Franciszek Ksawery Grocholski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Franciszek Grocholski)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Franciszek Ksawery Grocholski
Data i miejsce urodzenia 2 września 1730
Woronowica
Data i miejsce śmierci 11 września 1792
Tereszki
Ojciec Michał Grocholski
Matka Anna Radzimińska
Żona

Helena Justyna z Bożeniec Lesznickich

Dzieci

Antoni, Tekla

Franciszek Ksawery Grocholski herbu Syrokomla (ur. 2 września 1730 w Woronowicy, zm. 11 września 1792 w Tereszkach[1]) – podkomorzy królewski, poseł na Sejm Czteroletni, targowiczanin. Syn Michała Grocholskiego, sędziego i cześnika bracławskiego, regimentarza partii ukraińskiej, a następnie wołyńskiej, i Anny Radzimińskiej. Był bratem Marcina Grocholskiego, kasztelana i ostatniego wojewody bracławskiego.

Kształcił się w kolegium warszawskim oo. Jezuitów, a zdobytą wiedzę pogłębił przez podróże zagraniczne. Wielki miłośnik sztuki, gromadził cenne działa i bogate zbiory biblioteczne. W życiu publicznym brał czynny udział. Jako podstoli bracławski (1761) i pisarz grodzki krzemieniecki (1764) był zwolennikiem partii Potockich, tzw. "patriotów". Jako poseł województwa bracławskiego na sejm konowkacyjny 7 maja 1764 roku podpisał manifest, uznający odbywający się w obecności wojsk rosyjskich sejm za nielegalny[2]. Wkrótce stał się gorącym stronnikiem Stanisława Augusta.

Poseł województwa bracławskiegona Sejm Repninowski[3].

Król darzył go specjalnymi względami, o czym świadczą nominacje na liczne urzędy: podstarosty grodzkiego winnickiego (1766), szambelana królewskiego (1767), podczaszego bracławskiego (1771), chorążego winnickiego (1772) i bracławskiego (1774), miecznika koronnego (1775), konsyliarza Rady Nieustającej (1776 – 8), starosty przyłuskiego, podkomorzego JKM-ci oraz rotmistrza kawalerii narodowej. Członek Departamentu Policji Rady Nieustającej w 1777 roku[4].

Odznaczony orderami św. Stanisława (1776) i Orła Białego (1778), gościł w rezydencji swojej w Tereszkach powracającego z Kaniowa w roku 1787 króla Stanisława Augusta. Poseł bracławski na sejm 1776 roku[5], poseł województwa bracławskiego na Sejm Czteroletni w 1788 roku[6]. Był komisarzem sejmowym (1771) i brał żywy udział w dyskusjach nad projektem ustawy konstytucyjnej jako zdecydowany przeciwnik reform. Konsyliarz konfederacji generalnej koronnej w konfederacji targowickiej[7]. Z nominacji papieża Piusa VI sprawował urząd syndyka apostolskiego oo. Kapucynów prowincji polskiej (1788). Właściciel znacznego majątku, posiadał główne dobra w pow. krzemienieckim (Tereszki, Malinki[8]), w pow. winnickim (miasteczko Woronowicę i kilka wsi), części znaczne w dobrach trościaneckich i dwór w mieście Dubinie.

Ożenił się 1 X 1766 z Heleną Justyną z Bożeniec Lesznickich, pochodzącą z kniaziów ruskich, która mu wniosła w posagu znaczne majętności w pow. żytomierskim, owruckim, włodzimierskim i łuckim. Grocholski zmarł 11 IX 1792 r. w Tereszkach, pochowany w grobach rodzinnych w kościele dominikanów w Winnicy. Z czworga jego dzieci starszy syn Antoni był marszałkiem gub. bracławskiej, córka Tekla, poślubiona Franciszkowi Sariusz Łaźnińskiemu, stała się bohaterką opowieści pt. "Złota Teklunia", Józefa Rolle.

Przypisy

  1. Tereszki (3) w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom XII (Szlurpkiszki – Warłynka) z 1892 r.
  2. Józef Zaleski, Panowanie Stanisława Augusta Poniatowskiego do czasu Sejmu Czteroletniego, 1887, s. 21, Dyaryusz seymu convocationis siedmio-niedzielnego warszawskiego : zdania, mowy, projekta y manifesta w sobie zawierający przez sessye zebrany r.p. 1764, s. 4-6.
  3. Antoni Sozański, Imienne spisy osób duchownych, świeckich i wojskowych, które w pierwszych ośmiu latach panowania króla Stanisława Poniatowskiego od 1764-1772 r. w rządzie lub przy administracyi Rzeczypospolitéj udział brały [...]. Cz. 1, Tablice i rejestr, Kraków 1866, s. 35.
  4. Kolęda warszawska na rok 1777, Warszawa 1777, [b.n.s]
  5. Volumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 532
  6. Kalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792. ..., Warszawa 1791, s. 332.
  7. Dariusz Rolnik, Szlachta koronna wobec konfederacji targowickiej (maj 1792 – styczeń 1793), Katowice 2000, s. 162.
  8. Malinki (2) w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom XV, cz. 2 (Januszpol – Wola Justowska) z 1902 r., obecnie rejon krasiłowski

Bibliografia[edytuj]