10 Pułk Piechoty (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 10 Pułku Piechoty w Łowiczu. Zobacz też: 10 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 10.
10 Pułk Piechoty
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 27 czerwca
Nadanie sztandaru 1921 i 1925
Rodowód 31 Pułk Strzelców
Pułk Piechoty Ziemi Cieszyńskiej
Kontynuacja 10 Brygada Zmechanizowana
Dowódcy
Pierwszy por. Ludwik Skrzypek
Ostatni płk dypl. Marian Krudowski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Łowicz (III batalion w Skierniewicach)[1]
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 26 Dywizji Piechoty
Tereny działań bojowych pułku w latach 1919-1920

10 Pułk Piechoty (10 pp) — oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował w Łowiczu[2]. Wchodził w skład skierniewickiej 26 Dywizji Piechoty i w jej składzie walczył w wojnie obronnej 1939 roku.

Formowanie pułku[edytuj | edytuj kod]

31 października 1918 roku w Cieszynie Polacy służący w 31 pułku strzelców na czele z porucznikiem Matysiakiem przejęli dowództwo nad jednostką oraz opanowali miasto. Do pułku, który zachował swoją dotychczasową nazwę „31 Pułk Strzelców”, przyłączono załogę Skoczowa złożoną z kompanii karabinów maszynowych austriackiego 31 pułku strzelców i batalion zapasowy 31 pułku Pospolitego Ruszenia[3]. 5 listopada pułk został zaprzysiężony przez dowódcę Okręgu Wojskowego w Cieszynie generała Franciszka Aleksandrowicza. Przysięgę składano na wierność Radzie Regencyjnej[4].

6 grudnia oddział został przemianowany na Pułk Piechoty Ziemi Cieszyńskiej. 1 lutego 1919 roku ponownie zmieniono nazwę na 7 pułk piechoty Ziemi Cieszyńskiej. 8 lutego tego roku oddział został przemianowany po raz ostatni, na 10 pułk piechoty[5].

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu wojny z bolszewikami pułk stacjonował w garnizonie Łowicz, w koszarach im. Józefa Piłsudskiego przy ulicy Podrzecznej (dowództwo i I batalion), i koszarach im. Generała Szeptyckiego przy ulicy Piotrkowskiej, przemianowanych w grudniu 1937 r. na koszary im. Marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza (II batalion i pododdziały specjalne). Do października 1935 III batalion stacjonował w garnizonie Skierniewice, w koszarach im. Generała Sowińskiego przy ulicy Piotrkowskiej. Wchodził w skład 26 Dywizji Piechoty[6]. W chwili rozpoczęcia działań w wyniku zamachu majowego pułk wezwany przez gen. Juliusza Malczewskiego do walki z siłami Piłsudskiego. 13 maja walczył podczas natarcia na gmach Ministerstwa Spraw Wojskowych i koszary szwoleżerów, które zostały zdobyte. Akcją tą, pod rozkazami gen. Rozwadowskiego, kierował gen. Marian Kukiel[7].

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 27 czerwca, jako datę święta pułkowego[8]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę obrony Gołogór w 1919 roku[9].

We wrześniu 1928 roku orkiestra pułkowa pod komendą por. Jana Waltera zdobyła I miejsce w konkursie orkiestr Okręgu Korpusu Nr IV[10].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 10 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[11]. Po wprowadzeniu nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[12].

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[13].

  • por. Ludwik Skrzypek (6 XI – 6 XII 1918[14])
  • płk Edward Reymann (6 XII 1918 – 26 I 1919)
  • płk Teodor Obraczay (27 I[15] – 23 VI 1919)
  • ppłk Wacław Banaszkiewicz (24 VI – 21 VII 1919)
  • płk piech. Adolf Jastrzębski (22 VII – 4 XII 1919)
  • mjr / płk piech. Kazimierz Topoliński (5 XII 1919 – 15 I 1925 → dowódca piechoty dywizyjnej 2 Dywizji Górskiej)
  • ppłk SG Stanisław Wecki (15 I 1925[16] – 21 VIII 1926 → Inspektorat Armii w Warszawie[17])
  • ppłk piech. Leon Gotkiewicz (21 VIII 1926 – 28 I 1928 → praktyka poborowa w PKU Kielce)
  • płk dypl. piech. Stefan Kossecki (20 II 1928 – 18 VI 1930 → komendant SPRez. Piech.)
  • ppłk / płk piech. Marian Krudowski (18 VI 1930 – IX 1939)
  • ppłk piech. Otton Urban (powołany na dowódcę w czerwcu 1939, do końca istnienia pułku służył pod dotychczasowym dowódcą płk Krudowskim)
Zastępcy dowódcy pułku

