Gimnazjum Polskie w Gdańsku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gmach, w którym mieściło się Gimnazjum Polskie w Gdańsku

Gimnazjum Polskie w Gdańsku, od 1935[1] Gimnazjum im. J. Piłsudskiego Macierzy Szkolnej w Gdańsku, zwane gamają[2] – szkoła średnia kształcąca młodzież na poziomie maturalnym, działająca w Gdańsku (na terenie Wolnego Miasta Gdańska), w latach 1922–1939[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Była to szkoła prywatna, utworzona przez Gdańską Macierz Szkolną w oparciu o zezwolenie Senatu Wolnego Miasta Gdańska z 12 grudnia 1921. Na siedzibę gimnazjum Komisarz Generalny RP w Gdańsku, minister Leon Pluciński przekazał były gmach koszar z 1910 przy ul. Am Weissen Turm 1 (obecnie ul. J. Augustyńskiego 1) na przedmieściu Petershagen (obecnie Zaroślak)[4]. Szkoła została uruchomiona między innymi dzięki staraniom pisarza Stanisława Przybyszewskiego, który organizował zbiórki pieniężne na remont gmachu. Naukę rozpoczęto 9 maja 1922, a uroczyste otwarcie szkoły miało miejsce 13 maja. Było to gimnazjum koedukacyjne, o strukturze gdańskiej typu frankfurckiego, matematyczno-przyrodnicze z językami klasycznymi. Nauka trwała 9 lat. Do szkoły mogły uczęszczać dzieci obywateli gdańskich pochodzenia polskiego oraz polskich zatrudnionych w Wolnym Mieście. Nauka była płatna, jednak znaczna część uczniów korzystała z różnego rodzaju ulg bądź była zupełnie zwolniona z opłat. Szkoła była jedynym polskim gimnazjum w Wolnym Mieście Gdańsku[5].

Pierwszym dyrektorem szkoły został dr Antoni Snowiński (do lata 1922), następnymi byli Wilhelm Urbanicki, Feliks Ziemkowski, a od 1925 aż do wybuchu wojny w 1939 funkcję tę pełnił Jan Augustyński[6]. Jego zastępcą był w latach 1928-1939 Adam Czartkowski, profesor botaniki, historyk kultury, tajny korespondent polityczny "Kuriera Warszawskiego", jeden z twórców i aktywistów Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki (od 1930 jego sekretarz generalny, a w latach 1937-1939 wiceprezes).

Senat gdański, wyrażając zgodę na otwarcie gimnazjum, zastrzegł, że nie będzie udzielać subwencji, a sprawę uznania świadectw ustali w latach 1926–1927. W roku tym po raz pierwszy przeprowadzono w Gimnazjum egzaminy dojrzałości, jednak sprawa uznania świadectw była przez władze gdańskie odwlekana, a zabiegi Macierzy Szkolnej i rządu polskiego nie przynosiły rezultatów. Ostatecznie Gimnazjum Polskie uzyskało prawa szkoły publicznej dopiero w wyniku umowy polsko-gdańskiej zawartej 18 września 1933.

Program nauczania obejmował m.in. naukę języka polskiego, kurs literatury polskiej oraz historii Polski i Kultury ojczystej.

W l. 1935-1938 dokonano rozbudowy gmachu gimnazjum. Dzięki zdolnościom organizacyjnym dyrektora, gimnazjum uzyskało szereg doskonale wyposażonych gabinetów i laboratoriów. Tuż przed wybuchem II wojny światowej, w 1938 roku, w reprezentacyjnej auli szkoły powstał patriotyczny fresk, zatytułowany „Polskie niebo”. Malowidło zostało zniszczone zaraz po wybuchu wojny.

Wśród nauczycieli szkoły byli m.in. Michał Urbanek (1926-1939, dokonał zamknięcia gimnazjum z polecenia władz polskich 31 sierpnia 1939)[7], Jadwiga Zaleska. T. Adamczyk, Janina Ślączka[8], Bronisław Gaweł[9].

Po II wojnie światowej w budynku, wzniesionym w miejscu splantowanego Bastionu Wijbego, mieściły się Gdańskie Techniczne Zakłady Naukowe, następnie Technikum Mechaniczno-Elektryczne i Centrum Kształcenia Ustawicznego (do 2016). Obecnie trwa adaptacja pomieszczeń dla potrzeb Urzędu Marszałkowskiego, w ramach której odtworzony zostanie m.in. fresk w auli z 1938[10].

Podział klas[edytuj | edytuj kod]

W Gimnazjum obowiązywał wówczas podział klas według systemu pruskiego (od najmłodszej)[11]:

  • seksta
  • kwinta
  • kwarta
  • niższa tercja
  • wyższa tercja
  • niższa sekunda
  • wyższa sekunda
  • niższa pryma
  • wyższa pryma

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Historia Centrum Kształcenia Ustawicznego w Gdańsku. cku.gda.pl.
  2. Brunon Zwarra Wspomnienia gdańskiego bówki - tom I., str. 166.
  3. Kalendarium gimnazjum polskiego. wiadomosci.gazeta.pl, 13 maja 2002. [dostęp 13 maja 2002].
  4. Tajemniczy Zaroślak i jego zabytki. trojmiasto.pl, 4 maja 2010. [dostęp 4 maja 2010].
  5. Rocznica powstania gimnazjum polskiego. wiadomosci.gazeta.pl, 13 maja 2002. [dostęp 13 maja 2002].
  6. Kadra Pedagogiczna Gimnazjum Polskiego Macierzy Szkolnej w Gdańsku. gdanszczanie.gdansk.gda.pl.
  7. Józef Stachowicz: Nasi profesorowie na zjeździe. W: Dwa dni w mieście naszej młodości. Sprawozdanie ze zjazdu koleżeńskiego wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej matury w roku 1958. Warszawa: 1960, s. 87.
  8. Zbigniew Wawszczak. Uczyła w Wolnym Mieście Gdańsku. „Nowiny”, s. 4-5, Nr 12 z 14-15 stycznia 1984. 
  9. Bronisław Gaweł. gedanopedia.pl. [dostęp 2017-10-03].
  10. Dorota Karaś W 1939 r. polski fresk zniszczyli Niemcy. Teraz znów będzie można go zobaczyć
  11. Brunon Zwarra Wspomnienia gdańskiego bówki - tom I., str. 78.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]