Gerezanka ruda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Gereza ruda)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gerezanka ruda
Piliocolobus badius[1]
(Kerr, 1792)
Gerezanka ruda
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Nadrząd łożyskowce
Rząd naczelne
Podrząd wyższe naczelne
Nadrodzina koczkodanowce
Rodzina koczkodanowate
Podrodzina gerezy
Rodzaj gerezanka
Gatunek gerezanka ruda
Synonimy
  • Cercopithecus badius Kerr, 1792
  • Procolobus badius {Kerr, 1792)
  • Colobus badius {Kerr, 1792)
Podgatunki
  • P. b. badius {Kerr, 1792)
  • P. b. temminckii ((Kuhl, 1820)
  • P. b. waldronae (Hayman, 1936)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 EN pl.svg

Gerezanka ruda[3], gereza ruda[4] (Piliocolobus badius) – gatunek ssaka z rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae).

Występowanie i środowisko życia[edytuj | edytuj kod]

Od Senegalu, poprzez wszystkie kraje Afryki Zachodniej, do północnej Angoli, Republiki Środkowoafrykańskiej, w Sudanie do zachodniego brzegu Nilu, w Afryce Wschodniej do zachodniego brzegu Jeziora Wiktorii.

Lasy wszystkich typów położonych do 1500 m n.p.m., najlepiej w pobliżu rzek i potoków.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek po raz pierwszy opisany naukowo przez R. Kerra w 1792 roku pod nazwą Cercopithecus badius[5]. Jako miejsce typowe autor wskazał Sierra Leone[5].

Podgatunki[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniono kilka podgatunków P. badius[6][3]:

  • P. badius badiusgerezanka ruda (status IUCN: EN)[7]
  • P. badius temminckiigerezanka gwinejska (status IUCN: EN)[8]
  • P. badius waldronigerezanka samotna (status IUCN: CR)[9]

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa rodzajowa jest połączeniem greckiego słowa πιλίον pilion – „w czapce” (zdrobnienie πιλος pilos) oraz nazwy rodzaju Colobus Illiger, 1811[10]. Epitet gatunkowy pochodzi od łacińskiego słowa badius – „kasztanowaty, brązowy”.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Małpa o małej głowie, krótkim pysku, bokobrodach skierowanych do tyłu. Ubarwienie ciała zmienne w zależności od podgatunku, prawie zawsze czerwonawe (łącznie z głową i bokobrodami). Wierzch ciała szary, z czerwonawym lub całkiem szarym spodem. Spód i nogi są najczęściej jaśniejsze. Ogon długi, cienki, na końcu trochę grubszy, jednolicie czerwony lub szary.

Wymiary ciała[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała bez ogona
46 – 70 cm
Długość ogona
45 – 80 cm
Masa ciała
samce 9 – 13 kg, samice 7 – 9 kg

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Piliocolobus badius 0004.jpg

Aktywne w ciągu dnia. Żyją najczęściej w koronach drzew. Tworzą grupy składające się z 8 – 10 osobników, w których występują zwierzęta obojga płci. Na jednego samca przypada 2 do 3 samic. Młodociane samce i samice nie opuszczają macierzystej grupy. Zwierzęta są agresywne jedynie w stosunku do innych grup na obcym, nie znakowanym terytorialnie terenie. Więzi w grupie nią są zbyt silne. Zdarza się, że samce zabijają młode. Gerezy żywią się wyłącznie pokarmem roślinnym: liśćmi, młodymi pędami, pączkami kwiatów i owocami.

Rozród[edytuj | edytuj kod]

Zachowania godowe i seksualne słabo poznane. Ciąża u samic trwa około 6 miesięcy, po czym rodzi się jedno młode. Młode karmione jest mlekiem matki przez rok. Pomiędzy kolejnymi miotami mija 2 lata. Dojrzałość płciową samice osiągają w 2 roku życia, samce w 3 roku życia.

Przypisy

  1. Piliocolobus badius, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Oates, J.F., Struhsaker, T., McGraw, S., Galat-Luong, A., Galat, G. & Ting, T. 2008. Procolobus badius. W: IUCN 2015. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015-3. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2015-10-11]
  3. a b Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 49. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. K. Kowalski (redaktor naukowy), A. Krzanowski, H. Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 90, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  5. a b R. Kerr: Mammalia. W: C. Linnaeus: The animal kingdom, or zoological system. Edynburg: A. Strahan, and T. Cadell, London, and W. Creech, 1792, s. 74. (ang.)
  6. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Piliocolobus badius. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2015-10-11]
  7. Oates, J.F., Struhsaker, T. & McGraw, S. 2008. Procolobus badius ssp. badius. W: IUCN 2015. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015-3. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2015-10-11]
  8. Galat-Luong, A., Galat, G., Oates, J.F., Struhsaker, T., McGraw, S. & Ting, N. 2008. Procolobus badius ssp. temminckii. W: IUCN 2015. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015-3. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2015-10-11]
  9. Oates, J.F., Struhsaker, T. & McGraw, S. 2008. Procolobus badius ssp. waldroni. W: IUCN 2015. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015-3. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2015-10-11]
  10. T. S. Palmer: Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. Waszyngton: Government Printing Office, 1904, s. 537, seria: North American Fauna. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]