Józef Ignacy Kraszewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Józef Ignacy Kraszewski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 28 lipca 1812
Warszawa
Data i miejsce śmierci 19 marca 1887
Genewa
Józef Ignacy Kraszewski
Herb
Jastrzębiec
Rodzina Kraszewski
Ojciec Jan Kraszewski
Matka Zofia Kraszewska
Żona

Zofia Woroniczówna

Dzieci

Konstancja, Jan, Franciszek, Augusta

Józef Ignacy Kraszewski (ur. 28 lipca 1812 w Warszawie, zm. 19 marca 1887 w Genewie) – polski pisarz, publicysta, wydawca, historyk, działacz społeczny i polityczny, autor z największą liczbą wydanych książek i wierszy w historii literatury polskiej oraz malarz. Pseudonimy literackie: Bogdan Bolesławita, Kaniowa, Dr Omega, Kleofas Fakund Pasternak, JIK, B.B. i inne.

Życiorys[edytuj]

Kraszewski urodził się w Warszawie w ziemiańskiej rodzinie Jana i Zofii z Malskich. Rodzice mieszkali na Grodzieńszczyźnie w swoim majątku Dołhe koło Prużany. Rodzina pieczętowała się herbem Jastrzębiec, którego praprzodkom rodów herbowych poświęcił później powieść Boleszczyce[1]. Matka szukała w Warszawie schronienia w obawie przed wojną francusko-rosyjską. Oboje rodzice pojawiali się w późniejszej twórczości Kraszewskiego jako wzorce postaci powieściowych. Ojciec, Jan Kraszewski (1788–1864), chorąży powiatu prużańskiego, został przedstawiony w roli seniora rodziny w Powieści bez tytułu (1855). Zofię Kraszewską (1791–1859) syn sportretował m.in. w Pamiętnikach nieznajomego (1846). Józef Ignacy był najstarszy z pięciorga rodzeństwa; najmłodszy brat Kajetan (1827–1896) także zajął się literaturą, był autorem opowiadań i powieści.

Dom Kraszewskiego w Romanowie, współcześnie siedziba Muzeum Józefa Ignacego Kraszewskiego w Romanowie

Kraszewski wychowywał się w Romanowie w powiecie włodawskim (obecnie powiat bialski), pod opieką babki Anny Zofii Malskiej z d. Nowomiejskiej oraz babci Konstancji Nowowiejskiej. Wyniósł stamtąd pierwsze zainteresowania kulturą i literaturą. W latach 1822–1826 kształcił się w szkole wydziałowej w Białej Podlaskiej, zwanej wówczas Akademią Bialską, od 1826–1827 w szkole wojewódzkiej w Lublinie, wreszcie od 1827 do 1829 roku w gimnazjum w Świsłoczy, gdzie zdał egzamin dojrzałości.

Kamienica przy ulicy Grodzkiej w Lublinie, gdzie mieszkał Kraszewski

We wrześniu 1829 podjął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Wileńskiego, wkrótce przeniósł się na literaturę. Pod pseudonimem Kleofasa Fakunda Pasternaka ogłaszał pierwsze utwory literackie drukowane w petersburskim „Bałamucie” (1830) i w wileńskim „Noworoczniku Litewskim” (1831). Brał aktywny udział w życiu studenckim, także w gronie spiskowców. 3 grudnia 1830 wraz z grupą młodzieży został aresztowany. Pobyt w więzieniu (potem w szpitalu więziennym) trwał do marca 1832; Kraszewski otrzymał nakaz osiedlenia się w Wilnie z dozorem policyjnym, ale tylko do końca 1832 r. Od grożącej mu branki do wojska na Kaukaz uratowało go wstawiennictwo ciotki (przełożonej wileńskich wizytek) u generał-gubernatora. W późniejszych latach Kraszewski twierdził, że w początkowej fazie procesu był nawet skazany na śmierć. Wyniósł z tego okresu określony stosunek do zbrojnej walki powstańczej – odnosił się do niej ze zrozumieniem, ale i niechęcią, brakiem wiary w powodzenie.

