Michał Urbanek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Michał Urbanek
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 18 września 1886
Dębica-Kawęczyn
Data i miejsce śmierci 18 lutego 1982
Sopot
Zawód nauczyciel
Narodowość polska
Uczelnia Uniwersytet Jagielloński
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi Medal 10-lecia Polski Ludowej Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL” Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego

Michał Władysław Urbanek (ur. 18 września 1886 w Dębicy-Kawęczynie, zm. 18 lutego 1982 w Sopocie) – polski nauczyciel filolog, pedagog, harcmistrz, działacz oświatowy, harcerski i społeczny, podczas II wojny światowej organizator tajnego nauczania.

Życiorys[edytuj]

Dom przy ulicy Jana Jerzego Haffnera w Sopocie, w którym mieszkał Michał Urbanek
Kamień pamiątkowy honorujący Michała Urbanka w Sopocie

Urodził się w Kawęczynie na przedmieściach Dębicy jako najstarsze z 10 dzieci Jana, wyrobnika rolniczego. W Dębicy ukończył gimnazjum klasyczne w 1908. Został absolwentem polonistyki na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskim w 1913. Od 31 stycznia 1914 do 17 lipca 1920 pracował w Gimnazjum Męskim im. Królowej Zofii w Sanoku, prowadząc zajęcia z języka polskiego, łacińskiego i greckiego[1][2]. W tym czasie jako egzaminowany zastępca nauczyciela został mianowany nauczycielem rzeczywistym od 1 lipca 1919[3]. Był sekretarzem sanockiego Koła Towarzystwa Szkoły Ludowej, działając na rzecz oświaty w regionie Sanoka, w tym organizując biblioteki. Od końca 1917 organizował na nowo sanocką drużynę harcerską im. Stefana Czarnieckiego[4] i do 1920 utworzył pięć nowych, pełniąc funkcję komendanta sanockiego hufca od 1918 do 1920[5][6]. U kresu I wojny światowej pod koniec 1918 powołał harcerskie Pogotowie Młodzieży[7], szkolone i kierowane przez Władysława Zaleskiego, spełniające zadania utrzymania porządku w mieście. Na przełomie 1919/1920 redagował miesięcznik harcerski „Bóg i Ojczyzna[8]. Był inicjatorem powstania zawiązanego 22 maja 1919 Koła Przyjaciół Harcerstwa w Sanoku i jako komendant harcerzy został członkiem jego wydziału (zarządu)[9][10]. Został członkiem Komitetu Opieki nad Żołnierzem Polskim w Sanoku, zawiązanego w połowie 1919 z inicjatywy ppłk. Gustawa Truskolaskiego i starosty sanockiego Tadeusza Wrześniowskiego[11]. Z Sanoka został przeniesiony na posadę nauczyciela w Wielkopolsce 17 lipca 1920[12][13].

Od 1920 do 1926 był nauczycielem w Wejherowie, gdzie także był działaczem oświatowym, zorganizował miejscowy Hufiec Harcerzy i został jego komendantem, a także organizatorem harcerskiego klubu sportowego, uchodzącego za najlepszy na Pomorzu. W 1922 roku otrzymał stopień instruktorski podharcmistrza, od 1927 roku równoważny harcmistrzowi. Wchodził tez w skład Zarządu ZHP w Toruniu. Od 1 września 1926 do 29 sierpnia 1939 był nauczycielem w Gimnazjum Polskim Macierzy Szkolnej[14] (w tej szkole pracowali byli profesorowie z sanockiego gimnazjum, Jan Augustyński i Jadwiga Zaleska[15]. Tam pełnił funkcję szefa referatu świetlicowego w Wydziale Propagandy Związku Polaków w Wolnym Mieście Gdańsk[16]. Był organizatorem ponad 20 polskich świetlic, przewodniczącym Koła Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich, był inicjatorem powstania Hufca harcerskiego w Wolnym Mieście Gdańsku, na którego czele stał w latach 1928-31. Działał w Towarzystwie Przyjaciół Nauki i Sztuki. Był jednym z redaktorów pisma „Straż Gdańska”. Wobec zagrożenia wybuchem konfliktu zbrojnego, 31 sierpnia 1939 ogłosił zamknięcie gdańskiego gimnazjum na polecenie władz polskich Komisariatu Generalnego RP.

Po wybuchu II wojny światowej podczas okupacji niemieckiej prowadził Tajne komplety w Gdyni (w tym czasie był aresztowany i zwolniony[17]), Krakowie i Dębicy. W rodzinnym mieście pracował także jako nauczyciel po zakończeniu działań wojennych. Od 1 września 1945 do 31 marca 1967 był nauczycielem języka polskiego w Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Chrobrego w Sopocie. W tym mieście był radnym Miejskiej Rady Narodowej od 1945. W dniach 21-22 czerwca 1958 uczestniczył w „Jubileuszowym Zjeździe Koleżeńskim b. Wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej Matury”. W 1967 przeszedł na emeryturę w wieku 81 lat. Działał w Oddziale Sopockim Związku Nauczycielstwa Polskiego. Był członkiem Komitetu Budowy Tysiąca Szkół. Od 1957 do 1960 był członkiem Głównego Sądu Organizacyjnego przy Zarządzie Głównym ZNP w Warszawie. Został członkiem honorowym Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza.

Zmarł 18 lutego 1982. Został pochowany na Cmentarzu Katolickim w Sopocie. Był żonaty, miał córki: Marię i Zofię, oraz syna Mieczysława.

