Głodówka lecznicza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Głodówka, głodówka lecznicza – metoda stosowana w medycynie alternatywnej polegająca na okresowym całkowitym zaprzestaniu spożywania pokarmów (przyjmuje się tylko płyny)[1]. Termin głodówka jest stosowany zamiennie z postem lub leczniczym postem[2].

Głodówka w medycynie jest rozumiana inaczej, bo nie jako całkowite zaprzestania spożywania pokarmu, a jako zastosowanie diety skrajnie ubogiej energetycznie. Była dawnej stosowane w medycynie jako element leczenia skutków otyłości lub element przygotowania osób otyłych do operacji[3][4]. Przyjmuje się, że wartością graniczną czasu stosowania tego rodzaju diety jest 168 dni (24 tygodnie)[5], jednak opisany został przypadek jej zastosowania przez 382 dni[6]. Pojęciem szerszym, w którym zawiera się zarówno całkowite zaprzestanie pokarmów, jak i zastosowanie diety skrajnie ubogiej energetycznie, jest głodzenie, definiowane jako proces, w którym ilość dostarczanych składników odżywczych nie zaspokaja zapotrzebowania organizmu[3].

Współcześnie (od 2011) nie zaleca się stosowania głodówek przed operacjami. Zaleca się jedynie zastosowanie dopasowanej diety (w dłuższym okresie przed operacją) oraz niespożywanie pokarmów stałych w ciągu 6 godzin poprzedzających operację[7].

Organizm ludzki jest fizjologicznie przystosowany do okresowego przyjmowania posiłków i odstępy pomiędzy kolejnymi posiłkami wynoszące do około jednej doby (24 godziny) są zwykle uznawane za normę. Prawidłowo funkcjonujący organizm nie odczuwa ich skutków[3], choć jeśli wynika z tego redukcja ilości dostarczanych kalorii, może to przyczyniać się do zmniejszenia nadwagi, co przekłada się na redukcję ryzyka choroby wieńcowej serca[8].

Zaprzestanie spożywania posiłków na 24 godziny i więcej[edytuj | edytuj kod]

Zaprzestanie spożywania posiłków przez okres dłuższy niż ten, do którego organizm jest fizjologicznie przystosowany, uruchamia mechanizm adaptacyjny, który działa przez okres od dwóch do trzech tygodni[3]. Działanie mechanizmu rozpoczyna się po czasie nie krótszym niż 16 godzin i nie dłuższym niż 3 dni od przyjęcia ostatniego posiłku (w zależności od budowy ciała, warunków środowiskowych i składu ostatniego posiłku; czas ten nie zależy od masy tkanki tłuszczowej). Po tym czasie zachodzące procesy, zwłaszcza pozyskiwanie przez organizm glukozy z białek, powodują nieodwracalne lub trudno odwracalne zmiany, a także powstaje ryzyko niewłaściwej reakcji organizmu na posiłek w momencie zakończenia głodówki[1][9]. Analogiczna odpowiedź organizmu następuje w czasie drastycznego zmniejszenia podaży energetycznej, to jest wówczas, gdy z posiłkami dostarczanie jest mniej niż do 500 do 600 kcal w ciągu doby (wartość zależna od płci i budowy ciała)[2].

W potocznym znaczeniu lub w znaczeniu medycyny niekonwencjonalnej głodówka zaczyna się po ostatnim posiłku, natomiast w znaczeniu medycznym głodówka zaczyna się po wyczerpaniu zapasu glikogenu w wątrobie i mięśniach (zapas wynosi od 400 do 450 gram, czyli na ok. 16 godzin)[2]. Następnie spalaniu ulegają białka[1]. Organizm rozpoczyna syntezę glukozy na drodze glukoneogenezy, w której wykorzystywane są zgromadzone w organizmie aminokwasy. Na skutek przedłużającej się głodówki zwiększa się spalanie aminokwasów pochodzących z rozkładu białek krwi i tkanki mięśniowej. Zwiększa się znacznie ryzyko wystąpienia hipoglikemii, na którą szczególnie wrażliwa jest tkanka nerwowa.