W okresie przymusowego pobytu w Wilnie prowadził historyczne badania źródłowe, co po latach zaowocowało m.in. czterotomową historią tego miasta (Wilno od początków jego do roku 1750), spisywaną w latach 1840–1842, a także kilkoma powieściami. Zaangażował się w popularyzację źródeł historycznych, inicjował wydawanie pamiętników i diariuszy. Z wielu podobnych źródeł korzystał w swojej twórczości.

Niedługo potem osiadł w rodzinnej wsi Dołhe, gdzie u boku ojca nabierał doświadczenia w pracy gospodarskiej. Wkrótce zawarł związek małżeński (10 czerwca 1838) z Zofią Woroniczówną, bratanicą prymasa Jana Pawła Woronicza. W 1838 wraz z żoną osiedlił się na Wołyniu. Początkowo był dzierżawcą wsi Omelno koło Łucka, gdzie założył wspaniały park-ogród (istnieje on do dnia dzisiejszego, jednak w stanie katastrofalnym). W 1840 roku zakupił wieś Gródek koło Łucka. Tam, obok codziennych zajęć gospodarskich, musiał zmierzyć się z procesem o zatajone zadłużenie ciążące na wiosce. Odbył w tym okresie kilka podróży, m.in. do Kijowa i Odessy, które zaowocowały Wspomnieniami Odessy, Jedyssanu i Budżaku (1845–1846). W 1846 gościł w Warszawie, rok później na leczeniu w Druskienikach. W 1848 Kraszewski sprzedał Gródek i przeniósł się do kolejnego nabytku – wsi Hubin (położonej również w powiecie łuckim). Stąd, zrażony niepowodzeniami gospodarskimi, a zarazem przymuszony koniecznością kształcenia czwórki dzieci (Konstancja, ur. 1839; Jan, ur. 1841; Franciszek, ur. 1843; Augusta, ur. 1849), przeniósł się w 1853 do Żytomierza, gdzie mieszkał do 1860, pracując jako kurator szkolny.

Dom Kraszewskiego w Żytomierzu

W Żytomierzu, będącym w tym okresie 40-tysięcznym miastem, ośrodkiem życia społecznego i towarzyskiego polskiej szlachty oraz siedzibą carskich władz gubernialnych, Kraszewski pełnił szereg funkcji i godności. Był m.in. kuratorem szkół polskich (o ograniczonych kompetencjach), dyrektorem Teatru Żytomierskiego (od 1856), dyrektorem Klubu Szlacheckiego, prezesem Towarzystwa Dobroczynności. Cieszył się jednocześnie rosnącą sławą jako pisarz. Mimo pełnionych godności szlacheckich Kraszewski dostrzegał problemy społeczne i występował przeciwko systemowi pańszczyźnianemu – ogłosił m.in. memoriał popierający projekt nadania ziemi chłopom, przedstawiony na zjeździe gubernialnym szlachty w Żytomierzu na początku 1858. Wkrótce, po odbyciu w 1858 półrocznej podróży po Europie, nabrał także sympatii do idei demokratycznych i gospodarczych zachodniej Europy.

Równocześnie nie zaniedbywał działalności literackiej i wydawniczej: między innymi w latach 1841–1851 redagował wileńskie „Athenaeum”, od roku 1837 był współpracownikiem „Tygodnika Petersburskiego”, od roku 1851 „Gazety Warszawskiej”. W tym okresie parokrotnie odwiedził Odessę i Warszawę. W latach 1860–1887 był członkiem honorowym Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk[2].

