Gwardia Narodowa (Francja)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy francuskiej Gwardii Narodowej. Zobacz też: Gwardia Narodowa - stronę ujednoznaczniającą.
Strój członka francuskiej Gwardii Narodowej

Gwardia Narodowa (fr. La Garde nationale) - milicja obywatelska, utworzona w okresie Rewolucji Francuskiej w 1789; broniła zdobyczy rewolucji; nie należy mylić Gwardii Narodowej z Gwardią Cesarską (Garde Impériale) stworzonej nieco później przez Napoleona I.

Rewolucja francuska[edytuj | edytuj kod]

Powstała w czasie Rewolucji Francuskiej natychmiast po zdobyciu Bastylii w 1789, początkowo tylko na terenie Paryża, dopiero później w całym kraju. Składała sie z samych ochotników. Od roku 1790 została podporządkowana władzom miejskim. Każdy batalion gwardii od 1791 roku liczył 568 osób, a dowódcy (od stopnia kaprala do pułkownika) byli obierani w drodze głosowania wszystkich żołnierzy, np. porucznik 4 regimentu artylerii Napoleon Bonaparte po porzuceniu wojska, w gwardii został wybrany pułkownikiem 1 batalionu ochotników z Korsyki. W 1792 w sytuacji klęsk militarnych i realnej groźby inwazji ze strony Prus, księcia Brunszwiku i emigrantów księcia Condé, Zgromadzenie Narodowe ogłosiło zagrożenie bytu państwowego i zmobilizowało 50 000 ludzi, w większości gwardzistów, a później po upadku twierdz Longwy i Verdun następne 30 000. Każdy gwardzista miał obowiązek umundurować i wyekwipować się na własny koszt, co wyeliminowało biedotę z jej szeregów.[1]

Pod koniec marca 1814 upadło I Cesarstwo Francuskie. Armie europejskie stały u bram Paryża. Odcinek od Cichy do Nuilly broniony był przez 70 000 gwardzistów. Słabo uzbrojone i nieprzeszkolone jednostki stawiały zacięty opór atakującym ten odcinek Rosjanom. Skapitulowały 30 marca 1814.

Rewolucja lipcowa[edytuj | edytuj kod]

Lar1 court 001z.jpg
Fizylier Gwardii Narodowej, 1790-1791
Fizylier Gwardii Narodowej, 1791
Chasseur Garde nationale.jpg

Gwardia Narodowa została rozwiązana przez króla Karola X w 1827. Spontanicznie odbudowana w czasie rewolucji 1830. Król Ludwik Filip I poparł jej istnienie i 29 sierpnia 1830 wręczył sztandar Gwardii Narodowej Paryża. 29 sierpnia stał się świętem Gwardii.

W listopadzie 1831 Gwardia Narodowa wspólnie z wojskiem tłumiła bunty i wystąpienia rzemieślników w Lyonie. Scenariusz powtórzył się w kwietniu 1834.

Gwardia Narodowa w okresie II Republiki[edytuj | edytuj kod]

II Republika Francuska starała się po raz kolejny uporządkować status prawny Gwardii Narodowej. Podstawą prawną działalności Gwardii Narodowej stała się ustawa parlamentu II Republiki z dnia 13 czerwca 1851. Gwardia Narodowa jest określona jako organizacja terytorialna. Każdy z departamentów formował jeden lub kilka legionów, składających się z batalionów organizowanych w poszczególnych kantonach. Cała formacja podlegała Ministrowi Spraw Wewnętrznych. Gwardii Narodowej przydzielono następujące zadania:

1. Służba porządkowa na terenie macierzystego kantonu.

2. Służba poza kantonem w ramach tworzonych na potrzeby chwili jednostek.

3. Obowiązek mobilizacyjny mający na celu stworzenie w wypadku zagrożenia armii rezerwowej – armii drugiej linii.

Służbie w Gwardii Narodowej podlegali teoretycznie wszyscy obywatele francuscy w wieku od 20 do 50 lat, z wyłączeniem osób odbywających służbę wojskową. Można było uzyskać zwolnienie ze służby "z ważnych powodów publicznych". Ponieważ ustawa nie precyzowała o jakie powody chodzi, powszechnie nadużywano tego punktu jako pretekstu do unikania służby.

Kadrę dowódczą starano się zapewnić angażując oficerów armii francuskiej bez przydziałów służbowych i oficerów w stanie spoczynku. Nominacje na stopnie podoficerskie i niższe stopnie oficerskie przeprowadzano w batalionach po wyborach na te stopnie. W wyborach uczestniczyli wszyscy członkowie danego batalionu. Oficerowie wyżsi – dowódcy batalionów i legionów byli wybierani przez wszystkich oficerów danej jednostki.

Każdy gwardzista miał obowiązek samodzielnego nabycia munduru i wyposażenia – tylko w wyjątkowych wypadkach mógł skorzystać z magazynów wojskowych. Broń palną wydawano tylko do ćwiczeń. Ten bardzo anarchistyczny system nie sprawdził się i już w 1852 parlament zmodyfikował ustawę. Departamenty miały obowiązek formowania jednostek sapersko-strażackich (sapeurs-pompiers) wyposażonych w broń palną i to one miały być szkieletem Gwardii Narodowej. Władze poszczególnych departamentów podejmowały decyzje o uzupełnieniu tych jednostek o kompanie, bataliony i legiony Gwardii. Prezydent Republiki mianował oficerów wszystkich stopni, zaś szefowie batalionów nominowali kadrę podoficerską.