Zwiększone spalanie tłuszczy nie jest bezpośrednim następstwem krótkotrwałej głodówki (szacunkowo do 2 tygodni), jednak w momencie zwiększonego wysiłku fizycznego lub konieczności utrzymania właściwej temperatury ciała równolegle do spalania białek następuje wykorzystanie zasobów energetycznych zmagazynowanych w tkance tłuszczowej[1]. Tłuszcze ulegają procesowi spalaniu w procesie β-oksydacji. Zwiększony rozpad triacylogliceroli, wzrost stężenia wolnych kwasów tłuszczowych we krwi oraz nasilona ketogeneza prowadzą do wzrostu stężenia ciał ketonowych, konsekwencją czego może być kwasica ketonowa. Opisany mechanizm czerpania zasobów energetycznych z tłuszczy zostaje uruchomiony po czasie 2 tygodni do 3 tygodni od ostatniego posiłku, przy czym wartość ta jest szacunkowa, określona na podstawie badań wykonanych w czasie II wojny światowej[5][10].

Eksperymenty wykorzystujące głodówki i głodzenie nie są akceptowalne w współczesnej nauce. Obecnie uznaje się, że poziom ryzyka takich badań jest zbyt wysoki. Podstawią takiego podejścia była analiza następstw tak zwanej głodowej zimy, która miała miejsce w latach 1944-1945[11]. Eksperymenty tego rodzaju zakazane są w Europie na podstawie Konwencji O Ochronie Praw Człowieka i Godności Istoty Ludzkiej w Kontekście Zastosowań Biologii i Medycyny: Konwencja o Prawach Człowieka i Biomedycynie[12].

Szkodliwość stosowania głodówki jako metody terapeutycznej[edytuj | edytuj kod]

Mimo że współczesna medycyna wyklucza stosowanie głodówki ze względu na ryzyko wystąpienia gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia[13], jej rzekome zalety są opisywane w publikacjach niemedycznych[14]. Zaprzestanie spożywania posiłków na czas dłuższy niż okres, do którego człowiek jest przystosowany, stanowi zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia głodującego, ponieważ prowadzi do zachwiania równowagi elektrolitycznej, spadku masy mięśniowej i może zwiększać ryzyko występowania dny moczanowej[13]. Zgodnie z obecną wiedzą, groźnym powikłaniem po odbyciu głodówki zaburzenie perystaltyki jelit oraz zmiana pH środowiska układu pokarmowego (zaburzenie wydzielania żołądkowego), która prowadzi do dysbakteriozy przewodu pokarmowego. W efekcie tego możliwy jest częściowy zanik kosmków jelitowych[15][16]. Częste lub długotrwałe stosowanie głodówek i diet głodowych doprowadzić może do awitaminozy, a w następstwie niedoboru witaminy B12 do anemii[17].

Zwolennicy alternatywnych metod leczenia sugerują, niezgodnie z wiedzą o fizjologii człowieka, natychmiastowe rozpoczęcie procesu trawienia tłuszczy po rozpoczęciu głodówki[14] lub natychmiastowe rozpoczęcie innych procesów mających rzekomy korzystny wpływ na zdrowie człowieka[1]. W rzeczywistości w początkowym okresie adaptacji do stanu zmniejszonej podaży składników energetycznych spalanie tłuszczy jest związane ze zwiększonym wysiłkiem fizycznym[18].

Na podstawie badania organizmów morskich uznaje się, że w tkance tłuszczowej magazynowane są także toksyny jak metylortęć[19], pestycydy[20] lub Bisfenol A (BPA)[21]. Istnieje podejrzenie, że objawy długotrwałej głodówki, m.in. nudności, zawroty głowy, gorączka, a także zwiększone ryzyko chorób układu krążenia, są spowodowane uwalnianiem tych substancji z redukowanej tkanki tłuszczowej[22].