Po powrocie z podróży pisarz poróżnił się ostatecznie ze środowiskiem szlachty wołyńskiej i podjął decyzję o przeniesieniu się do Warszawy (1851), gdzie przez trzy lata mieszkał przy ulicy Mokotowskiej 48. Został redaktorem „Gazety CodziennejLeopolda Kronenberga (1859), podnosząc znaczenie pisma (co wyraziło się m.in. kilkunastokrotnym wzrostem liczby prenumeratorów). Propagował kapitalistyczne formy gospodarki rolniczej, inwestycje, uprzemysłowienie, rozwój kolei, tworzenie zrzeszeń handlowo-finansowych. Odbywał dalsze podróże zagraniczne, był w Belgii i Francji (dwukrotnie), Włoszech, Rosji (1858). Angażował się w działalność polityczną emigracji i analizował możliwość wybuchu powstania (opublikował w Paryżu broszurę Sprawa polska w r. 1861, 1861). Zgodnie z nabytymi przed trzydziestu laty poglądami nie był zwolennikiem powstania, starając się publikacjami w „Gazecie Polskiej” (1861 nastąpiła zmiana nazwy z „Gazeta Codzienna”) tonować atmosferę przedpowstaniową. Został członkiem Delegacji Miejskiej[3].

Jednak jako zdecydowany krytyk polityki margrabiego Wielopolskiego, a także mając opinię „człowieka Kronenberga” (lidera stronnictwa Białych), pod koniec stycznia 1863 został zmuszony do opuszczenia Warszawy udając się do Drezna.

Dom Kraszewskiego w Dreźnie, współcześnie siedziba Muzeum Kraszewskiego w Dreźnie

W Dreźnie, od czasów rozbiorowych jednym z głównych ośrodków polskiej emigracji, Kraszewski zajął się pomocą dla szukających schronienia za granicą powstańców styczniowych. Był kierownikiem powstańczej placówki dyplomatycznej w Dreźnie[4]. W pracy literackiej skupił się na publicystyce politycznej, pod pseudonimem „Bogdan Bolesławita” ogłosił szereg powieści o tematyce powstańczej. Utwory te zamknęły mu drogę powrotną do Warszawy po upadku powstania, odbywał natomiast kolejne podróże po Europie, w pierwszych latach emigracji szukając wsparcia dla sprawy powstańczej, potem także dla kuracji i wypoczynku – obok klęsk narodowych Kraszewski przeżywał niepowodzenia prywatne, problemy finansowe, długi zięcia i syna Jana, deportację brata Lucjana do Rosji, zesłanie zięcia i wyjazd wraz z nim córki Konstancji z dziećmi.

Jako doświadczony dziennikarz podjął w 1865 pracę redaktora tworzonego we Lwowie pisma „Hasło”. Spotkał się z dużym zawodem – nie otrzymał zezwolenia na pobyt we Lwowie i został zmuszony do współpracy na odległość, nie mógł też forsować swoich poglądów; dla właścicieli pisma, lwowskich ziemian, „Hasło” miało być raczej forum poglądów konserwatywnych, a nazwisko Kraszewskiego magnesem dla czytelników. Ostatecznie nic z tych planów nie wyszło, „Hasło” upadło po pół roku.

Mimo niepowodzenia we Lwowie pisarz nadal planował osiedlenie się w Galicji. W 1866 został obywatelem Krakowa, a wkrótce Austrii. Plany pozostania na stałe zostały podważone obserwacjami poczynionymi w Galicji, które unaoczniły Kraszewskiemu siłę konserwatyzmu. Wyrazem tego stała się porażka Kraszewskiego w staraniach o katedrę literatury polskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim, które pisarz przegrał z faworytem konserwatystów Stanisławem Tarnowskim, mimo iż konkurent nie spełniał wymogów formalnych. Po kolejnym niepowodzeniu – fiasku planów kupna krakowskiego „Czasu” (który niebawem stał się czołowym pismem konserwatystów, a potem stańczyków) – Kraszewski założył w 1868 własną drukarnię w Dreźnie. Nie był to dobry interes, już w 1871 został zmuszony do odsprzedania drukarni ze stratą finansową; skutkiem przedsięwzięcia pozostało obywatelstwo saskie, które w 1871 zamieniło się w obywatelstwo Rzeszy Niemieckiej.

Otrzymał tytuły honorowe obywatelstwa miast Lwowa (15 maja 1867), Jasła (11 września 1879)[5], Jarosławia (25 września 1879).