Powołani do służby w Gwardii mogli być wszyscy mężczyźni – obywatele francuscy zdolni do noszenia broni w wieku od 25 do 50 lat, ale to rząd poprzez prefektów poszczególnych departamentów decydował o liczebności Gwardii Narodowej. Całość, tak jak poprzednio podlegała Ministrowi Spraw Wewnętrznych. Reforma miała ukrócić anarchię w nadawaniu stopni oficerskich i tworzeniu niepotrzebnych jednostek. Miało to ograniczyć wydatki i stworzyć sprawne, zdolne do rozbudowy jednostki szkieletowe na bazie korpusów sapersko-strażackich.

Gwardia Narodowa Zmobilizowana[edytuj | edytuj kod]

W obliczu spodziewanego konfliktu z Prusami (wojna francusko-pruska 1870) zdecydowano się przeprowadzić mobilizację. W ten sposób w 1868 powstała po raz kolejny Gwardia Narodowa Zmobilizowana (Garde Nationale Mobilisé). Jej żołnierzy nazywano "mobiles" w liczbie mnogiej lub też "mobil" w liczbie pojedynczej. Spowodowało to powstanie polskiego, powszechnie używanego tłumaczenia jako Gwardia Narodowa Ruchoma. Różne cechy można przypisać tym jednostkom, ale nie ruchliwość. Słabo wyposażone i przeszkolone jednostki były przywiązane do swoich kantonów.

Formacje Gwardii Narodowej były kopiowane w wielu krajach Europy , również w Polsce, ale we francuskim pierwowzorze nazwy nie ma słowa "mobilité" jest natomiast słowo "mobilisé". Podstawą prawną powstania tej formacji była ustawa z 1852. Mobilizacja przebiegała opornie i jednostki z trudem osiągały zdolność bojową. Najlepiej przedstawiała się sytuacja w departamencie de la Seine, gdzie na bazie kompanii sapersko-strażackich sformowano 51 batalionów Gwardii Narodowej Zmobilizowanej. Kapitulacja wojsk francuskich w obozach Metz i Sedan, wziącie do niewoli cesarza i głównodowodzącego spowodowało że na Gwardię Narodową spadła olbrzymia część obowiązków związanych z obroną kraju.

Gwardia Narodowa Terytorialna[edytuj | edytuj kod]

12 sierpnia 1870 w związku z zagrożeniem Paryża parlament podjął uchwałę o powstaniu Gwardii Narodowej Terytorialnej (Garde Nationale Sédentaire). Podstawą prawną była pełna wad ustawa z 1851. Mieli służyć w niej mieszkańcy zagrożonych miejscowości - w tym wypadku Paryża. To ta formacja stała się główną siłą Komuny Paryskiej. Gwardia Narodowa weszła w wojnę praktycznie nieprzygotowana. Broń dostarczano do jednostek już w czasie działań wojennych. Nie było czasu na zapoznanie się żołnierzy z jej obsługą. Ironią losu było to, że po wielu wcześniejszych odmowach wyposażenia tych jednostek w nowoczesne karabiny Chassepot, obecnie dostarczano im kupowane w Stanach Zjednoczonych jeszcze nowocześniejsze karabinki Remington i Winchester, nie spełniające jednak roli karabinu piechoty (długość, brak bagnetu). O stopniu wyszkolenia może świadczyć rozkaz generała Chanzy dowódcy 2. armii Loary, który przed bitwą pod Le Mans zdecydował się poświęcić pewną ilość amunicji, aby każdy gwardzista mógł przynajmniej raz wystrzelić na próbę z posiadanej przez siebie broni. Mimo to gwardziści dawali wielokrotnie wyraz determinacji walcząc z poświęceniem z przeciwnikiem.

Gwardia Narodowa w okresie III Republiki[edytuj | edytuj kod]

W marcu 1871 w oblężonym przez Prusaków Paryżu została proklamowana Komuna Paryska. Władze III Republiki nie uznały jej legalności.

Pod koniec maja 1871 wojska francuskie dowodzone przez marszałka Mac-Mahon i generała Galliffet wkroczyły do Paryża topiąc Komunę we krwi. Na żołnierzy Gwardii Narodowej – głównej siły zbrojnej Komuny Paryskiej spadły represje. Tych, którym udowodniono udział w walkach skazywano na karę śmierci, wieloletnie więzienia i deportacje do obozów pracy przymusowej w Nowej Kaledonii czy też Gujanie.

Ostatecznie w 1872 Zgromadzenie Narodowe rozwiązało Gwardię Narodową, wprowadzając jednocześnie obowiązek 5-letniej służby wojskowej.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Bogdan Borucki: Valmy 1792. Warszawa: Bellona, 1990, s. 61-63. ISBN 83-11-07835-1.