Józef Dzierzkowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Józef Dzierzkowski
Bolesta
Ilustracja
Portret Józefa Dzierzkowskiego
drzeworyt Michała Kluczewskiego
Data i miejsce urodzenia 11 stycznia 1807
Ksawerów
Data śmierci 13 stycznia 1865
Dziedzina sztuki powieść, nowela

Józef Dzierzkowski (pseudonim Bolesta; ur. 11 stycznia 1807 w Ksawerowie w powiecie owruckim[1][2], zm. 13 stycznia 1865) – polski pisarz i publicysta. Prekursor lwowskiej cyganerii literackiej, członek korespondent Towarzystwa Królewskiego Przyjaciół Nauk w Warszawie w 1829 roku[3].

Życie[edytuj | edytuj kod]

Z pochodzenia Wołynianin. Urodzony w rodzinie Romana Dzierzkowskiego i Antoniny z domu Dąbrowskiej. Wychował go stryj Józef Dobek Dzierzkowski we Lwowie do którego przeprowadził się z matką po jej drugim zamążpójściu (Roman Dzierzkowski zmarł w 1814); w tym mieście mieszkał przez większość życia.

Uczestniczył w powstaniu listopadowym, był porucznikiem w korpusie i adiutantem sztabu generała Józefa Dwernickiego, biorąc udział w wyprawie na Wołyń i Podole. Po powstaniu na kilka lat osiadł na Huculszczyźnie, skąd w 1843 powrócił do Lwowa.

W 1838 opublikował pierwszy utwór pt. Płacz i śmiech (napisany w 1832). Od 1843 pisał do lwowskich gazet i czasopism, np. Dziennika Mód Paryskich i Gazety Lwowskiej. Kolejnymi jego powieściami były Kuglarze (1845) (poprzez nią wprowadził do literatury polskiej lwowską gwarę złodziejską), Salon i ulica (1847), Dla posagu (1847) i Szpicrut honorowy.

Brał czynny udział w życiu kulturalnych Lwowa, prowadząc m.in. wieczory literackie. Bywali u niego w domu Karol Szajnocha, Wincenty Pol, August Bielowski, Jan Dobrzański. Przyjaźnił się z Leszkiem Dunin-Borkowskim i Tadeuszem Wasilewskim.

W okresie Wiosny Ludów w 1848 przeszedł do Gazety Narodowej, gdzie został głównym publicystą. Prowadził wówczas aktywną działalność polityczną i dziennikarską. Był współorganizatorem Rady Narodowej Lwowskiej oraz Gwardii Narodowej.

Na Węgrzech przyłączył się w ramach Legionu Polskiego generała Józefa Wysockiego do powstania. Następnie odbył podróż po Europie: w Paryżu uczestniczył w pogrzebie Juliusza Słowackiego i poznał osobiście Adama Mickiewicza, następnie dotarł do Anglii, w drodze powrotnej do kraju został w 1851 internowany przez Austriaków. Po zwolnieniu osiadł w Malechowie pod Lwowem podjął prace literacką i publicystyczną - pisał do „Przyjaciela Domowego”, „Nowin”, „Dziennika Literackiego” i innych pism. Opublikował m.in. powieści: Rodzina w salonie (1853), Znajda (1854), Król dziadów (1856) oraz jedną z pierwszych polskich powieści historycznych Uniwersał hetmański (1857), osadzoną w realiach konfederacji barskiej, która została przetłumaczona na język niemiecki.

W latach 1858–1861 współredaktor „Przeglądu Powszechnego”. Dzierzkowski w twórczości przejawiał zamiłowanie do melodramatyzmu, powieści sensacyjno-obyczajowej; łączył sentymentalno-humanitarne widzenie konfliktów społecznych („czystość” natury wobec upadku cywilizacji) z realistycznym i demaskatorskim obrazem życia ówczesnych salonów.

W 1863 brał czynny udział w propagandzie powstania styczniowego. W 1864 roku trafił na trzy miesiące do więzienia w związku ze swoją działalnością publicysty politycznego. W wyniku po więziennych komplikacji zdrowotnych zmarł 13 stycznia 1865 roku.

Pochowany na cmentarzu Łyczakowskim[4].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • Płacz i śmiech (1838), nowela
  • Kuglarze (1845), powieść
  • Obrazy z życia i podróży (1846), obrazki rodzajowe
  • Obrazek hogartowski (1846), obrazki rodzajowe
  • Salon i ulica (1847), powieść
  • Dla posagu (1847), powieść
  • Szpicrut honorowy, powieść
  • Rodzina w salonie (1853), powieść
  • Znajda (1854), powieść
  • Król dziadów (1856), powieść
  • Uniwersał hetmański (1857), powieść

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Mały Słownik pisarzy polskich, Wiedza Powszechna, Warszawa, 1972
  2. Ksawerów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. IV: Kęs – Kutno. Warszawa 1883.
  3. Lista imienna członków Towarzystwa Królewskiego Przyjaciół Nauk w Warszawie w styczniu 1829 roku, [Warszawa], [1829], s. 10.
  4. Stanisław Nicieja: Cmentarz Łyczakowski we Lwowie w latach 1786-1986. Ossolineum, 1988. ISBN 83-04-02817-4.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wielka Encyklopedia Świata. Oxford Educational, 2003.
  • Biogram. W: Józef Dzierzkowski: Wybór nowel i obrazków. Kraków: 2003.
  • Niepraktyczny łeb marzyciela. Józef Dzierzkowski. Kurier Galicyjski.
  • Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Wyd. VIII - 3 dodruk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 495, 498-503, 663, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 978-83-01-13848-6.