Od roku 1873 poświęcał się wyłącznie pracy literackiej. Parokrotnie w okresie drezdeńskim odwiedzał Galicję i Poznańskie, w roku 1879 podczas jubileuszu pięćdziesięciolecia pracy literackiej entuzjastycznie przyjmowany w Krakowie, w r. 1882 we Lwowie założył „Macierz Polską”. W roku 1883 aresztowany w Berlinie pod zarzutem działalności wywiadowczej na rzecz Francji (Kraszewski finansował z własnych pieniędzy sieć wywiadowczą z pobudek patriotycznych. W uznaniu zasług prezydent Francji, marszałek Patrice Mac-Mahon, zamierzał nadać Kraszewskiemu Krzyż Komandorski Legii Honorowej). Podczas rozpoczętego w maju 1884 procesu w Lipsku[6] skazano go na trzy i pół roku więzienia w twierdzy w Magdeburgu. Z powodu choroby płuc w 1885 roku został wypuszczony za kaucją[7]. Wyjechał do Szwajcarii, a później do San Remo. Zmarł 19 marca 1887 roku w Genewie, został pochowany 18 kwietnia w krypcie zasłużonych na Skałce w Krakowie[8].

Twórczość[edytuj]

W licznych utworach zawarł obraz współczesnego mu społeczeństwa oraz polskiej narodowej przeszłości. W powieściopisarstwie Kraszewskiego wyróżnić można trzy okresy: młodzieńczy (1830–1838), wołyńsko-warszawski (1838–1863) i okres drezdeński (od 1863). Po cyklu powieści współczesnych i ludowych ostatni okres twórczości obfitował w powieści historyczne, dotyczące zarówno czasów starożytnych (Rzym za Nerona), XV wieku (Krzyżacy 1410), wieku XVIII (trylogia saska oraz późniejsze Saskie ostatki), jak i innych, np. Sto diabłów, Macocha, Warszawa 1794. Podstawę warsztatu twórczego stanowiła licząca kilka tysięcy tomów biblioteka, w której ok. 2300 tytułów związanych było z historią Polski[9].

Niezwykle płodny, zadziwiający ogromem swych prac, Kraszewski napisał i wydał około 600 tomów, nie licząc w tym pracy redakcyjnej, mnóstwa artykułów w czasopismach i olbrzymiej korespondencji prywatnej. Najważniejszym działem twórczości Kraszewskiego są powieści: w ciągu 57 lat napisał ich 232, w tym 144 powieści społeczne, obyczajowe i ludowe, 88 historycznych. Za to dokonanie trafił do księgi rekordów Guinnessa jako autor największej liczby napisanych powieści. Dopiero w roku 1996 oficjalnie wyprzedził go Brazylijczyk Jose Carlos Ryoki de Alpoim Inoue. W swym powieściopisarstwie Kraszewski stał się wychowawcą narodowym we wszelkich kierunkach pracy oświatowej, naukowej i społecznej, reformatorem powieści polskiej przez nadanie jej oryginalnych cech, swoiste przetworzenie wzorów obcych, wprowadzenie różnorodności motywów, odtworzenie całokształtu życia polskiego na podstawie materiału opartego na obserwacji, oraz przez podniesienie jej na wysoki nieraz poziom artyzmu. Dziełami swymi wpłynął wydatnie na współczesny mu rozwój polskiej twórczości powieściowej i na jej późniejszy rozkwit – od Sienkiewicza aż po czasy ostatnie, gdy po przejściowym niedocenianiu zalet artystycznych twórczości Kraszewskiego, popularność pisarza przeżywa renesans.[potrzebny przypis]

Tablica pamiątkowa umieszczona na domu w Dreźnie
Tablica umieszczona na budynku Pracowni-Muzeum J. I. Kraszewskiego w Poznaniu

Działalność literacka[edytuj]

