Krokuta cętkowana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Hiena cętkowana)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krokuta cętkowana
Crocuta crocuta[1]
(Erxleben, 1777)
Krokuta cętkowana
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Podrząd kotokształtne
Rodzina hienowate
Rodzaj krokuta
Gatunek krokuta cętkowana
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Krokuta cętkowana[3] lub hiena cętkowana[4], hiena plamista[4] (Crocuta crocuta) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny hienowatych, jedyny przedstawiciel rodzaju krokuta (Crocuta), największa ze współcześnie żyjących hien.

Występowanie[edytuj]

Hiena cętkowana egzystuje na sawannach i pustyniach Afryki na południe od Sahary[5]. Nie występuje w lasach deszczowych.

Pojedynczy osobnik

Taksonomia[edytuj]

Takson po raz pierwszy opisany przez niemieckiego przyrodnika Johanna Christiana Erxleben w 1777 roku pod nazwą Canis crocuta[6]. Jako miejsce typowe autor wskazał Gwineę w Etiopii (łac. „Guinea, Aethiopia, ad caput bonae spei in terrae rupiumque caueis”)[6], ograniczone w 1911 roku przez Cabrarę do Senegambii[7]. Jedyny przedstawiciel rodzaju Crocutakrokuta[3], utworzonego przez niemieckiego naturalistę Johanna Jakoba Kaupa w 1828 roku[8].

Etymologia[edytuj]

Nazwa rodzajowa i epitet gatunkowy: greckie κροκωτός krokōtos – koloru szafranu < κροκος krokos – żółty, szafran; od przeważającego koloru w ubarwieniu sierści krokuty cętkowanej[9].

Ubarwienie[edytuj]

Sierść gęsta, od szarej do brązowej z ciemnymi cętkami, które bledną wraz z wiekiem. Młode hieny rodzą się czarne, z wiekiem jaśnieją i pojawiają się u nich cętki.

Tryb życia[edytuj]

Krokuty cętkowane żyją w stadach (klanach), w których przewodniczką jest zwykle najstarsza samica. Wielkość klanu i jego rewiru zależą od zamieszkiwanego środowiska. Zazwyczaj w klanie jest od 15 do 80 osobników. Terytorium zajmuje zazwyczaj około 50 kilometrów kwadratowych. Zdarzają się osobniki żyjące samotnie lub w parach. Stado wspólnie broni terytorium lub pożywienia przed wrogami.

Krokuty cętkowane rozszarpujące impalę zabitą przez innego drapieżnika

Dużą rolę w życiu tych zwierząt odgrywa kontakt fizyczny, jak i sygnały zapachowe i wzrokowe. Hierarchia w klanie jest najlepiej zauważalna podczas jedzenia. Dominująca samica je pierwsza. Następnie inne samice i ich młode, a na końcu samce. Wszystkie krokuty muszą reagować na gniew przywódczyni zgodnie z ich pozycją. Inaczej załamie się porządek społeczny klanu. Nieposłuszeństwo przewodniczka stada karze gryzieniem.

Pokarm[edytuj]

Krokuty cętkowane żywią się nie tylko padliną, ale także aktywnie polują na antylopy, zebry i inne średniej wielkości zwierzęta, a czasami na młode żyrafy, słonie i nosorożce. Potrafi wyczuć pożywienie z odległości wielu kilometrów. Hiena zjada wszystko co się da strawić. Ma bardzo silne szczęki zdolne skruszyć kość słonia.

Szkielet

Często odganiają od zdobyczy inne drapieżniki. Może biec za pożywieniem nawet 68 kilometrów na godzinę. Strategia polowania krokut polega na ściganiu ofiary aż do całkowitej utraty sił ofiary. Chwytają za kark i żebra i powalają na ziemię. Potrafią one całkowicie ogołocić szkielet z mięsa w ciągu godziny.

Rozród[edytuj]

Samice gotowe są do rozrodu tylko kilka dni i powtarza się to co pół roku. Kopulacja trwa od 4 do 12 minut. Po około 100 dniach samica rodzi w norze do 3 młodych, które mają otwarte oczy. Małe hieny już po urodzeniu walczą ze sobą. Okres laktacji trwa około jednego roku.

Wrogowie[edytuj]

Do głównych wrogów krokuty cętkowanej należą lwy. Innymi naturalnymi wrogami hieny cętkowatej są lamparty lub inne hieny. O padlinę zazwyczaj walczą z sępami[10].

Wielkość[edytuj]

Wysokość: 75–90 cm

Długość ciała: 110–150 cm

Długość ogona: 25–30 cm

Waga: samiec 35–60 kg, samica 55–76 kg

Samice są większe i agresywniejsze od samców.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Crocuta crocuta, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. T. Bohm, O.R. Höner 2015. Crocuta crocuta. W: IUCN 2016. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015-4. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2016-04-10]
  3. a b W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska, A. Jasiński, W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 146. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. a b K. Kowalski (redaktor naukowy), A. Krzanowski, H. Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 104, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  5. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Crocuta crocuta. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 28 września 2009]
  6. a b J.Ch.P. Erxleben: Systema regni animalis per classes, ordines, genera, species, varietates: cvm synonymia et historia animalivm. Classis I. Mammalia. Lipsiae: Impensis Weygandianis, 1777, s. 578. (łac.)
  7. A. Cabrera. On the specimens of spotted hyaenas in the British Museum (Natural History). „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1911, s. 95, 1911 (ang.). 
  8. J.J. Kaup. Ueber Hyaena, Uromastix, Basiliscus, Corythaeolus, Acontias. „Isis von Oken”. 21 (11), s. kol. 1145, 1828 (niem.). 
  9. T.S. Palmer: Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. Washington: Government Printing Office, 1904, s. 204, seria: North American Fauna. (ang.)
  10. Elżbieta Jarmołkiewicz - Encyklopedia zwierząt ISBN 83-7117-638-4