13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[18]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

  • ppłk piech. Antoni Własak (od 10 VII 1922[19])
  • mjr. piech. Józef Kozieradzki (p.o. 25 I – 22 V 1925 → kwatermistrz 34 pp[20])
  • ppłk piech. Jan Chodźko-Zajko (od 22 V 1925[21])
  • ppłk piech. Jan Zientarski-Liziński (od 5 V 1927[22] - IV 1928 → zastępca dowódcy 25 pp)
  • ppłk piech. Zygmunt Szafranowski (26 IV 1928 – 28 I 1931 → zastępca dowódcy 25 pp)
  • ppłk dypl. piech. Marian Morawski (28 I 1931 – 23 III 1932 → kierownik 10 Okr. Urz. WFiPW)
  • ppłk dypl. Witold Stefan Kirszenstein (23 III 1932 – 1935 → zastępca dowódcy 65 pp)
  • ppłk piech. Otton Urban (II 1936 - VI 1939 → dowódca 10 pp)
Kwatermistrzowie pułku

W latach 1921-1923 zastępcą dowódcy pułku i jego pomocnikiem w zakresie służby administracyjno-gospodarczej był dowódca batalionu sztabowego[13]. W 1924 roku, w nowej organizacji pokojowej pułku piechoty, utworzono stanowisko kwatermistrza, a zlikwidowano batalion sztabowy i stanowisko dowódcy tego pododdziału. 1 kwietnia 1938 roku stanowisko kwatermistrza zostało zamienione na stanowisko II zastępcy dowódcy (zastępcy dowódcy do spraw gospodarczych)[23]. W 1939 roku, w organizacji wojennej pułku było ponownie stanowiskiem kwatermistrza.

  • mjr piech. Władysław Cierpicki (10 VII 1922[24] – 1925[25])
  • mjr piech. Paweł Ortyński (do 23 V 1927 → dowódca III/10 pp[26])
  • mjr piech. Otton Urban (23 V[26] – 25 VI 1927 → dowódca III/10 pp[27])
  • mjr piech. Franciszek Studziński (25 VI 1927[28] – 31 III 1930 → dowódca 2 bs)
  • mjr piech. Franciszek Mucha (31 III 1930[29])
  • mjr piech. Teodor Błoch (9 XII 1932 – 31 VIII 1935 → komendant PKU Sarny)
  • mjr piech. Franciszek Piotrowiak (31 VIII 1935[30] – 1939)
Oficerowie pułku
Obsada personalna w 1928

Obsada personalna we wrześniu 1939[31]

  • dowódca – ppłk piech. Otton Bruno Urban
  • I adiutant – kpt. Antoni Miszewski
  • II adiutant – por. rez, Józef Kołacz
  • oficer informacyjny – ppor. rez. Henryk Godziszewski
  • oficer łączności – por. Adam Krzyżanowski
  • kwatermistrz – por. Bronisław Kalisiak
  • oficer płatnik– p.o. chor. Franciszek Buczma-Kozłowski
  • oficer żywnościowy – ppor. rez. Stefan Wędzikowski
  • naczelny lekarz – kpt. lek. Czesław Alojzy Kozłowski
  • kapelan – kpi. rez. ks. Marian Stańczyk
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – por. Tomasz Wojciech Staszewski
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. art. Witold Rozenberger
  • dowódca kompanii zwiadowców – por. Szczepan Sadoski
  • dowódca kompanii technicznej – NN
  • dowódca kompanii gospodarczej – ppor. rez. Jan Buczek
  • dowódca plutonu pionierów – por. rez. Ludomir Kozłowski
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – ppor. rez. mgr Adam Lach
  • dowódca I batalionu – kpr. Ludwik Marian Ścigalski
  • adiutant batalionu – ppor. rez. Władysław Tokarski
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – ppor. Ryszard Ferdynand Ulewicz
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej – por. Zdobysław Wawrzyniec Kulesza
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej – por. Alfred Czesław Subocz
  • dowódca 1 kompanii cekaemów – por. Stanisław Witowski
  • dowódca II batalionu – mjr Andrzej Bronisław Kulczycki
  • adiutant batalionu – ppor. Rez. Adolf Józef Tenus
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej – kpt. Czesław Muller
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej – kpt. Jerzy Józef Dobrzański
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – por. Stanisław Socha
  • dowódca 2 kompanii cekaemów – por. Wojciech Grzechociński
  • dowódca III batalionu – mjr Zygmunt Roszkowski
  • adiutant batalionu – ppor. rez. Jan Pelesiak
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej –por. rez. Bronisław Sałuda
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – por. Lucjan Osimowicz
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – por. Jan Piotr Domański
  • dowódca 3 kompanii cekaemów – kpt. Rudolf Stefan Gajewski


Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[32]

Order Virtuti Militari
ppor. Ferdynand Buchta
st. szer. Józef Burdasz
ppor. Jan Cienciała
por. Eugeniusz Chortulański
ppor. Marcin Gawłowski
por. Bronisław Grobelny
kpr. Józef Gryń
kpr. Karol Harok
plut. Albin Iberla
ppor. Maciej Mieczysław Ludwik Korwin
st. szer. Andrzej Kuca
ppor. Franciszek Langer
kpt. Rudolf Matuszek
kpr. Wojciech Pak
kpr. Józef Pitala
plut. Andrzej Rojek
mjr Emil Stroński
ppłk Kazimierz Topoliński

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

23 stycznia 1921 roku w Zambrowie wręczono pułkowi sztandar ofiarowany przez Łowickie Kółko Ziemianek i Łowicki Związek Ziemian[33]. 5 lipca 1925 roku społeczeństwo łowickie ofiarowało pułkowi nowy sztandar, który wręczył Prezydent Rzeczypospolitej Stanisław Wojciechowski. Stary sztandar został przekazany do Muzeum Wojska w Warszawie[34]. Uszkodzony sztandar z 1925 roku znajduje się również w Muzeum WP[35].

Odznaka pamiątkowa

14 grudnia 1928 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 10 Pułku Piechoty[36]. Odznaka o wymiarach 42x42 mm ma kształt krzyża pokrytego granatową emalią z żółtym obramowaniem. Na skrzyżowaniu ramion znajduje się okrągła tarcza otoczona srebrnym wieńcem laurowym z cyfrą pułkową „10”. Między ramionami stylizowana tarcza z nabojami karabinowymi, na której wpisane historyczne daty „1775”, „1806”, „1830” i „1918”. Jednoczęściowa - oficerska, srebro lub tombak srebrzony, emaliowana. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk i Bronisław Szulecki, obaj z Warszawy[2].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Zdj. portretowe z 1928 r. w: "Muzyk Wojskowy", 15 X 1928, nr 20, s. 8; zdj. portretowe z 1938 w: "Łódź w Ilustracji", 1938, nr 9, s. 4; tu jako kapelmistrz 31 P.S.K. w Łodzi, ale równocześnie w tym czasie był kapelmistrzem orkiestry łódzkich tramwajarz podmiejskich.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Satora 1990 ↓, s. 40.
  2. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 40.
  3. Kłosowski 1929 ↓, s. 3.
  4. Kłosowski 1929 ↓, s. 5.
  5. Kłosowski 1929 ↓, s. 5-6.
  6. Almanach 1923 ↓, s. 50.
  7. Władysław Pobóg-Malinowski - Najnowsza Historia Polityczna Polski 1914-1939 Tom II
  8. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  9. Kłosowski 1929 ↓, s. 11.
  10. "Muzyk Wojskowy", 15 X 1928, nr 20, s. 8
  11. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  12. Jagiełło 2007 ↓, s. 64.
  13. a b Almanach 1923 ↓, s. 49.
  14. Kłosowski 1929 ↓, s. 6.
  15. Kłosowski 1929 ↓, s. 6, dowództwo objął 1 lutego 1919 roku.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 18 stycznia 1925 roku, s. 26.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 33 z 21 sierpnia 1926 roku, s. 272.
  18. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 543.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 23 stycznia 1925 roku, s. 34.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925 roku, s. 263, 266.
  22. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 maja 1927 roku, s. 127.
  23. Kłoczewski 1987 ↓, s. 163, 168.
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 545.
  25. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925 roku, s. 266.
  26. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 154.
  27. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 17 z 25 czerwca 1927 roku, s. 190.
  28. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 17 z 25 czerwca 1927 roku, s. 192.
  29. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 104.
  30. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 98.
  31. Paradowski, Wojewoda 2018 ↓, s. 30.
  32. Kłosowski 1929 ↓, s. 29-30.
  33. Kłosowski 1929 ↓, s. 27.
  34. Satora 1990 ↓, s. 41.
  35. Satora 1990 ↓, s. 42.
  36. Dz.Rozk. MSWojsk. Nr 35 z 14 grudnia 1928 roku, poz. 379.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]