W innych dziedzinach działalności pisarskiej nie ma już Kraszewski tego znaczenia, co na polu powieści, i tu jednak niejednokrotnie wyrasta ponad przeciętność. Spośród lirycznych utworów Kraszewskiego (Poezje 1838, II wyd. 1843, III wyd. 1887) niektóre dotąd zachowują popularność, np. powszechnie znany wiersz Dziad i baba. Za najlepszy jego utwór poetycki uchodzą Hymny boleści (1851) o bardzo pięknej formie. Najobszerniejszy poemat to trylogia epiczna Anafielas (1840–1846) na tle dziejów Litwy – w swoim czasie ceniony, dziś już zapomniany. Z utworów dramatycznych wysoką wartość mają tzw. komedie kontuszowe, m.in. Miód kasztelański (1860), a zwłaszcza Panie Kochanku (1867).[potrzebny przypis]

Bardzo rozległa była działalność Kraszewskiego na polu krytyki literackiej i artystycznej, czemu wiele miejsca poświęcał w artykułach i rozprawach publikowanych w czasopismach oraz w kilku oddzielnych tomach. Niektóre z jego prac historyczno-literackich były pierwszymi poważnymi opracowaniami danych zagadnień, m.in. dał obszerne studia o Syrokomli (1863) i o Krasickim (1879). Zasłużył się też jako wydawca tekstów, m.in. listów Zygmunta Krasińskiego (1882–1883), pism Kazimierza Brodzińskiego (1874, 8 tomów), polskiego przekładu dzieł Szekspira (1876). Sam Kraszewski tłumaczył Boską komedię Dantego (znane tylko fragmenty) i parafrazował komedie Plauta (1887). Zajęcie się Kraszewskiego współczesnym ruchem filozoficznym (zwłaszcza Heglem), poza kilkoma rozprawami krytycznymi, odbiło się najwydatniej w niektórych jego powieściach.

Niezwykle pokaźna i obfita była praca Kraszewskiego w dziedzinie badań historycznych, którym poświęcał się już od lat najwcześniejszych. Należy tu wymienić prace z dziejów Litwy, dzieło pt. Polska w czasie trzech rozbiorów (1873–1875, 3 t., nowe wyd. 1902–1904)[10], oraz liczne wydania źródeł. Popularyzacji dziejów ojczystych służyć miały Wizerunki książąt i królów polskich (1888) wydane wspólnie z K. Pillatim (ilustracje) i Cz. Jankowskim (opr. graficzne).

Z prac w zakresie historii sztuki należy przytoczyć Sztukę u Słowian, szczególniej w Polsce i Litwie przedchrześcijańskiej (1860), jako pierwszą poważniejszą próbę opracowania tego przedmiotu. Wiele cennych spostrzeżeń z zakresu sztuki zawierają Kartki z podróży 1858–1864 (1866), Księga druga (1874) i niektóre powieści, np. Sfinks. Zamieszczone tam opisy zabytków włoskich stawiane są wyżej niż podobne opisy Józefa Kremera. Wymienione wyżej prace należą właściwie do kręgu publikacji podróżniczych, których Kraszewski napisał więcej, niejednokrotnie dając bardzo artystyczne opisy zwiedzanych miejsc i krajów: m.in. Wspomnienia Wołynia, Polesia i Litwy (1840, 2 t., II wyd. 1866), Obrazy z życia i podróży (1842, 2 t.), Wspomnienia Odessy i t. p. (1845–1846, 3 t.), Wieczory wołyńskie (1859).

Nader szeroka była redaktorska i publicystyczna działalność Kraszewskiego: „Athenaeum”, „Gazeta Codzienna (Polska)”, miesięcznik „Przegląd Europejski naukowy, literacki i artystyczny” (1862–1863), lwowskie „Hasło” (1865), poznański „Omnibus” (1869), drezdeński „Tydzień” (1870), wreszcie „Rachunki” (1867–1870), które śmiałością poglądów zdobyły sobie dużą poczytność. Kraszewski działał też jako pisarz dla dzieci, tworząc m.in. Bajeczki (1882, IV. wyd. 1917), oraz autor piszący dla ludu (planowane dwa tomiki z r. 1862, rozpoczęte wydawnictwo „Biblioteki ludowej”).

