Jan Szypowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jan Szypowski
„Leśnik”, „Jan Kochanowski”
Ilustracja
pułkownik
Data i miejsce urodzenia 5 stycznia 1889
Słupca
Data i miejsce śmierci 28 marca 1950
Warszawa
Przebieg służby
Siły zbrojne Armia Imperium Rosyjskiego,
Wojsko Polskie,
Armia Krajowa
Główne wojny i bitwy I wojna światowa II wojna światowa
  • powstanie warszawskie
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Złoty Krzyż Zasługi Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Order Świętej Anny III klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny IV klasy (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława III klasy (Imperium Rosyjskie)
Willa przy ul. Podolskiej 12 w Warszawie, w której mieszkał Jan Szypowski (widok od strony ul. Łysogórskiej)
Głaz upamiętniający Jana Szypowskiego w parku jego imienia w Warszawie

Jan Szypowski, ps. „Leśnik”, „Jan Kochanowski” (ur. 5 stycznia 1889 w Słupcy, zm. 28 marca 1950 w Warszawie) – pułkownik uzbrojenia Wojska Polskiego, współzałożyciel Centralnego Okręgu Przemysłowego, szef uzbrojenia AK, twórca podziemnego przemysłu zbrojeniowego, dowódca zgrupowania bojowego Leśnik w powstaniu warszawskim.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W czasie I wojny światowej walczył w szeregach Armii Imperium Rosyjskiego. W randze porucznika dowodził baterią forteczną w Twierdzy Osowiec. 6 sierpnia 1915 roku pod Osowcem został porażony w następstwie niemieckiego ataku gazowego.

18 lutego 1930 roku został awansowany na podpułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1930 roku i 1. lokatą w korpusie oficerów uzbrojenia[1]. Pełnił służbę na stanowisku szefa Wydziału Amunicji w Departamencie Uzbrojenia Ministerstwa Spraw Wojskowych. Z dniem 31 maja 1932 roku został przeniesiony w stan nieczynny na okres 12 miesięcy, bez prawa do poborów[2]. Został zatrudniony w Państwowej Fabryce Amunicji w Skarżysku. Z dniem 31 maja 1933 roku Minister Spraw Wojskowych przedłużył mu okres pozostawania w stanie nieczynnym o kolejne dwanaście miesięcy[3], a z dniem 31 maja 1934 roku – o dalsze dwanaście miesięcy[4].

W latach 1939–1940, posługując się nazwiskiem Jan Kochanowski, pracował w firmie Bracia Geisler, Okolski i Patschke w Warszawie, której właściciel, Adalbert Schepanek (Wojciech Szczepenik) był obywatelem amerykańskim. Pozwalało to na pewną swobodę działania i kierował tam m.in. wykonywaniem drobnego sprzętu wojskowego na potrzeby ZWZ.

W piwnicach jego domu przy ul. Podolskiej 12 testowano działanie zapalników do granatów „filipinek”, a w ogrodzie przeprowadzano próby z butelkami zapalającymi[5].

W czasie powstania warszawskiego, 18 sierpnia 1944, został ciężko ranny. Na mocy rozkazu dowódcy AK z tegoż dnia został awansowany do stopnia pułkownika i odznaczony Krzyżem Orderu Virtuti Militari V klasy.

W czasie walk „Leśnik” unieszkodliwił co najmniej dwie niemieckie miny samobieżne goliat poprzez przecięcie kabla sterującego. Dzięki zdobyciu tej broni, udało mu się poznać zasady jej działania i wydać instrukcję, jak należy zwalczać goliaty. Jedna z min znajduje się obecnie w Muzeum Wojska Polskiego, wraz z kopią instrukcji Szypowskiego.

Jego żoną była Maria Szypowska (1904–1999), z domu Guyot, którą poznał w Bourges, kiedy jako delegat Wojska Polskiego negocjował tam dostawy uzbrojenia.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

  • W 2005 imieniem Jana Szypowskiego „Leśnika” nazwano park na Pradze-Południe, znajdujący się w pobliżu jego domu przy ul. Podolskiej 12. Park nosił wcześniej nazwę parku im. 13 września 1944 roku[6]. W parku znajduje się kamień z tablicą pamiątkową[7].
  • Od 2016 roku w Słupcy odbywa się "Bieg Leśnika" mający upamiętniać Jana Szypowskiego w miejscowości urodzenia.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 5 z 20.02.1930 r.
  2. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 13 z 9.12.1932 r.
  3. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 8 z 28.06.1933 r.
  4. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 11 z 7.06.1934 r.
  5. Jerzy Kasprzycki: Warszawa-Praga. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1980, s. 28.
  6. Grochów. W: Urząd Dzielnicy Praga-Południe m.st. Warszawy [on-line]. pragapld.waw.pl. [dostęp 2017-03-05].
  7. Feliks Waśkiewicz: Okruchy historii... Miejsca pamięci Pragi Południe. Warszawa: Towarzystwo Przyjaciół Warszawy Oddział Grochów, 2008, s. 141. ISBN 83-911202-0-7.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Grzegorz Łukomski, Jan Szypowski, w: Kawalerowie Virtuti Militari 1792-1945, tom V: Konspiracja 1939-1945, część I (pod redakcją Bogusława Polaka), Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, Koszalin 1999
  • Pułkownik Jan Szypowski w Powstaniu Warszawskim. Wspomnienia, Przegląd Historyczno-Wojskowy Nr 4 (194), Warszawa 2002
  • Roczniki Oficerskie 1923, 1924, 1928 i 1932
  • Dzienniki Personalne Ministra Spraw Wojskowych

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]