Wbrew wiedzy o fizjologii człowieka, której proces adaptacyjny do stanu głodowego zmniejsza wydalanie wszelkich substancji, propagatorzy głodówki leczniczej sugerują, że prowadzi do pewnego rodzaju oczyszczenia organizmu, nazywanego detoksykacją[23]. Detoksykacja ma być rzekomo spowodowana tym, że następuje autofagia, w wyniku której rozłożeniu ulegają komórki zawierające toksyny i same toksyny[24]. W rzeczywistości proces ten zachodzi stale w organizmie człowieka i może być nasilany m.in. przez niedobór substancji odżywczych, jednak nie prowadzi od ich wydalenia z organizmu, ponieważ produkty autofagii są zużywane do budowy nowych komórek[25].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Joanna (tłumacz). Olszewska, Lecznicza głodówka, Warszawa: Wydaw. ABA, [1999], ISBN 83-914334-3-9, OCLC 751538122 [dostęp 2019-07-04].
  2. a b c Lecznicze posty. Na co uważać?, www.focus.pl [dostęp 2019-07-13] (pol.).
  3. a b c d Sobotka i inni, Podstawy żywienia klinicznego : edycja czwarta, wyd. Wyd. 2. pol., tł. z wyd. 4. oryg, Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Scientifica, 2013, ISBN 978-83-936527-1-6, OCLC 852983832 [dostęp 2019-09-29].
  4. Rajesh Aggarwal, Setting Up an Enhanced Recovery Program Pathway for Bariatric Surgery: Current Evidence into Practice, Cham: Springer International Publishing, 2015, s. 293–299, DOI10.1007/978-3-319-20364-5_24, ISBN 978-3-319-20363-8 [dostęp 2019-09-28].
  5. a b University of Minnesota. Laboratory of Physiological Hygiene., The biology of human starvation. Volume I, Minneapolis, ISBN 978-1-4529-3798-4, OCLC 1079363282 [dostęp 2019-10-06].
  6. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać W.K. Stewart, L.W. Fleming, Features of a successful therapeutic fast of 382 days' duration, „Postgraduate Medical Journal”, 49 (569), 1973, s. 203–209, DOI10.1136/pgmj.49.569.203, ISSN 0032-5473, PMID4803438, PMCIDPMC2495396 [dostęp 2019-09-29].
  7. Ian Smith i inni, Perioperative fasting in adults and children: guidelines from the European Society of Anaesthesiology, „European Journal of Anaesthesiology”, 28 (8), 2011, s. 556–569, DOI10.1097/EJA.0b013e3283495ba1, ISSN 0265-0215 [dostęp 2019-09-29] (ang.).
  8. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Monica C Klempel i inni, Intermittent fasting combined with calorie restriction is effective for weight loss and cardio-protection in obese women, „Nutrition Journal”, 11 (1), 2012, DOI10.1186/1475-2891-11-98, ISSN 1475-2891 [dostęp 2019-07-04] (ang.).
  9. M N Harvie i inni, The effects of intermittent or continuous energy restriction on weight loss and metabolic disease risk markers: a randomized trial in young overweight women, „International Journal of Obesity”, 35 (5), 2011, s. 714–727, DOI10.1038/ijo.2010.171, ISSN 0307-0565 [dostęp 2019-07-04] (ang.).
  10. Emil Apfelbaum, Choroba głodowa: Badania kliniczne nad głodem wykonane w getcie warszawskim z roku 1942, wyd. 1, Warszawa: American Joint Distribution Committee., 1946.
  11. Nicky Hart, Famine, Maternal Nutrition and Infant Mortality: A Re-Examination of the Dutch Hunger Winter, „Population Studies”, 47 (1), 1993, s. 27–46, JSTOR2175224 [dostęp 2018-09-13].
