Jasienica (województwo śląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jasienica
Herb
Herb Jasienicy
Centrum Jasienicy widziane z powietrza
Centrum Jasienicy widziane z powietrza
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat bielski
Gmina Jasienica
Liczba ludności (2012) 5119
Strefa numeracyjna (+48) 33
Kod pocztowy 43-385
Tablice rejestracyjne SBI
SIMC 0054674
Położenie wsi
Położenie wsi
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Jasienica
Jasienica
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jasienica
Jasienica
Ziemia 49°48′44″N 18°55′14″E/49,812222 18,920556
Strona internetowa miejscowości

Jasienica (niem. Heinzendorf, cz. Jasenice) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie bielskim, siedziba gminy Jasienica, na Śląsku Cieszyńskim. Według danych z 31 grudnia 2012 roku Jasienica miała 5119 mieszkańców[1], zamieszkałych na obszarze 1171,8 ha (11,7 km²)[1], co daje gęstość zaludnienia równą 436,8 os./km².

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana została w łacińskim dokumencie Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego), spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna ok. 1305 w szeregu wsi zobowiązanych do płacenia dziesięciny biskupstwu we Wrocławiu, w postaci item in Gessenita debent esse XI) mansi solubiles[2][3][4]. Zapis ten oznaczał, że wieś zobowiązana została do płacenia dziesięciny z 11 łanów większych. Jej powstanie wiąże się z przeprowadzaną pod koniec XIII wieku na terytorium późniejszego Górnego Śląska wielką akcją osadniczą (tzw. łanowo-czynszową). Większość osadników była początkowo pochodzenia słowiańskiego (polskiego), na co wskazuje nazwa[5], pochodząca najprawdopodobniej od jesionów porastających niegdyś podmokły teren wsi.

Wieś politycznie znajdowała się wówczas w granicach utworzonego w 1290 piastowskiego (polskiego) księstwa cieszyńskiego, będącego od 1327 lennem Królestwa Czech, a od 1526 roku w wyniku objęcia tronu czeskiego przez Habsburgów wraz z regionem aż do 1918 roku w monarchii Habsburgów (potocznie Austrii). Położona była na szlaku solnym wiodącym z Wieliczki na Morawy.

W sprawozdaniu z poboru świętopietrza z 1335 w diecezji wrocławskiej na rzecz Watykanu sporządzonego przez nuncjusza papieskiego Galharda z Cahors wśród 10 parafii archiprezbiteratu w Cieszynie wymieniona jest parafia w miejscowości Hankendorf[6], którą można teoretycznie identyfikować z miejscowością Heyczendorff (Heinzendorf), czyli Jasienicą, wymienioną w podobnym sprawozdaniu archidiakona opolskiego Mikołaja Wolffa z 1447 wśród 51 parafii w archiprezbiteracie cieszyńskim[7][8]. Tak więc założenie miejscowej parafii pw. św. Jerzego Męczennika można przypisać na początek XIV wieku. Na podstawie wysokości opłaty w owym sprawozdaniu liczbę ówczesnych parafian (we wszystkich podległych wioskach) oszacowano na 225[9].

Początkowo wieś stanowiła własność książąt cieszyńskich. W 1424 znalazła się w okręgu milowym miasta Bielska. Na dyplomie zastawu Frydka Ernestowi z Tworkowa z 1434 wśród poręczycieli wystąpił krewny Ernesta, Andrzej piszący się na na Jasenicy. Andrzej sprzedał część wsi Janowi Boryńskiemu, od imienia którego prawdopodobnie wzięła się niemieckojęzyczna nazwa patronimiczna Heinzendorf, czyli wieś Jana[10]. W drugiej połowie XV wieku Jan Boryński był już posiadaczem całej wsi. W 1452 po raz kolejny w dokumencie książęcym, Bolesława II cieszyńskiego, pojawiła się nazwa Heinzendorf. W 1465 Jan Boryński otrzymał od Kazimierza II zezwolenie na założenie karczmy i warzenie piwa w Jasienicy[10]. Z czasem obie części wsi się zrosły i obie nazwy stosowano zamiennie.

Za panowania Wacława III Adama (1545-1579) duża część mieszkańców Jasienicy przeszła na luteranizm. W roku 1572 wieś weszła w skład nowo powstałego bielskiego państwa stanowego[11], przekształconego w 1752 r. w księstwo bielskie.

W roku 1679 Jasienica zmieniła nazwę na Iaschenitz, a w 1688 na Heinzendorf, co może świadczyć o silnych wpływach osiadłych tam kolonistów niemieckich.

W związku z uruchomieniem w roku 1784 tzw. szosy cesarskiej biegnącej przez Jasienicę, powstała we wsi stacja pocztowa. Dwa lata później wybudowano szkołę jednoklasową.

Rozwój miejscowości uległ przyspieszeniu w XIX wieku, co wiązało się z uprzemysłowieniem Bielska i Skoczowa. W roku 1888 oddano do użytku Kolej Miast Śląskich i Galicyjskich łączącą Bielsko z Frydkiem przez Cieszyn.

