Herkus Monte

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herkus Monte
ilustracja
Herkus Monte, Kłajpeda
Wódz Natangów
Dane biograficzne
Data urodzenia ok. 1225[1]
Data śmierci 1273[1]

Herkus (Henryk) Monte z rodu Montewidów (łac. Henricus Montemin) – wódz pruskiego plemienia Natangów w czasie II powstania pruskiego latach 1260-1274. Zwyciężył Krzyżaków m.in. w bitwie pod Lubawą.

Młodość[edytuj]

Herkus Monte urodził się ok. roku 1225 i w młodości jako syn pruskiego możnego (nobiles) z Natangii został zabrany rodzicom i wywieziony przez Krzyżaków do Magdeburga. Już jako młody chłopiec wykazywał talent w kunszcie wojennym, a także był nadzwyczaj pojęty i szybko uczył się nowych rzeczy. Młody Herkus opanował trzy języki: pruski, niemiecki oraz łacinę. W Magdeburgu zawarł także wiele znajomości m.in. zaprzyjaźnił się z Hirzalsem. Herkus został wychowany w duchu katolicyzmu i oddaniu Bogu. W katedrze magdeburskiej został ochrzczony przez arcybiskupa, imieniem Henricus Monteminus (pol. Henryk z rodu Montemidów), a za parę lat jego nauka dobiegła końca. Herkus Monte powrócił do swojej pruskiej ojczyzny. Tymczasem w Prusach sytuacja była coraz bardziej napięta, a większość plemion przygotowywała się do powstania mającego raz na zawsze usunąć zakonników z ich ojczyzny.

Walki o wolność Prus (II powstanie pruskie)[edytuj]

Początek powstania i sukcesy Prusów (1260-1266)[edytuj]

Największe powstanie w historii Prus rozpoczęło się w 1260r. Herkus powrócił do wiary w wielu bogów i stanął na czele armii pruskiej, która podeszła pod największą twierdzę Krzyżaków na północy - Królewiec. Po wielu tygodniach Herkus tracił nadzieję na zdobycie twierdzy, a także został bardzo ciężko raniony podczas szturmu na miasto. Montemin zaczął wątpić w "przychylność" swoich pogańskich bogów, a na uwadze miał także zasady katolicyzmu wpajane mu przed laty przez Krzyżaków, z zasadami tymi bardzo się identyfikował. Wiosną 1261r. naprzeciw niezorganizowanej, pozbawionej nowoczesnej (jak na tamte czasy) broni i zdemobilizowanej armii Herkusa Montego stanęła dwukrotnie liczniejsza armia krzyżacka. Herkus wykazał swój dowódczy talent i doszczędnie rozbił swojego przeciwnika w bitwie pod Pokarminem (1261r.). Po bitwie stało się coś, co rozwiało wątpliwości Herkusa, co do kwestii wiary, którą powinien wyznawać. Prusowie jako poganie mieli zwyczaj, spalenia żywcem jednego z ocalałych z bitwy wrogów. Wśród armii krzyżackiej był przyjaciel Herkusa, z czasów pobytu w Magdeburgu - Hirzhals. Losowanie wskazało jako ofiarę dla bóstw właśnie przyjaciela Herkusa. Monte nie mógł się z tym pogodzić i jako wódz, zażądał kolejnych losowań. Jednakże kolejne losowania cały czas, dziwnym trafem, wskazywały na Hirzhalsa, który po trzecim losowaniu pogodził się ze swym losem i sam z opuszczoną głową udał się na przygotowany prędzej stos. Herkus musiał oglądać jak jego przyjaciel płonie żywcem przez pogańskie zwyczaje jego rodaków. Ten epizod ostatecznie przekonał Herkusa do słuszności wiary katolickiej, tym samym naraził się pogańskiej pruskiej szlachcie (nobiles), która zaczęła patrzeć na Herkusa jak na jednego z wrogów. Dwa lata później, w roku 1263 Montemin wyruszył z całą armią pruską na ziemię chełmińską. Wraz z dwoma zaprzyjaźnionymi wodzami Divanem (Barcja) i Skomandem (Jaćwież) wyruszył na ostateczną batalię z najeźdźcami. Herkus przez wiele lat zadawał bolesne klęski różnym europejskim oddziałom (m.in. czeskim, pomorskim, duńskim, polskim i niemieckim) które przybywały by wspomóc Krzyżaków, dzięki czemu zyskał sobie sławę wśród samych Prusów i stało się o nim głośno w całej Europie. Prusowie zajęli cały kraj zakonny, a Krzyżakom zostały ostatnie trzy twierdze : Chełmno, Elbląg i Toruń. W 1263r. doszło do jednej z największej bitew w historii Prus. Wiosną 1263r. pod Lubawą wojska pruskie zadały bardzo ciężkie straty wojskom krzyżackim dowodzonym przez mistrza krajowego Helmeryka von Würzburga (poniósł śmierć w czasie bitwy).

Ostatnie lata powstania (1266-1275)[edytuj]

Krzyżacy przerzucili na ziemię chełmińską potężny garnizon ciężkozbrojny z Rzeszy Niemieckiej, a pozostałe jednostki krzyżackie zaszły Prusów od tyłu i pustoszyły nie bronione ziemie. Ponadto pruscy możni wycofali swoje jednostki z armii Herkusa z obawy przed nadmiernym wzrostem jego potęgi, a także byli najzwyczajniej przekupywani przez Krzyżaków, którzy nie mogli pokonać armii pruskiej w otwartej wojnie. Dodatkowo Montemina pogrążyła śmierć jego najlepszego przyjaciela i wielkiego sprzymierzeńca - Divana (zginął podczas bitwy pod Kowalewem). Herkus na czele garstki towarzyszy zaszył się w lasach Natangii i prowadził działalność partyzancką. W 1273r. Herkus został złapany przez Krzyżaków, którzy obawiali się go tak mocno że najpierw powiesili go, a następnie dla pewności że zginął przebili ciało mieczem. Tak zginął największy wojownik o wolność Prus bałtyckich.

Ocena postaci[edytuj]

Herkus Monte był inspiracją m.in. dla Adama Mickiewicza, który upodobnił głównego bohatera swojej powieści Konrada Wallenroda właśnie do Herkusa Monte. Wielu znawców historii Prus nazywa Herkusa Monte - "pruskim Braveheartem". Przyrównują go oni do innego rebelianta walczącego o niepodległość, a konkretniej do - sir Williama Wallace zwanego Braveheartem, którego w swoim filmie rozsławił Mel Gibson. Herkus Monte także doczekał się filmu o sobie, jest to radziecka produkcja - "Herkus Mantas" stworzona w języku litewskim (Litwini uważają Herkusa za jednego ze swoich bohaterów narodowych). Imię Herkusa Monte nosi uniwersytet w Kłajpedzie oraz lokalna szkoła w Kamińsku.

Przypisy

  1. a b Piotr Biziuk. Pruski Braveheart. „Focus Historia”, s. 9-12, 7-8 2011. ISSN 2081-3058. 

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]