Iris Murdoch

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Iris Murdoch
Imię i nazwisko Jean Iris Murdoch
Data i miejsce urodzenia 15 lipca 1919
Dublin
Data i miejsce śmierci 8 lutego 1999
Oksford
Narodowość irlandzka
Język angielski
Alma Mater University of Oxford
Dziedzina sztuki powieść, opowiadanie, esej, dramat, poezja
Odznaczenia
Dama Komandor Orderu Imperium Brytyjskiego
Nagrody
  • Nagroda Bookera: 1978 Morze, morze

Jean Iris Murdoch (ur. 15 lipca 1919 w Dublinie, zm. 8 lutego 1999 w Oksfordzie) – anglo-irlandzka pisarka i filozof.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Studiowała filologię klasyczną, filozofię i historię starożytną w Somerville College w Oksfordzie, później filozofię w Newnham College w Cambridge, pod kierunkiem Wittgensteina. W 1948 została członkiem St Anne's College w Oksfordzie.

Swą pierwszą powieść W sieci wydała w 1954, wcześniej publikowawszy eseje o tematyce filozoficznej, w tym pierwsze studium w języku angielskim poświęcone Sartre’owi. W 1956 w Oksfordzie poznała również i wyszła za mąż za Johna Bayleya, wykładowcę literatury angielskiej i powieściopisarza. Była autorką ponad 20 powieści oraz wielu prac poświęconych filozofii. W 1995 zaczęła cierpieć z powodu objawów choroby Alzheimera. Zmarła w 1999 w wieku 79 lat.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

Twórczość Murdoch ma charakter obyczajowo-psychologiczny, widoczne są w niej wpływy Platona, Freuda i Sartre’a. Jej powieści są pełne nieprzewidywalnych zwrotów akcji, czarnego niekiedy humoru, choć pisane głównie w konwencji realistycznej zawierają jednak często elementy fantastyczne i cechują się złożoną symboliką. Do najbardziej znanych powieści zaliczyć można: Dzwon (1958), Jednorożca (1963), Morze, morze (1978, za które otrzymała Nagrodę Bookera).

Filozofia[edytuj | edytuj kod]

Platonistka i egzystencjalistka; była jednym z niewielu w Wielkiej Brytanii filozofów nieanalitycznych (zob. filozofia analityczna). Jej zainteresowania filozoficzne, bliskie temu czym zajmowała się na polu literatury, koncentrowały się wokół religii i moralności, które stanowiły dla niej rodzaj platońskiego przedmurza przed światem, pozbawionym sensu i nie dającym się scalić w jedno.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Powieści[edytuj | edytuj kod]

  • W sieci (Under the Net, 1954)
  • The Flight from the Enchanter (1956)
  • The Sandcastle (1957)
  • Dzwon (The Bell, 1958, wyd. pol. 1972)
  • A Severed Head (1961)
  • Skromna róża (An Unofficial Rose, 1962, wyd. pol. 1974)
  • Jednorożec (The Unicorn, 1963, wyd. pol. 1999)
  • The Italian Girl (1964)
  • The Red and the Green (1965)
  • Czas aniołów (The Time of the Angels, 1966, wyd. pol. 1974)
  • Miły i dobry (The Nice and the Good, 1968)
  • Sen Brunona (Bruno's Dream, 1969)
  • A Fairly Honourable Defeat (1970)
  • Przypadkowy człowiek (An Accidental Man, 1971)
  • Czarny Książę (The Black Prince, 1973, wyd. pol. 1977)
  • Machina miłości czystej i wszetecznej (The Sacred and Profane Love Machine, 1974)
  • A Word Child (1975)
  • Henryk i Kato (Henry and Cato, 1976)
  • Morze, morze (The Sea, the Sea, 1978, Nagroda Bookera)
  • Rycerze i zakonnice (Nuns and Soldiers, 1980)
  • The Philosopher's Pupil (1983)
  • Zacny uczeń (The Good Apprentice, 1985)
  • Mędrcy i kochankowie (The Book and the Brotherhood, 1987)
  • The Message to the Planet (1989)
  • Zielony rycerz (The Green Knight, 1993)
  • Dylemat Jacksona (Jackson's Dilemma, 1995)
  • Something Special (short story reprint, 1999; originally published 1957)

Filozofia[edytuj | edytuj kod]

  • Sartre: Romantic Rationalist (1953)
  • The Sovereignty of Good (1970)
  • The Fire and the Sun (1977)
  • Acastos: Two Platonic Dialogues (1986)
  • Metaphysics as a Guide to Morals (1992)
  • Existentialists and Mystics (1997)

Dramaty[edytuj | edytuj kod]

  • A Severed Head (with J.B. Priestly, 1964)
  • The Italian Girl (with James Saunders, 1969)
  • The Three Arrows & The Servants and the Snow (1973)
  • The Black Prince (1987)

Poezja[edytuj | edytuj kod]

  • A Year of Birds (1978, wyd. popr. 1984)
  • Poems by Iris Murdoch (1997)

O Iris Murdoch[edytuj | edytuj kod]

  • Ewa Wełnic, Iris Murdoch – powieściopisarka i moralistka, ​ISBN 83-231-0401-8
  • John Bayley, Iris – Najpiękniejsza historia miłości (Elegy for Iris), ​ISBN 83-7337-186-9
  • W 2001 powstał film biograficzny pt. Iris w reżyserii Richarda Eyre oparty na wspomnieniach męża pisarki.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]