Józef Lach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Józef Lach
Data i miejsce urodzenia 4 sierpnia 1919
Zgierz
Data i miejsce śmierci 5 września 1990
Katowice
Miejsce spoczynku Cmentarz przy ul. Gliwickiej w Katowicach
Zawód, zajęcie księgarz
Rodzice Aleksander Lach i Helena Janisiewicz
Dzieci Urszula Lach
Krewni i powinowaci wnuczka Ewa Lach
Odznaczenia
Srebrny Krzyż Zasługi

Józef Lach (ur. 4 sierpnia 1919 w Zgierzu, zm. 5 września 1990 w Katowicach) – polski księgarz-antykwariusz, bibliofil[1].

Syn Aleksandra i Heleny z domu Janisiewicz. Uczył się w Państwowym Liceum Handlowym w Łodzi. Do zawodu księgarza przygotowywał się, pomagając ojcu w prowadzeniu jego firmy księgarskiej. W 1940-41 pracował w księgarni Waldemara Böse w Łodzi.

W 1942 został wywieziony na roboty do Niemiec, skierowany do fabryki maszyn drukarskich Hogenforst[2] w Lipsku[3], gdzie nawiązał kontakt z prof. Gerhardem Menzem(niem.), uznawanym za jeden z najwybitniejszych autorytetów niemieckiego księgarstwa[4], naukowym doradcą Börsenverein des Deutschen Buchhandels(niem.). Pod kierunkiem Menza, jako samouk, przez trzy lata studiował księgarstwo, jego historię, ekonomikę i zasady handlu książkami[5].

W końcu 1944 redagował i wydawał pisemko konspiracyjne, które rozprowadzał wśród tamtejszych Polaków. Współpracował z komunistami niemieckimi, był współzałożycielem Związku Robotników Polskich w Niemczech i twórcą Niezależnego Komitetu Powrotu Polaków do Ojczyzny. W roku 1945 był w Lipsku sekretarzem Polskiego Komitetu Opiekuńczego i organizował repatriację Polaków do kraju[6].

Po powrocie do Polski zdał maturę i z początkiem roku 1946 rozpoczął pracę w Łodzi, jako starszy instruktor księgarski w wydawnictwie „Książka”. W lutym 1946 otworzył we Wrocławiu przy ulicy Kuźniczej 36/38[7] Księgarnię-Antykwariat[8], specjalizujący się w sprzedaży wydawnictw naukowych. Nawiązał kontakty z PAU, Poznańskim Towarzystwem Przyjaciół Nauk, Towarzystwem Warszawskim Naukowym, sprzedając ich wydawnictwa we Wrocławiu. Z zagranicy sprowadzał książki i czasopisma dla profesorów i studentów Uniwersytetu Wrocławskiego[9]. W księgarni spotykali się uczeni i artyści wrocławscy, odbywały się tam też m.in. zebrania Koła Dolnośląskiego Związku Księgarzy Polskich, którego Lach był sekretarzem[10]. W 1950 roku otrzymał z Naczelnej Rady Zrzeszeń Kupieckich świadectwo stwierdzające pełne kwalifikacje w detalicznym i hurtowym handlu zagranicznym w branży księgarskiej.

4 czerwca 1948 ożenił się z poznaną w Lipsku, gdzie obydwoje byli skierowani na roboty, Wiktorią Kaizer, pochodzącą z Górnego Śląska córką Wojciecha Króla, przed drugą wojną sołtysa wsi Rudno[11]. 1 marca 1951 urodziła się z tego związku córka.

W 1951 antykwariat został znacjonalizowany, Lach nie przyjął posady pomocnika księgarskiego i przez pewien czas prowadził kiosk Ruchu, w którym bez pozwolenia sprzedawał również książki. Po rozwiązaniu przez Ruch umowy przeprowadził się na Śląsk, pracując kolejno jako pracownik fizyczny w hucie Baildon, potem w MHD, wreszcie jako zaopatrzeniowiec w Przedsiębiorstwie Budowy Kopalń w Łęczyckim Zagłębiu Rud Żelaza[12]. W Łęczycy był współorganizatorem powstałego na fali odwilży Klubu Młodej Inteligencji[13]. Popadłszy w konflikt z dyrekcją przedsiębiorstwa z powodów politycznych[14], wrócił na Śląsk, gdzie od 1957 przy ulicy Miarki 2 w Zabrzu założył antykwariat, w 1961 przeniósł swą firmę do Katowic do sutereny przy ulicy Gliwickiej 3[15], gdzie prowadził ją do swojej śmierci[16].

Oprócz miłośników książek miał też klientów z pobliskiej szkoły muzycznej przy ul. Dąbrówki, dla których sprowadzał nuty, a także numizmatyków, filumenistów, filatelistów, zbieraczy ekslibrisów, medali, odznak, dzwonków, widokówek, a nawet antyków pośledniejszego gatunku[17]. Jedną ze specjalizacji antykwariatu były silesiaki, zaopatrywała się w nie między innymi Biblioteka Śląska[18]. Od państwowych antykwariatów zakład Lacha odróżniał się profesjonalnym[19], kupieckim[20] podejściem do handlu. Podobnie, jak wcześniej we Wrocławiu[21], również w Katowicach[22], antykwariat stał się miejscem spotkań miejscowych artystów i uczonych.