Wydania zbiorowe utworów Kraszewskiego[edytuj]

Wydania zbiorowe: Zbiór powieści (1872–1876, 102 t.); Wybór pism (1878, 15 t.); Wybór powieści (1883, 80 t.); Powieści historyczne (1876–1889, 78 t., parokrotnie przedrukowywane, ostatnio w zmienionym wyborze i układzie, 1929–1930); Wybór pism (1884–1894, 10 t., najlepszy z dotychczasowych). Oddzielne, nowsze wydania w Bibliotece Narodowej i w Wielkiej Bibliotece. Bibliografia Karola Estreichera (1887) i P. Chmielowskiego (1894). Podstawowa monografia zbiorowa w Książce jubileuszowej (1880), monografia Piotra Chmielowskiego (1888), studia Bronisława Chlebowskiego, Wiktora Hahna i wielu innych.

Kraszewski jako malarz i grafik[edytuj]

Portret wschodni, 1846 – jeden z najbardziej znanych obrazów olejnych Kraszewskiego.

Kraszewski jako malarz i grafik był uczniem Bonawentury Dąbrowskiego w Wilnie, malował widoki akwarelowe, rysował portrety, był też zręcznym akwaforcistą. Rysunki i akwarele Kraszewskiego posiadają: Muzea Narodowe w Krakowie i Warszawie oraz Galeria Mielżyńskich[potrzebny przypis] w Poznaniu, akwaforty – Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego w Krakowie, Muzeum Narodowe w Poznaniu i Pracownia-Muzeum Józefa Ignacego Kraszewskiego w Poznaniu.

Utwory Kraszewskiego[edytuj]

Cykl „Trylogia saska” (w porządku chronologicznym)[edytuj]

Cykl „Dzieje Polski” (w porządku chronologicznym)[edytuj]

Pozostałe utwory (w porządku alfabetycznym)[edytuj]

