Przejdź do zawartości

Jerzy Treder

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Jerzy Treder
Państwo działania

Polska 

Data i miejsce urodzenia

14 kwietnia 1942
Biała Rzeka

Data i miejsce śmierci

2 kwietnia 2015
Wejherowo

Profesor nauk humanistycznych
Specjalność: językoznawstwo
Alma Mater

Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Gdańsku

Doktorat

1973

Habilitacja

1987

Profesura

1994

nauczyciel akademicki
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Medal Komisji Edukacji Narodowej Srebrny Krzyż „Za Zasługi dla ZHP”
Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” Odznaka honorowa „Zasłużonym Ziemi Gdańskiej” Odznaka „Przyjaciel Dziecka”

Jerzy Treder (ur. 14 kwietnia 1942 w Białej Rzece, zm. 2 kwietnia 2015 w Wejherowie)[1] – polski językoznawca, dialektolog, badacz języka kaszubskiego.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie Władysława i Anastazji z domu Młyńskiej[1], jako najmłodszy z dziesięciorga dzieci (miał ośmiu braci i siostrę, która wcześnie zmarła). Jego ojciec był pracownikiem kolejnictwa[2]. W latach 1949–1951 uczęszczał do Szkoły Podstawowej w Redzie, a następnie do 1956 w Białej Rzece[3]. Ukończył Liceum Pedagogiczne w Wejherowie[4], do którego uczęszczał w latach 1956–1961[2]. W 1961 zdał maturę, zdobywając kwalifikacje nauczycielskie, które po rocznej pracy w szkole podstawowej (Ciechocino, Reda)[5] poszerzył w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Gdańsku, uzyskując w 1967 tytuł magistra filologii polskiej[6]. Po studiach w latach 1968–1972 był nauczycielem języka polskiego w Liceum Ekonomicznym w Sopocie - filia w Wejherowie[3]. Jako magister został asystentem i starszym asystentem w WSP, a kolejne szczeble (od 1970) osiągnął na nowo utworzonym Uniwersytecie Gdańskim. Na UG doktoryzował się w 1973 na podstawie dysertacji Toponimia powiatu puckiego[6], napisanej pod kierunkiem Huberta Górnowicza, habilitował w 1987 na podstawie pracy Ze studiów nad frazeologią kaszubską (na tle porównawczym), awansując potem na stanowisko docenta (1987) i profesora nadzwyczajnego UG (1992). Tytuł profesora otrzymał 24 stycznia 1994[7][8], a stanowisko profesora zwyczajnego 1 marca 2002[5].

Pełnił funkcję wicedyrektora Instytutu Filologii Polskiej UG[9] (1987–1990). Prowadził m.in. wykłady i ćwiczenia z gramatyki języka starocerkiewno-słowiańskiego, wykłady i ćwiczenia z językoznawstwa diachronicznego, wykłady monograficzne i seminaria magisterskie, wykłady i ćwiczenia z dialektologii, konwersatoria z kultury języka polskiego, ćwiczenia z leksykografii i onomastyki itd. Miał też zajęcia na studiach podyplomowych i z metodologii onomastyki na studium doktoranckim IFP UG (1978–1980). Pełnił dyżury w Telefonicznej Poradni Językowej WSP w Gdańsku, potem UG (1968–2001). W latach 2002–2011 był kierownikiem Zakładu Historii Języka Polskiego, Dialektologii i Onomastyki[10], a od 2003 recenzentem wniosków o granty na badania własne z zakresu językoznawstwa[5].

Pracował ponadto w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Słupsku (1988–1999), potem w Bałtyckiej Wyższej Szkole Humanistycznej w Koszalinie (1998–2002), gdzie był też kierownikiem Katedry Językoznawstwa[5].

Był członkiem Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego (od 1962), Polskiego Towarzystwa Językoznawczego (od 1971), Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego (od 1973)[11], Gdańskiego Towarzystwa Naukowego (1978), członkiem Komisji Frazeologicznej Komitetu Językoznawstwa PAN (od 1979) i Komisji Słowiańskiej Frazeologii przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów (od 1992) oraz członkiem-założycielem Instytutu Kaszubskiego w Gdańsku (1996)[5].

W swoich pracach zajmował się dialektologią, onomastyką, frazeologią[12]. Dorobek naukowy prof. Jerzego Tredera obejmuje 370 publikacji, w tym 18 książek[13]. Zredagował Słownik polsko-kaszubski Aleksandra Labudy (1982 – z Edwardem Brezą)[14] i Słownik polsko-kaszubski Jana Trepczyka (wyd. 1994)[15]. W 2003 opracował i wydał na nowo Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego Stefana Ramułta[16].

W 1967 poślubił poznaną w szkole średniej Gertrudę Kosiróg[3]. Małżeństwo doczekało się dwojga dzieci: Mariusza (dr nauk medycznych) i Justyny po mężu Pomierskiej (dr nauk humanistycznych)[17].

