 1990 ↓, s. 137-140.
  13. a b Almanach 1923 ↓, s. 49.
  14. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 8, 912.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 9 marca 1923 roku, s. 175.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 24 lipca 1928 roku, s. 218.
  17. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  18. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 2 z 18 lutego 1922 roku, s. 122.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 379.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 232.
  21. a b Przemsza-Zieliński 1989 ↓, s. 190.
  22. Kłoczewski 1987 ↓, s. 163, 168.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 552.
  24. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 340.
  25. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 299.
  26. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 292.
  27. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 331.
  28. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 86.
  29. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 188.
  30. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 636-637.
  31. Głut 1929 ↓, s. 31.
  32. Satora 1990 ↓, s. 140-141.
  33. Satora 1990 ↓, s. 141.
  34. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 20 z 21 czerwca 1929 roku, poz. 197.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]