Ważnym wydarzeniem w historii wsi było założenie w roku 1881 przez wiedeńczyka Józefa Hoffmana fabryki mebli giętych. W 1913 roku zakład zatrudniał 700 robotników i produkował około 300 tys. sztuk mebli rocznie[12]. Od 1923 roku fabryka nosiła nazwę Thonet-Mundus, istnieje do dziś pod nazwą Paged Meble Sp. z o.o.

Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 247 budynkach w Jasienicy na obszarze 1188 hektarów mieszkało 2048 osób, co dawało gęstość zaludnienia równą 172,4 os./km². z tego 848 (41,4%) mieszkańców było katolikami, 1155 (56.4%) ewangelikami a 45 (2,2%) wyznawcami judaizmu, 1930 (94,2%) było polsko-, 105 (5,1%) niemiecko- a 4 (0,2%) czeskojęzycznymi[13]. Do 1910 roku liczba budynkach wzrosła o 17 a mieszkańców o 317. 1114 (47,1%) było katolikami, 1212 (51,2%) ewangelikami, 23 (1%) żydami a 16 było jeszcze innej religii, 1800 (76,3%) było polsko-, 539 (22,8%) niemiecko-, 6 (0,3%) czeskojęzycznymi, a 14 (0,6%) posługiwało się jeszcze innym językiem[14].

Po II wojnie światowej w Jasienicy osiedliła się grupa repatriantów z Kresów Wschodnich, a w 1953 r. przesiedleńcy z zalanego przez Zbiornik Goczałkowicki Zarzecza[15].

W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie bielskim.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Jasienicy działalność religijną prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Jasienicy działa klub piłkarski Drzewiarz Jasienica (Ludowy Klub Sportowy Drzewiarz Jasienica), założóny w 1954, o barwach czarno-czerwono-zielonych, który w sezonie 2012/13 występować będzie w IV lidze, grupa śląska II. Jego stadion posiada 300 miejsc siedzących pod dachem. Prezesem jest Mirosław Łaciok, a trenerem Marcin Biskup.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Sołectwo Jasienica. jasienica.pl. [dostęp 2 listopada 2013].
  2. Śląsk Cieszyński w średniowieczu (do 1528). Idzi Panic (redakcja). Cieszyn: Starostwo Powiatowe w Cieszynie, 2010, s. 296. ISBN 978-83-926929-3-5.
  3. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (online). W: www.dokumentyslaska.pl [on-line]. [dostęp 2013-07-22].
  4. H. Markgraf, J. W. Schulte: Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis. Breslau: Josef Max & Comp., 1889.
  5. Zaplecze osadnicze Bielska. W: Bielsko-Biała. Monografia miasta. Idzi Panic (redakcja). Wyd. drugie. T. I: Bielsko od zarania do wybuchu wojen śląskich. Bielsko-Biała: Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej, 2011, s. 208. ISBN 978-83-60136-31-7.
  6. Jan Ptaśnik: Monumenta Poloniae Vaticana T.1 Acta Camerae Apostolicae. Vol. 1, 1207-1344. Cracoviae: Sumpt. Academiae Litterarum Cracoviensis, 1913, s. 366.
  7. Śląsk Cieszyński w średniowieczu (do 1528). Idzi Panic (redakcja). Cieszyn: Starostwo Powiatowe w Cieszynie, 2010, s. 396. ISBN 978-83-926929-3-5.
  8. Registrum denarii sancti Petri in archidiaconatu Opoliensi sub anno domini MCCCCXLVII per dominum Nicolaum Wolff decretorum doctorem, archidiaconum Opoliensem, ex commisione reverendi in Christo patris ac domini Conradi episcopi Wratislaviensis, sedis apostolice collectoris, collecti. „Zeitschrift des Vereins für Geschichte und Alterthum Schlesiens”. 27, s. 369-372, 1893. Breslau: H. Markgraf (niem.). 
  9. I. Panic, 2010, s. 321
  10. 10,0 10,1 Bielsko-Biała. Monografia miasta, 2011, t. I, s. 218
  11. Śląsk Cieszyński w początkach czasów nowożytnych (1528-1653). Idzi Panic (redakcja). Cieszyn: Starostwo Powiatowe w Cieszynie, 2011, s. 226. ISBN 978-83-926929-5-9.
  12. Obrazki z dziejów gminy Jasienica. Jerzy Polak. Cieszyn: Muzeum Śląska Cieszyńskiego, 201, s. 18. ISBN 978-83-922005-6-7.
  13. Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XI. Schlesien. Wien: 1906. (niem.)
  14. Ludwig Patryn (ed): Die Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1910 in Schlesien. Troppau: 1912. (niem.)
  15. Marcin Żerański: Śląsk Cieszyński. Od Bielska-Białej do Ostrawy. Cieszyn: Pracownia na pastwiskach, 2012, s. 168. ISBN 9788393310937.
  16. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 22 maja 2014.