Nagrobek Józefa Lacha, Cmentarz przy ul. Gliwickiej w Katowicach, 2014.01.02

W 1979 wystąpił z propozycją zorganizowania wspólnoty, której członkowie w zamian za przekazanie zbędnych wydawnictw lub prace społeczne mogliby otrzymywać poszukiwane publikacje[23]. Otrzymawszy zezwolenie i lokalizację, ustawił w Katowicach przy ul. Sobieskiego 25 autobus będący Ruchomym Punktem Wymiany Książek, przeznaczył dlań pewną część książek z własnego zasobu, ale po niepowodzeniu inicjatywy (wyprzedziła realia o trzydzieści lat i jeden ustrój) zrezygnował z jej kontynuacji[24].

Córka Lacha, Urszula od 1981 roku pracuje w najstarszej i największej norweskiej bibliotece publicznej Deichmanske Bibliotek(ang.), gdzie prowadzi dział polskiej książki[25]. W kwietniu 2015 roku została nagrodzona nagrodą Wybitnego Polaka w Norwegii w kategorii kultura[26], zainicjowaną przez Fundację Polskiego Godła Promocyjnego „Teraz Polska[27].

29 maja 2019 r. w Bibliotece Śląskiej odbyła się sesja poświęcona pamięci Józefa Lacha, z okazji setnej rocznicy jego urodzin. Wydarzeniu towarzyszyła wystawa „Józef Lach – niezwykły katowicki antykwariusz” prezentowana w holu głównym Biblioteki. Można było na niej zobaczyć pamiątki przekazane Silesiance przez córkę antykwariusza oraz dokumentację wieloletniej współpracy Józefa Lacha z Biblioteką Śląską[28].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. red. Hanna Tadeusiewicz: Słownik pracowników książki polskiej. Suplement 2. Warszawa: Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich,, 2000, s. 94. ISBN 83-87629-45-6.
  2. Maszyny Hogenforst
  3. Józef Lach. Jak Schmidt stał się znów Kowarzem (Odnalezienie zgubionego brata. Ze wspomnień z Lipska). „Naprzód Dolnośląski”. 153 (179), s. 2, 15-16 sierpnia 1946. 
  4. Gerhard Menz: Der deutsche Buchhandel. Gotha: Justus Perthes, 1942, s. 187F.
  5. Józef Lach. Zawód biedny, ale piękny.. „Księgarz”. 4, s. 55-68, 1986. 
  6. Wilhelm Szewczyk. Śmierć antykwariusza. „Dziennik Zachodni”, s. 4, 14-16 września 1990. 
  7. Józef Lach: Księgarnia-Antykwariat we Wrocławiu 1946-1951. Katowice: nakład własny autora, 1986.
  8. Jerzy Mikke. Humanistyka ofensywna. „Odra”. 10, s. 3, 1975. 
  9. Józef Lach, Jednodniówka z okazji 75-lecia Księgarni-Antykwariatu Aleksandra Lacha, Józefa Lacha, Marii Lach, 3 sierpnia 1983.
  10. Zbigniew Kubikowski: Wrocław literacki. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1962, s. 47,69.
  11. Urszula Lach Córka Jozefa Lacha i Wiktorii Kaizer. Wspomnienie. Oslo, marzec 2014
  12. Kopalnia żelaza w Łęczycy. [dostęp 2014-04-02].
  13. Włodzimierz S. Marek. O majteczki na pośladku łęczyckiej dziewki.... „Odgłosy”. 8, s. 2, 1958-04-27. 
  14. W. Piotrowski.. Z Plenum Komitetu Zakładowego P.Z.P.R. „Zagłębie Łęczyckie”, s. 2, 24 grudnia 1956. 
  15. Antykwariusz z ulicy Gliwickiej. [dostęp 2014-01-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-01-02)].
  16. Henryk Waniek: Katowice-blues czyli Kattowitzer-Polka. Katowice: „Śląsk” Wydawnictwo Naukowe, 2010, s. 126-127. ISBN 978-83-7164-613-3.
  17. Mikrowywiad. W królestwie staroci. „Panorama (śląska)”. 46, s. 3, 1967. 
  18. Jan Kantyka (red.): Biblioteka Śląska 1922-1972. Katowice: Śląski Instytut Naukowy : „Śląsk”, 1973, s. 193.
  19. Tadeusz Mikulski: Temat Wrocław: szkice śląskie. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1961, s. 273.
  20. (czb). Spacerkiem po Katowicach. „Księgarz”. 13/14, s. 22, 1961. 
  21. Maria Pawłowiczowa (red): Książka na Śląsku w latach 1956-1989: zarys problematyki. Katowice: „Śląsk” Wydawnictwo Naukowe, 1999, s. 306.
  22. Maciej Szczawiński. Holon. „Nasze Katowice (bezpłatny informator miejski)”. 8 (58), s. 8, sierpień 2013. ISSN 1899-9530. 
  23. Zbigniew Mentzel. Wspólnota. „Polityka”. 43(1182), s. 3, 27 września 1979. 
  24. Józef Lach: Ku nowym wspólnotom: (odpowiedź na listy i zapytania jak doszło do otworzenia Ruchomego Punktu Wymiany Książek). Katowice: nakład własny autora, 1979, s. 139.
  25. Jan Matuszyński, Najsłynniejszy antykwariat w mieście. Bywali tu Szymborska, Różewicz, Szewczyk, katowice.wyborcza.pl, 6 września 2019 [dostęp 2019-09-08].
  26. Utmerkelsen Årets Polakk innen kultur (norw.). [dostęp 2015-06-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
  27. Gala Konkursu „Wybitny Polak” w Norwegii. [dostęp 2015-06-02].
  28. Józef Lach. Ostatni Mohikanin – w setną rocznicę urodzin, bs.katowice.pl [dostęp 2019-06-12].