Higieja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Hygieja)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Higieja
Ὑγίεια
Ilustracja
Higieja, marmurowa kopia rzymska z II wieku n.e. według oryginału greckiego z IV wieku p.n.e. Los Angeles County Museum of Art
Inne imiona Hygieja, Hygea, Hygia
Grecka bogini
zdrowia
Czczona w starożytnej Grecji
Atrybuty miska, czara, puchar, wąż
Ojciec Asklepios
Matka Epione
Rodzeństwo Panakeja, Iaso, Ajgle, Akeso, Podalejrios, Machaon
Rzymski odpowiednik Salus

Higieja (także Hygieja, Hygea, Hygia, Zdrowie; gr. Ὑγίεια Hygíeia ‘zdrowie’, łac. Hygea, Salus ‘zdrowie’) – bogini i uosobienie zdrowia w mitologii greckiej[1][2].

Mitologia grecka[edytuj]

Uchodziła za córkę boga Asklepiosa i Epione oraz za siostrę Panakei (Panacei), Iaso, Ajgle, Akeso, Podalejriosa i Machaona[1][2][3][4], przypuszczalnie także Telesforosa (Akesisa)[5]. Czczona była wraz z Asklepiosem. Należała do jego orszaku[1][6]. Jej rzymską odpowiedniczką była Salus[7][8]. W sztuce przedstawiana jest zwykle jako młoda kobieta z atrybutami – miską (lub czarą albo pucharem) i wężem (ze względu na swe linienie – „odradzanie się” – symbolizuje ciągłą samoodnowę życia, ozdrowienie, długowieczność, uzdrawianie) – które obecnie stanowią symbol (emblemat) farmacji[2][9][10][11]. Wyobrażenie o bogini przejawia się w sztukach plastycznych, między innymi w greckim malarstwie wazowym i rzeźbie (np. rzeźby w parkach uzdrowiskowych)[2]. Wizerunek Higjei jak i puchar Higjei są symbolami farmacji i aptek. Ignacy Kraszewski pisze w Dzieciach Wieku w 1869 roku: "Pan Skalski od dawna zamyślał i kłopotał się jakby pozybyć apteki [..] ale ilekroć przychodziło do pozbycia się oficyny sanitatis, na której starych okiennicach odmalowanym był Eskulap i Hygia, żal się robiło [..]"[12].

Od Hygiei pochodzi nazwa dziedziny medycyny o wpływie środowiska na zdrowie ludzkie – higiena[2][13][14]. Imieniem bogini została nazwana jedna z planetoid – (10) Hygiea.


Polonica[edytuj]

Polskie nazewnictwo[edytuj]

Poradnik językowy z 1920 roku omawia użycie słowa Higiea (albo Hygiaea) twierdząc,że pisownia Hygiaea nie jest ani łacinska (Hygea i Hygia), ani nie jest transkrypcją formy greckiej, więc "jej bezwarunkowo używać nie można". Wyrazy pokrewne higjena, higjeniczny "domagałyby się jednolitej pisowni: Higjea". Autor argumentuje, że w "Słowniku wyr. obcych" M. Arcta (1913, s. 302). przejrzanym i poprawionym przez prof. H. Ułaszyna" użyte jest: Higjea"[15].


Posąg Higiei w Poznaniu[edytuj]

Posąg Higiei noszący rysy żony fundatora, hr. Konstancji z Potockich Raczyńskiej umieszczony został w Poznaniu w roku 1908[16]. Na posągu jest też charakterystyczny kielich Higiei.


Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008, s. 149. ISBN 83-04-04673-3.
  2. a b c d e Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 192. ISBN 80-8046-098-1. (słow.); polskie wydanie: Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej (Encyklopedia mitologii antycznej, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej).
  3. Pierre Grimal, op.cit., s. 45. ISBN 83-04-04673-3.
  4. Młodsi bogowie. W: Zygmunt Kubiak: Mitologia Greków i Rzymian. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 266. ISBN 83-7391-077-8.
  5. Aaron J. Atsma: Telesphoros (ang.). theoi.com. [dostęp 2011-01-06].
  6. Mity o herosach. W: Michał Pietrzykowski: Mitologia starożytnej Grecji. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1979, s. 177. ISBN 83-221-0111-2.
  7. Pierre Grimal, op.cit., s. 317. ISBN 83-04-04673-3.
  8. Mała encyklopedia kultury antycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 658. ISBN 83-01-03529-3.
  9. Władysław Kopaliński: Słownik symboli. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1990, s. 451–455. ISBN 83-214-0746-3.
  10. Leksykon symboli. Warszawa: ROK Corporation, 1991, s. 171. ISBN 83-85344-23-3.
  11. Encyklopedia Powszechna PWN. T. 1. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1975, s. 146.
  12. Dzieci Wieku, powieść J. I. Kr., Kłosy : czasopismo illustrowane, tygodniowe. 1869, t.9, nr 209 (1 lipca) + spis treści nr 209-235 + wkł. Dostęp https://polona.pl/item/7941887/4/
  13. Higiena. sjp.pwn.pl. [dostęp 2010-05-07].
  14. higiena. swo.pwn.pl. [dostęp 2012-04-30].
  15. Poradnik Językowy R.17, z. 16 (czerwiec 1920) R.17, str. 84. Dostęp: https://polona.pl/item/8900354/11/
  16. Założycielowi wodociagów poznańskich. Napis na pomniku "Higiei", Kurjer Poznański R.22, nr 109 (9 marca 1927) - wyd. poranne. Dostęp: https://polona.pl/item/17786113/2/

Bibliografia[edytuj]

  • Aaron J. Atsma: Hygeia (ang.). theoi.com. [dostęp 2010-05-07].
  • Hygeia (ang.). mythindex.com. [dostęp 2010-10-13].
  • Hezjod: Teogonia. Sandomierz: Armoryka, 2010. ISBN 83-62173-44-0.
  • Carlos Parada: Hygia (ang.). maicar.com. [dostęp 2010-10-13].
  • Oskar Seyffert: Dictionary of Classical Antiquities, 1894, s. 311–312: Hygieia (ang.). ancientlibrary.com. [dostęp 2010-11-25].
  • William Smith: A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology: Hygieia (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-03-28].
  • Harry Thurston Peck: Harpers Dictionary of Classical Antiquities, 1898: Hygiēa (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-03-28].