  12. Leszek Karski, Eksperyment medyczny przeprowadzany na organizmie ludzkim : aspekty prawa międzynarodowego, europejskiego i krajowego, „Studia Ecologiae et Bioethicae”, 11 (1), 2013, s. 65-87.
  13. a b Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Irene Strychar, Diet in the management of weight loss, „CMAJ: Canadian Medical Association journal = journal de l'Association medicale canadienne”, 174 (1), 2006, s. 56–63, DOI10.1503/cmaj.045037, ISSN 1488-2329, PMID16389240, PMCIDPMC1319349 [dostęp 2018-09-05].
  14. a b Chomik, Anna., Wydawnictwo Vital., Lecznicze głodówki dla każdego : jak poprzez post pozbyć się chorób, Białystok: Vital, 2016, ISBN 978-83-65404-01-5, OCLC 946321976 [dostęp 2019-10-06].
  15. Wei-Long Hao, Yuan-Kun Lee, Microflora of the Gastrointestinal Tract: A Review, t. 268, New Jersey: Humana Press, 1 czerwca 2004, s. 491–502, DOI10.1385/1-59259-766-1:491, ISBN 978-1-59259-766-6 [dostęp 2019-10-06] (ang.).
  16. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać R. Snepar i inni, Effect of cimetidine and antacid on gastric microbial flora, „Infection and Immunity”, 36 (2), 1982, s. 518–524, ISSN 0019-9567, PMID7085070, PMCIDPMC351258 [dostęp 2019-10-06].
  17. Jakie są pierwsze objawy awitaminozy i jak ją leczyć?, HelloZdrowie, 17 stycznia 2019 [dostęp 2019-10-06] (pol.).
  18. P.L. Greenhaff, M. Gleeson, R.J. Maughan, The effects of diet on muscle pH and metabolism during high intensity exercise, „European Journal of Applied Physiology and Occupational Physiology”, 57 (5), 1988, s. 531–539, DOI10.1007/bf00418458, ISSN 0301-5548, PMID3396568 [dostęp 2019-10-06].
  19. Donna Mergler i inni, Methylmercury Exposure and Health Effects in Humans: A Worldwide Concern, „AMBIO: A Journal of the Human Environment”, 36 (1), 2007, s. 3–11, DOI10.1579/0044-7447(2007)36[3:MEAHEI]2.0.CO;2, ISSN 0044-7447 [dostęp 2019-10-06] (ang.).
  20. Pesticides found to accumulate in fat tissue, phys.org [dostęp 2019-10-06] (ang.).
  21. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Tanya Tillett, Bisphenol A, Chapter 2: New Data Shed Light on Exposure, Potential Bioaccumulation, „Environmental Health Perspectives”, 117 (5), 2009, b, DOI10.1289/ehp.117-a210b, ISSN 0091-6765, PMID19478989, PMCIDPMC2685869 [dostęp 2019-10-07] (ang.).
  22. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Philippe Grandjean i inni, Adverse Effects of Methylmercury: Environmental Health Research Implications, „Environmental Health Perspectives”, 118 (8), 2010, s. 1137–1145, DOI10.1289/ehp.0901757, ISSN 0091-6765, PMID20529764, PMCIDPMC2920086 [dostęp 2019-10-06] (ang.).
  23. Ewa, Dąbrowska, Dieta warzywno-owocowa dr Ewy Dąbrowskiej : przepisy, Kraków, ISBN 978-83-277-1518-0, OCLC 1023628116 [dostęp 2019-10-06].
  24. Forget Juice Cleanses. Autophagy Is the Real Way to Detox Your Body, Bulletproof, 18 stycznia 2018 [dostęp 2019-10-06] (ang.).
  25. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Petro Starokadomskyy, Kostyantyn V. Dmytruk, A bird’s-eye view of autophagy, „Autophagy”, 9 (7), 2013, s. 1121–1126, DOI10.4161/auto.24544, ISSN 1554-8627, PMID23615436, PMCIDPMC3722328 [dostęp 2019-10-06] (ang.).

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.