Jan Szypowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jan Szypowski podczas wojny
Willa przy ul. Podolskiej 12 w Warszawie, w której mieszkał Jan Szypowski (widok od strony ul. Łysogórskiej)
Głaz upamiętniający Jana Szypowskiego w parku jego imienia w Warszawie

Jan Szypowski, ps. „Leśnik”, „Jan Kochanowski” (ur. 5 stycznia 1889 w Słupcy, zm. 28 marca 1950 w Warszawie) – pułkownik uzbrojenia Wojska Polskiego, współzałożyciel Centralnego Okręgu Przemysłowego, szef uzbrojenia AK, twórca podziemnego przemysłu zbrojeniowego, dowódca zgrupowania bojowego Leśnik w powstaniu warszawskim.

Życiorys[edytuj]

W czasie I wojny światowej walczył w szeregach Armii Imperium Rosyjskiego. W randze porucznika dowodził baterią forteczną w twierdzy Osowiec. 6 sierpnia 1915 roku pod Osowcem został porażony w następstwie niemieckiego ataku gazowego.

18 lutego 1930 roku został awansowany na podpułkownika ze starszeństwem z 1 stycznia 1930 roku i 1. lokatą w korpusie oficerów uzbrojenia[1]. Pełnił służbę na stanowisku szefa Wydziału Amunicji w Departamencie Uzbrojenia Ministerstwa Spraw Wojskowych. Z dniem 31 maja 1932 roku został przeniesiony w stan nieczynny na okres 12 miesięcy, bez prawa do poborów[2]. Został zatrudniony w Państwowej Fabryce Amunicji w Skarżysku. Z dniem 31 maja 1933 roku Minister Spraw Wojskowych przedłużył mu okres pozostawania w stanie nieczynnym o kolejne dwanaście miesięcy[3], a z dniem 31 maja 1934 roku – o dalsze dwanaście miesięcy[4].

W latach 1939–1940, posługując się nazwiskiem Jan Kochanowski, pracował w firmie Bracia Geisler, Okolski i Patschke w Warszawie, której właściciel, Adalbert Schepanek (Wojciech Szczepenik) był obywatelem amerykańskim. Pozwalało to na pewną swobodę działania i kierował tam m.in. wykonywaniem drobnego sprzętu wojskowego na potrzeby ZWZ.

W czasie powstania warszawskiego, 18 sierpnia 1944, został ciężko ranny. Na mocy rozkazu dowódcy AK z tegoż dnia został awansowany do stopnia pułkownika i odznaczony Krzyżem Orderu Virtuti Militari V klasy.

W czasie walk Leśnik unieszkodliwił co najmniej dwie niemieckie miny samobieżne goliat poprzez przecięcie kabla sterującego. Dzięki zdobyciu tej broni, udało mu się poznać zasady jej działania i wydać instrukcję, jak należy zwalczać goliaty. Jedna z min znajduje się obecnie w Muzeum Wojska Polskiego, wraz z kopią instrukcji Szypowskiego.

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Upamiętnienie[edytuj]

  • W 2005 imieniem Jana Szypowskiego „Leśnika” nazwano park na Pradze-Południe, znajdujący się w pobliżu jego domu przy ul. Podolskiej 12. Park nosił wcześniej nazwę parku im. 13 września 1944 roku[5]. W parku znajduje się kamień z tablicą pamiątkową[6].

Przypisy

  1. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 5 z 20.02.1930 r.
  2. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 13 z 9.12.1932 r.
  3. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 8 z 28.06.1933 r.
  4. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 11 z 7.06.1934 r.
  5. Grochów. W: Urząd Dzielnicy Praga-Południe m.st. Warszawy [on-line]. pragapld.waw.pl. [dostęp 2017-03-05].
  6. Feliks Waśkiewicz: Okruchy historii... Miejsca pamięci Pragi Południe. Warszawa: Towarzystwo Przyjaciół Warszawy Oddział Grochów, 2008, s. 141. ISBN 83-911202-0-7.

Bibliografia[edytuj]

  • Grzegorz Łukomski, Jan Szypowski, w: Kawalerowie Virtuti Militari 1792-1945, tom V: Konspiracja 1939-1945, część I (pod redakcją Bogusława Polaka), Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, Koszalin 1999
  • Pułkownik Jan Szypowski w Powstaniu Warszawskim. Wspomnienia, Przegląd Historyczno-Wojskowy Nr 4 (194), Warszawa 2002
  • Roczniki Oficerskie 1923, 1924, 1928 i 1932
  • Dzienniki Personalne Ministra Spraw Wojskowych

Linki zewnętrzne[edytuj]