Jelita (powieść)

Jelita

Autor	Józef Ignacy Kraszewski
Typ utworu	powieść historyczna
Data powstania	1880
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania	Warszawa
Język	polski
Data wydania	1881
Wydawca	Spółka Księgarzy Warszawskich
poprzednia Kraków za Łoktka następna Król chłopów

Herb Jelita

Jelita. Powieść herbowa z r. 1331 – powieść historyczna Józefa Ignacego Kraszewskiego z 1881 roku, należąca do cyklu Dzieje Polski.

W pierwodruku ukazała się w Warszawie wiosną 1881 jako XIII tom wielkiego cyklu powieści historycznych. Jej dwa wznowienia wyszły już po śmierci autora w tzw. tanich wydaniach u M. Glücksberga (1889, 1897). Później, aż do II wojny ukazywała się parokrotnie w wydaniu M. Arcta, a po wojnie w kolejnych wydaniach Ludowej Spółdzielni Wydawniczej.

Powieść, która początkowo miała nosić tytuł Florian Szary, dedykowana Gracjanowi Ungrowi, w zamierzeniu autora miała wyjaśniać okoliczności powstania jednego z najstarszych polskich herbów – Jelita. Pisarz wspomniał także jej bohatera w końcowej części wcześniejszej swej powieści Żeliga (1865).

Treść

Oś fabuły stanowi najazd krzyżacki na ziemie polskie w 1331 roku, zakończony bitwą pod Płowcami. Uczestniczy w niej główny bohater powieści, Florian Szary z Surdęgi, rycerz z ziemi sieradzkiej – wzór cnót rycerskich, patriotyzmu, oddania ojczyźnie, zwolennik Łokietka, w służbie króla poświęcający swe zdrowie i życie.

Drugi, pozostający w jego tle bohater powieści, to postać historyczna – możnowładca Wincz Toporczyk (Wincenty z Szamotuł), ambicjonalnie urażony tym, iż król odebrał mu starostwo generalne Gorzowa w Wielkopolsce, gdzie dotąd pełnił niepodzielne rządy, w odwecie udaje się do krzyżaków oferując im swe usługi. Potem wraz z nimi, przewodząc części wielkopolskiego rycerstwa, uczestniczy w łupieżczej wyprawie na ziemie polskie. Dopiero po pewnym czasie, będąc świadkiem okrucieństw Niemców na polskiej ludności, uświadamia sobie swój błąd i zapragnie odkupić swą winę.

Bibliografia

• Józef Ignacy Kraszewski: Jelita. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1959.

Linki zewnętrzne

• Jelita (wyd. 1881): tom 1, tom 2 w bibliotece Polona