  1. Ada. Sceny i charaktery z życia powszedniego (1878)
  2. Anafielas (1846)
  3. Barani Kożuszek (1881)
  4. Bezimienna
  5. Bez serca: obrazy naszych czasów (1884)
  6. Biografia sokalskiego organisty
  7. Boża czeladka (1858)
  8. Boża opieka (1873)
  9. Bracia rywale – wersja cyfrowa Polona (1884)
  10. Bratanki
  11. Budnik (1847)
  12. Było ich dwoje
  13. Całe życie biedna (1840)
  14. Capreae i Roma (1859)
  15. Cet czy licho? (1882)
  16. Chata za wsią (1854)
  17. Chore dusze
  18. Ciche wody
  19. Czarna Perełka (1871)
  20. Czasy kościuszkowskie
  21. Czercia mogiła
  22. Cześnikówny
  23. Cztery wesela (1834)
  24. Dawny palestrant
  25. Diabeł (1855)
  26. Dola i niedola (1864)
  27. Dowmund
  28. Dwa a dwa cztery, czyli Piekarz i jego rodzina
  29. Dwa bogi, dwie drogi
  30. Dwa światy (1856)
  31. Dziad i baba (1838)
  32. Dziadunio (1868)
  33. Dzieci wieku (1857)
  34. Dziecię Starego Miasta (1863)
  35. Dziennik Serafiny (1876)
  36. Dziwadła
  37. Emisariusz
  38. Ewunia
  39. Głupi Maciuś
  40. Grunwald 1410
  41. Grzechy hetmańskie (1879)
  42. Herod baba
  43. Historia kołka w płocie (1860)
  44. Historia prawdziwa o Janie Dubeltowym
  45. Historia o bladej dziewczynie spod Ostrej Bramy (1837)
  46. Historia o Janaszu Korczaku i o pięknej miecznikównie (1874)
  47. Historia Sawki (1842)
  48. Hołota (1878)
  49. Hybrydy
  50. Interesa familijne
  51. Jak się pan Paweł żenił i jak się ożenił
  52. Jaryna (1850)
  53. Jermoła (1857)
  54. Jesienią (1876)
  55. Justka: miniatura z życia powszedniego (1884)
  56. Kamienica w Długim Rynku
  57. Kartki z podróży
  58. Kawał literata (1875)
  59. Klasztor
  60. Klin klinem
  61. Komedianci
  62. Kopciuszek
  63. Kordecki
  64. Kościół Świętomichalski w Wilnie
  65. Król i Bondarywna
  66. Król w Nieświeżu
  67. Krzyż na rozstajnych drogach
  68. Krzyżacy 1410 (1883)
  69. Któś
  70. Kunigas (1881)
  71. Kwiat paproci
  72. Lalki: sceny przedślubne (1873)
  73. Latarnia czarnoksięska (1843-1844)
  74. Listy do rodziny
  75. Litwa za Witolda
  76. Lublana (1878)
  77. Ładny chłopiec
  78. Ładowa Pieczara (1852)
  79. Macocha
  80. Maleparta
  81. Męczennica na tronie (1887)
  82. Męczennicy (I. Na wysokościach; II. Marynka)
  83. Męczennicy
  84. Milion posagu (1847)
  85. Mistrz Twardowski (1840)
  86. Mogilna
  87. Morituri (1872)
  88. Moskal: obrazek współczesny narysowany z natury (1865)
  89. Na bialskim zamku
  90. Na cmentarzu – na wulkanie
  91. Na tułactwie (1881)
  92. Na wschodzie (1866)
  93. Nad modrym Dunajem
  94. Nad Sprewą
  95. Nera
  96. Niebieskie migdały
  97. Noc majowa
  98. Okruszyny
  99. Ongi
  100. Orbeka (1867)
  101. Ostap Bondarczuk (1847)
  102. Ostatni z Siekierzyńskich (1851)
  103. Ostatnie chwile księcia wojewody (1875)
  104. Ostrożnie z ogniem
  105. Pałac i folwark
  106. Pamiętnik Mroczka (1870)
  107. Pamiętnik panicza
  108. Pamiętniki
  109. Pan i szewc
  110. Pan Karol
  111. Pan Major
  112. Pan na czterech chłopach (1879)
  113. Pan Walery
  114. Panie kochanku
  115. Papiery po Glince
  116. Piękna pani
  117. Pod Blachą (1881)
  118. Poeta i świat (1839)
  119. Polska w czasie trzech rozbiorów 1772–1799
  120. Pomywaczka
  121. Powieść bez tytułu (1854)
  122. Powrót do gniazda (1875)
  123. Półdiablę weneckie (1864)
  124. Profesor Milczek
  125. Przed burzą
  126. Przygody pana Marka Hińczy
  127. Pułkownikówna
  128. Radca Maciek
  129. Ramułtowie (1872)
  130. Raptularz pana Mateusza Jasienickiego
  131. Resurrecturi
  132. Resztki życia
  133. Roboty i prace: sceny i charaktery współczesne
  134. Rok ostatni panowania Zygmunta III
  135. Rzym za Nerona (1864)
  136. Sąsiedzi. Wilczek i Wilczkowa
  137. Sceny sejmowe. Grodno 1793 (1873)
  138. Sekret pana Czuryły
  139. Serce i ręka (1875)
  140. Sfinks (1847)
  141. Sieroce dole
  142. Skarb
  143. Skrypt Flemminga
  144. Sobieradzka
  145. Sprawa kryminalna (1872)
  146. Stara Panna
  147. Staropolska miłość
  148. Starosta warszawski
  149. Starościna Bełska
  150. Stary sługa
  151. Sto Diabłów (1870)
  152. Syn marnotrawny (1879)
  153. Szalona (1882)
  154. Szaławiła – raptularz pana Mateusza Jasienickiego
  155. Szpieg (1864)
  156. Śniehotowie
  157. Tomko Prawdzic
  158. Trapezologion
  159. Tryumf wiary
  160. Tułacze (1868)
  161. U babuni
  162. Ulana (1842)
  163. W baśń oblekły się dzieje
  164. W pocie czoła (1884)
  165. W starym piecu
  166. Warszawa 1794 (1873)
  167. Wieczory wołyńskie (1859)
  168. Wielki nieznajomy (1872)
  169. Wielki świat małego miasteczka
  170. Wspomnienia Odessy, Jedysanu i Budżaku
  171. Wspomnienia Wołynia, Polesia i Litwy (1840)
  172. Z chłopa król
  173. Z życia awanturnika (1872)
  174. Zadora
  175. Zaklęta księżniczka
  176. Zemsta Czokołdowa
  177. Złote jabłko (1853)
  178. Złoty Jasieńko
  179. Zygmuntowskie czasy (1846)
  180. Zygzaki
  181. Żacy krakowscy w roku 1549
  182. Żeliga
  183. Żyd: obrazy współczesne (1866)
  184. Żywot i przygody hrabi Gozdzkiego
  185. Żywot i sprawy Imć pana Medarda z Gołczwi Pełki z notat familijnych spisane (1876)