Dla upamiętnienia Michała Urbanka w Sopocie nazwano jego imieniem skwer przy ulicy Ignacego Krasickiego, położony naprzeciw II Liceum Ogólnokształcącego oraz odsłonięto 12 lutego 2004 kamień pamiątkowy z tablicą w postawi głazu narzutowego[18]. W 2012 ukazała się publikacja biograficzna pt. Michał Władysław Urbanek – dębickie lata.

Publikacje[edytuj]

  • Chłop w literaturze złotego okresu (1914)[19][20]
  • Chłop u Modrzewskiego, Orzechowskiego i Reja (1914)
  • Chłop w literaturze złotego okresu / Chłop u Klonowicza i Skargi (1916)[21][22]
  • Gdańsk a Polska (1929)
    • Poland and Danzig: a little souvenir from the Polish Boy-Scouts in Danzig (1929, współautorka: Jadwiga Frankowska)

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj]

Ordery i odznaczenia
  • Srebrny Krzyż Zasługi (przed 1939, za pracę pedagogiczną i kulturalno-oświatową)
  • Złoty Krzyż Zasługi – dwukrotnie (przed 1939, za pracę pedagogiczną i kulturalno-oświatową, 1955 za zasługi w pracy zawodowej w dziedzinie oświaty[23])
  • Krzyż Starszoharcerski (przed 1939)
  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1958)
  • Odznaka „Zasłużony Nauczyciel PRL” (1958)
  • Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955, za pracę kulturalno-oświatową)
  • Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego
  • Złota Odznaka ZNP
  • Harcerska Odznaka „Za Zasługę” (1924)
  • Harcerska Odznaka Honorowa „Za Zasługi dla ZHP” (1971)
  • Srebrny „Krzyż za Zasługi dla ZHP” z Rozetą-Mieczami (pośmiertnie, 1993)
  • Odznaka „Zasłużony Działacz Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich”
Wyróżnienia

Przypisy

  1. XXXIII. Sprawozdanie Dyrekcyi c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1913/14. Sanok: Fundusz Naukowy, 1914, s. 5, 7.
  2. XXXV. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum w Sanoku za rok szkolny 1920/1921 wraz z dodatkiem za lata 1917, 1918, 1919 i 1920. Sanok: Fundusz Naukowy, 1921, s. 3, 11, 24, 36.
  3. XXXV. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum w Sanoku za rok szkolny 1920/1921 wraz z dodatkiem za lata 1917, 1918, 1919 i 1920. Sanok: Fundusz Naukowy, 1921, s. 37.
  4. Alojzy Zielecki, Rozwój ruchu niepodległościowego, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995m s. 474.
  5. Edward Zając, Oświata i szkolnictwo. Życie kulturalne – Organizacje o charakterze gospodarczym, społecznym, kulturalnym i sportowym w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 601.
  6. Alicja Wolwowicz: Zarys dziejów sanockiego harcerstwa. W: 95 lat sanockiego harcerstwa 1911–2006. Sanok: 2006, s. 7-8.
  7. Wojciech Sołtys, Pierwsze miesiące wolności. Życie gospodarcze społeczne i polityczne, Pomiędzy wojnami światowymi 1918-1939, s. 507, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995
  8. Edward Zając, Oświata i szkolnictwo. Życie kulturalne. Środowisko kulturalne, Pomiędzy wojnami światowymi 1918-1939, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 619.
  9. Kronika. Koło przyjaciół harcerstwa w Sanoku. „Ziemia Sanocka”. 14, s. 3, 1 czerwca 1919. 
  10. Czesław Mazurczak: Harcerstwo Sanockie 1910–1949. Kraków: Harcerska Oficyna Wydawnicza, 1990, s. 34.
  11. Kronika. Komitet opieki nad żołnierzem polskim. „Ziemia Sanocka”. 22-23, s. 3, 3 sierpnia 1919. 
  12. XXXV. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum w Sanoku za rok szkolny 1920/1921 wraz z dodatkiem za lata 1917, 1918, 1919 i 1920. Sanok: Fundusz Naukowy, 1921, s. 48.
  13. Czesław Mazurczak: Harcerstwo Sanockie 1910–1949. Kraków: Harcerska Oficyna Wydawnicza, 1990, s. 43.
  14. Michał Urbanek (1926-1939)
  15. Gabriel Groch, Zbigniew Koziarz: Sanoczanie na Wybrzeżu. W: Księga pamiątkowa (obchodów 100-lecia Gimnazjum oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku). Sanok: 1980, s. 114.
  16. Michał Urbanek
  17. Michał Urbanek
  18. Głaz narzutowy poświęcony Michałowi Urbankowi. sopot.travel/. [dostęp 17 listopada 2014].
  19. XXXIII. Sprawozdanie Dyrekcyi c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1913/14. Sanok: Fundusz Naukowy, 1914, s. 1-67.
  20. Maria Myćka-Kril: Dorobek nauczycieli i uczniów Gimnazjum w Sanoku. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 98.
  21. XXXIV. Sprawozdanie Dyrekcyi c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1915/16. Sanok: Fundusz Naukowy, 1916, s. 1-44.
  22. Maria Myćka-Kril: Dorobek nauczycieli i uczniów Gimnazjum w Sanoku. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 98.
  23. Uchwała Rady Państwa z dnia 19 sierpnia 1955 r. o nadaniu odznaczeń państwowych. monitorpolski.gov.pl. [dostęp 17 listopada 2014].

Bibliografia[edytuj]