Barcja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Barcja
Barta
Państwa

 Polska
 Rosja

Stolica

Barciany[1]

Położenie na mapie administracyjnej Polski i Rosji (obwód królewiecki)
Mapa Barcji

Barcja (niem. Barten, Bartenland, Barthonia, lit. i prus. Barta) – kraina historyczna oraz dawne terytorium plemienne położone w centralnej części Prus.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Barcja graniczyła z Galindią, Pogezanią, Warmią, Natangią oraz Nadrowią. Granica między Barcją, a Natangią, Warmią i Pogezanią przebiegała wzdłuż rzeki Łyny. Natomiast granica z Galindią biegła od jeziora Oświn do jeziora Rydzówka[2].

Terytorium zamieszkiwane przez Bartów pozbawione było tak dużej liczby jezior, jak ziemie zamieszkiwane na południe przez Galindów[2]. Po stronie Barcji znajdował się gród w Bezławkach nad Dajną, a po stronie Galindii osady w rejonie jeziora Salęt i Szestna[2]. Obie grupy plemienne oddzielały wały zbudowane w rejonie obecnych wsi Koczarki, Budziska (Budziszki) i Langanki[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Lista ziem pruskich z duńskiego kodeksu Liber Census Daniae z ok. 1210–1231 r. Barcja jest wymieniona jako trzecia w drugim rzędzie.
Barcja w XIII wieku na mapie Prus plemiennych

Z wykopalisk archeologicznych wynika, że kulturowo Bartowie byli bliżej związani ze strefą sambijską, a nie galindzką[2].

Najstarsza wzmianka o Barcji znajduje się w zbiorze dokumentów Liber Census Daniae (ok. 1210–1231) duńskiego króla Waldemara II Zwycięskiego, który w 1210 wyprawił się do Prus i je sobie czasowo podporządkował.

Najważniejsze kronikarskie źródło jakim jest Kronika Ziemi Pruskiej Piotra z Dusburga przedstawia Bartów wyłącznie w militarnym kontekście. W Kronice Dusburga potwierdzona jest też rola barckich przywódców plemiennych: z imienia wymienia on niektóre z tych postaci, jak na przykład wodza o imieniu Diwan i nakreśla sylwetki kilku innych, jak na przykład: Girdaw oraz Numo i Dersko, którzy w 1284 roku przebywali na Litwie. Z relacji tych wynika, że Bartowie byli identyfikowalni i przynajmniej w niektórych sytuacjach łatwo odróżniano ich od innych Prusów i Litwinów. Kryteria tego rozróżnienia pozostają jednak nieznane i tylko można przypuszczać, że były to jakieś elementy stroju lub obyczaju. Z wykopalisk archeologicznych wynika, że Bartowie przystąpili po raz pierwszy do walki z Krzyżakami w 1242 r., uczestnicząc wraz z Warmami i Natangami w oblężeniu Bałgi (I powstanie pruskie). W 1248 roku Bartowie wspomagali Jaćwingów podczas najazdu na nich książąt ruskich Daniela i Wasylka. Po upadku powstania w 1249 roku rozpoczęły się najazdy krzyżackie na ziemie Bartów. Ataki Krzyżaków nastąpiły w latach 1251–1252, gdy kolejnych najazdów dokonali: margrabia branderburski Otto III, biskup Merseburga Henryk I i hrabia von Schwarzburg. Ich następstwem było opanowanie całego terytorium i wybudowanie na jego obszarze zamków: Bartoszyce, Reszel i Wiesenburg.

W 1260 r. w efekcie klęski Zakonu w bitwie pod Durben w Kurlandii, doszło do wybuchu II powstania pruskiego, które trwało do 1273 r. Na terenie Barcji oddziałami powstańców dowodził wódz Diwan. Rozpoczęło się długotrwałe oblężenie przez Prusów zamków Bartoszyce (4 lata)[3], Gierdawy, Weistotepila nad Gubrem, Wallewona (przez 3 lata) oraz spalenie Reszla przez uciekających Krzyżaków[4]. Po stłumieniu powstania, ziemia Bartów została włączona do państwa zakonu krzyżackiego.

Dawne ziemie plemienne Bartów zostały podzielone między nowo powstałe jednostki terytorialne państwa zakonnego, przy czym część z nich stała się dominium biskupów warmińskich (co jest o tyle istotne, że dokładnie opisano jego granicę, powtarzającą na pewnym odcinku przebieg dawnego pogranicza barcko-galindzkiego), część podlegała komturii w Bałdze, inna komturii w Królewcu, a kolejna – komturii w Pokarminie. Niemniej jednak jeszcze na początku XIV w. część dawnych barckich włości pozostawała opustoszała (np. Wopławki nazwane przez Dusburga „odludnym miejscem w ziemi Bartów”).

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Do miast leżących współcześnie na terenie Barcji należą:

Lp. Miasto Populacja Powierzchnia Jednostka administracyjna
1. Kętrzyn 27 629 10,35 km² województwo warmińsko-mazurskie
2. Bartoszyce[a] 23 810 11,79 km² województwo warmińsko-mazurskie
3. Lidzbark Warmiński[b] 15 877 14,4 km² województwo warmińsko-mazurskie
4. Reszel 4615 3,82 km² województwo warmińsko-mazurskie
5. Korsze 4121 4,03 km² województwo warmińsko-mazurskie
6. Prawdinsk 4045 10 km² obwód królewiecki
7. Jeziorany 3258 3,41 km² województwo warmińsko-mazurskie
8. Żeleznodorożnyj 2641 10 km² obwód królewiecki
9. Bisztynek 2417 2,16 km² województwo warmińsko-mazurskie
10. Sępopol 1970 4,63 km² województwo warmińsko-mazurskie

Miasta zdegradowane[edytuj | edytuj kod]

Do miast Barcji (które jednak z różnych przyczyn utraciły status miasta) należą również:

Lp. Dawne miasto Populacja Prawa miejskie Degradacja Jednostka administracyjna
1. Srokowo 1385 1405 r. 1945 r. województwo warmińsko-mazurskie
2. Barciany 1154 1628 r. 1945 r. województwo warmińsko-mazurskie
3. Kryłowo 785 1407 r. 1945 r. obwód królewiecki
4. Drużba 440 1400 r. 1945 r. obwód królewiecki

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Lewobrzeżna część miasta leży na terenie Natangii.
  2. Lewobrzeżna część miasta leży na terenie Warmii plemiennej.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Historia miasta, [w:] Historia Barcian, www.barciany.pl, Cytat: "Barciany pełniły rolę stołeczną jeszcze w czasach plemiennych, kiedy było centrum okręgu plemiennego Bartów." (pol.).
  2. a b c d e Tomasz Nowakiewicz, Wstępne uwagi na temat pogranicza Galindii i Barcji we wczesnym średniowieczu [dostęp 2019-08-29] (ang.).
  3. http://grodziska.eu/books/mala_barcja_strony.pdf
  4. http://pismo.pruthenia.pl/pruthenia_7/Pruthenia_7_2012_Klimek-R_Gdzie_po%C5%82o%C5%BCone_by%C5%82y_zamki_Wiesenburg_%28Wallewona%29_i_Weistotepila.pdf

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • T. Nowakiewicz, Wstępne uwagi na temat pogranicza Galindii i Barcji we wczesnym średniowieczu, [w:] Badania archeologiczne w Polsce północno-wschodniej i na zachodniej Białorusi w latach 2000–2001, M. Karczewski, M. Karczewska (red.), s. 311–320, Białystok 2002