Ekranizacje[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Józefa Ignacego Kraszewskiego.

Upamiętnienie[edytuj]

Na domach, w których mieszkał Kraszewski w Żytomierzu, Warszawie, Wrocławiu i Dreźnie zostały umieszczone tablice pamiątkowe. Także udział w budowie i działalności Teatru w Żytomierzu został upamiętniony tablicą. W Lublinie pobyt Kraszewskiego upamiętnia malunek na fasadzie kamienicy. Muzea poświęcone pisarzowi mieszczą się w jego domach w Romanowie i Dreźnie. Z prywatnych zbiorów poznańskiego kolekcjonera Mariana Walczaka utworzono Pracownię-Muzeum Józefa Ignacego Kraszewskiego w Poznaniu. Pobyt Kraszewskiego w Białej Podlaskiej upamiętniają dwa pomniki (ławeczka z 2008 roku i popiersie) i tablica, a w Krynicy-Zdroju pomnik (popiersie).

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił rok 2012 m.in. Rokiem Józefa Ignacego Kraszewskiego[11].

Genealogia[edytuj]

Jastrzębiec herb rodziny Kraszewskich
Kajetan Kraszewski

ur. 1753
zm. 1794
Elżbieta
Michałowska
ur. ?

zm. ?
Błażej Malski

ur. ?
zm. ?
Anna Zofia Nowowiejska
?
ur. ?
zm. ?
         
     
  Jan
Kraszewski
ur. 1788
zm. 1864
Zofia
Kraszewska z d. Malska
ur. 1791
zm. 1859
     
   
Józef Ignacy
Kraszewski

ur. 28 VII 1812
zm. 19 III 1887

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Henryk Szczepański: Gwiazdy i legendy dawnych Katowic – Sekrety Załęskiego Przedmieścia. Katowice: Wydawnictwo Naukowe Śląsk, 2015. ISBN 978-83-7164-860-1.

Przypisy

  1. Genealogię rodu opracował pisarz w Złotej księdze szlachty polskiej wydanej pod red. Teodora Żychlińskiego, R. I, Poznań 1879, s. 94-100.
  2. Bolesław Erzepki, Spis członków Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu, Poznań 1896, s. 3.
  3. Stefan Kieniewicz, Warszawa w powstaniu styczniowym, Warszawa 1983, s. 223.
  4. Historia dyplomacji polskiej, t. III, Warszawa 1982, s. 507.
  5. Honorowi Obywatele Miasta. jaslo.pl, 2014-07-04. [dostęp 2016-07-10].
  6. Marta Grzywacz Józef Ignacy Kraszewski: osobisty wróg Bismarcka. Historia szpiegowska
  7. Opis wizyty w willi Kraszewskiego w tym czasie zawiera książka Z notatek turysty autorstwa Czesława Jankowskiego, wyd. 1907.
  8. Pogrzeb J.I. Kraszewskiego. „Czas”, 1887-04-19. Kraków. 
  9. M. Pawlik, Katalog księgozbioru, rękopisów... pozostałych po J. I. Kraszewskim, Lwów 1888.
  10. Dodać też należy Historię cywilizacji w Polsce, której rękopis zaginął.
  11. Sejm za Rokiem Korczaka, Kraszewskiego i ks. Skargi w 2012 r.. gazeta.pl, 2011-09-16. [dostęp 2016-10-17].

Linki zewnętrzne[edytuj]