Gołąbek brudnożółty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gołąbek brudnożółty
Gołąbek brudnożółty: zdjęcie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd gołąbkowce
Rodzina gołąbkowate
Rodzaj Russula
Gatunek gołąbek brudnożółty
Nazwa systematyczna
Russula ochroleuca Fr.
Epicr. syst. mycol. (Upsaliae): 358 (1838)
Mapa zasięgu
Gołąbek brudnożółty: zasięg występowania na mapie
Zasięg występowania w Europie
Gołąbek brudnożółty: drugie zdjęcie
Russula ochroleuca G4 (1).JPG
Russula-ochroleuca-ockertäubling.jpg

Gołąbek brudnożółty (Russula ochroleuca Fr.) – gatunek grzybów należący do rodziny gołąbkowatych (Russulaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Russula, Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Synonimy łacińskie[2]:

  • Agaricus ochroleucus Pers. 1801
  • Russula citrina Gillet 1881
  • Russula granulosa Cooke 1888
  • Russula ochroleuca var. granulosa (Cooke) Rea 1922

Nazwę polską podał Feliks Berdau w 1876 r[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnicy 4-8(10) cm, za młodu półkulisty, później płaski, pofalowany i nieco przegięty. Skórka daje się zdzierać do około połowy średnicy kapelusza. Podczas wilgotnej pogody jest lepki, podczas suchej suchy[4] Kolor żółtawoochrowy do cytrynowego. Skórka kapelusza gładka[5]. Brzeg tępy i nieco podgięty, u starszych owocników bywa nieco karbowany i gruzełkowaty[6].

Blaszki

Kruche, u młodych owocników średnio gęste, później rzadsze. Są wolne, i przy trzonie zatokowato wycięte, przy brzegu zaokrąglone, czasami bywają rozwidlone. Początkowo są białe, z czasem stają się jasnokremowe i miejscami pojawiają się na nich ochrowe plamy[6].

Trzon

Walcowaty o wysokości 5,5-7 cm i grubości 1,5-2 cm, mocny, początkowo pełny, później watowaty. Powierzchnia gładka i nieco połyskująca, biała,często z jasnym odcieniem ochrowym, nigdy jednak nie ochrowym. Czasami może posiadać ochrowe plamy[6]

Miąższ

Biały lub białawy, przy trzonie szarzejący, dosyć miękki. Zapach bardzo słaby. Smak łagodny lub u większości okazów znośnie ostry[5].

Cechy mikroskopowe

Wysyp zarodników biały do jasnokremowego. Zarodniki , o rozmiarach 8-10,5 × 7-8 μm, brodawkowato-siatkowate. Brodawki duże, stożkowate, oczka siatki wąskie i w niektórych miejscach otwarte. Łysinka na zarodnikach wyraźna i amyloidalna. Podstawki o rozmiarach 38-52 × 9-12 μm z długimi sterygmami. Cystydy liczne, o wrzecionowatym lub walcowatym kształcie i rozmiarach 50-70 (100) × 7-11 μm. Pod wpływem sulfowaniliny szarzeją lub czernieją. Strzępki skórki żółtawe, przesycone pigmentem. Brak w nich dermatocystyd[6].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Jest szeroko rozprzestrzeniony w Europie, występuje także w USA i Japonii[7]. W Europie Środkowej jest bardzo pospolity, w niektórych okolicach występuje masowo. Rośnie również w okresach suchej pogody i często jest jedynym grzybem, jakiego można spotkać w większej ilości[8]. W Polsce jest pospolity – jest najczęściej spotykanym wśród żółtych gołąbków[9]

Wyrasta od lata do jesieni. Występuje w lasach iglastych i mieszanych. Najczęściej rośnie pod świerkami, rzadziej pod sosnami i bukami, a jeszcze rzadziej pod innymi gatunkami drzew[8]

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[3]. Zazwyczaj uważany jest za grzyb niejadalny[4][10]. Niektórzy autorzy jednak uważają go za grzyb jadalny, lecz bez szczególnych walorów smakowych, przydatny jako domieszka. Okazy o ostrym smaku powinny być sparzone przed przyrządzeniem[5]. W istocie wśród okazów tego gatunku zdarzają się grzyby o łagodnym smaku, nadające się do spożycia, jak i okazy gorzkie, a czasami nawet o ostrym, piekącym smaku (szczególnie dotyczy to blaszek). Z tego też względu przez grzybiarzy zazwyczaj nie jest zbierany. Jednak w okresach braku innych grzybów może być atrakcyjny, ze względu na to, że jest jednym z najbardziej pospolitych grzybów[11]. Zmienność smaku (od łagodnego po ostry) jest wśród gołąbków cechą rzadko spotykaną[8]

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • gołąbek żółciowy (Russula fellea). Jest miodowożółty, pachnie geranium, ma piekący, ostry smak i jest niejadalny[11]. Charakterystyczną jego cechą jest niewielka różnica barwy między brzegiem kapelusza a blaszkami (u gołąbka brudnożółtego różnica ta jest wyraźna)[9]
  • gołąbek jasnożółty (Russula claroflava). Rośnie tylko pod brzozami i nie występują wśród przedstawicieli tego gatunku okazy o ostrym smaku[4].
  • gołąbek słoneczny (Russula solaris)[5]. Ma palący smak i rośnie tylko pod bukami[4].

Przypisy

  1. a b Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b c d Ewald Gerhardt, Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, s. 436, ISBN 83-7404-513-2
  6. a b c d Alina Skirgiełło: Gołąbek (Russula). Grzyby (Mycota), tom 20. Podstawczaki (Basidiomycetes), gołąbkowce (Russulales), gołąbkowate (Russulaceae), gołąbek (Russula). Warszawa-Kraków: PWN, 1998. ISBN 83-01-09137-1.
  7. Discover Life (ang.). [dostęp 2015-12-05].
  8. a b c Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczyć 340 gatunków grzybów. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  9. a b Marek Snowarski: Grzyby. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-776-4.
  10. Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  11. a b Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.