Zmarł w Wejherowie, pochowany 7 kwietnia 2015 na starym cmentarzu parafialnym przy ul. Gdańskiej w Redzie[10] (sektor 5-8-12)[18].

Publikacje

[edytuj | edytuj kod]
  • 70 lat „Poradnika Językowego”, Zawartość pisma w latach 1901–1970 (1972)[19]
  • Zasady pisowni kaszubskiej (1976) – z Edwardem Brezą[20]
  • Toponimia byłego powiatu puckiego (1977)[21]
  • Gramatyka kaszubska. Zarys popularny (1981)[22]
  • Ze studiów nad frazeologią kaszubską (na tle porównawczym) (1986)[23]
  • Frazeologia kaszubska a wierzenia i zwyczaje (na tle porównawczym) (1989)[24]
  • Toponimia powiatu wejherowskiego (1997)[25]
  • Kaszubi - wierzenia i twórczość. Ze słownika Sychty (2000)[26]
  • Historia kaszubszczyzny literackiej. Studia (2005)[27]
  • Nazwy ptaków we frazeologii i inne studia z frazeologii i paremiologii polskiej (2005)[28]
  • Ceynowy i Mosbacha Wiadomość o Kaszubach z połowy XIX w. (2006)[29]
  • Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie (2009)[30]

Ordery i odznaczenia

[edytuj | edytuj kod]

Źródło:[3].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b Wspomnienie o prof. Trederze [online], www.miesiecznikpomerania.pl [dostęp 2022-07-19] [zarchiwizowane z adresu 2017-04-09].
  2. ↑ a b Treder Jerzy, [w:] Cezary Obracht-Prondzyński, Miłosława Borzyszkowska-Szewczyk, Instytut Kaszubski w Gdańsku, Gniazdo gryfa : słownik kaszubskich symboli, pamięci i tradycji kultury, Gdańsk 2020, s. 573, ISBN 978-83-65826-47-3, OCLC 1267529272 [dostęp 2023-01-02].
  3. ↑ a b c d Józef Borzyszkowski, Cezary Obracht-Prondzyński, Profesor Jerzy Treder (1942–2015) - kaszubolog, językoznawca, działacz Społeczności Zrzeszonej, harcerz i turysta, współzałożyciel i współtwórca, dorobku Instytutu Kaszubskiego, „Acta Cassubiana”, 17, 2015, s. 419–424, ISSN 1509-5703.
  4. ↑ A.J., Jerzy Treder, „Norda” (16), 1998, s. 1.
  5. ↑ a b c d e Prof. dr hab. Jerzy Treder | Wydział Filologiczny Uniwersytetu Gdańskiego [online], fil.ug.edu.pl [dostęp 2025-10-28].
  6. ↑ a b Hanna Makurat, Kazimierz A. Sroka, Profesor Jerzy Treder, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego”, Zeszyt LXXII, 2016, s. 19, ISSN 0032-3802.
  7. ↑ Prof. dr hab. Jerzy Treder | Wydział Filologiczny [online], fil.ug.edu.pl [dostęp 2021-01-18].
  8. ↑ Prof. dr hab. Jerzy Treder, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2022-03-30].
  9. ↑ Hanna Makurat, Kazimierz A. Sroka, Profesor Jerzy Treder, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego”, Zeszyt LXXII, 2016, s. 20, ISSN 0032-3802.
  10. ↑ a b c Pożegnanie Profesora Jerzego Tredera | Wydział Filologiczny Uniwersytetu Gdańskiego [online], fil.ug.edu.pl [dostęp 2025-10-28].
  11. ↑ a b Gdańszczanie. Ci, którzy niedawno odeszli, [w:] gdansk.pl [online], Gdańsk - oficjalny portal miasta [dostęp 2021-01-18] (pol.).
  12. ↑ Nie żyje Jerzy Treder, wybitny profesor [online], trojmiasto.pl, 2 kwietnia 2015 [dostęp 2021-01-18] (pol.).
  13. ↑ Tuba Wejherowa, Tuba Wejherowa - PROF. JERZY TREDER NIE ŻYJE (Z miasta) [online], www.tubawejherowa.pl [dostęp 2022-07-19].
  14. ↑ Jerzy Treder, Edward Breza, Słownik polsko-kaszubski ; Słowôrz kaszëbsko-polsczi, Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski w Gdańsku, 1981–1982, ISBN 83-00-00103-4, OCLC 9854933 [dostęp 2021-01-18].
  15. ↑ Jerzy Treder, Słownik polsko-kaszubski, wyd. 1, Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Zarza̜d Główny, Gdańsk, 1994, ISBN 83-85011-73-0, OCLC 56580315 [dostęp 2021-01-18].
  16. ↑ Jerzy Treder, Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego, Gdańsk: Oficyna Czec, 2003, ISBN 83-87408-64-6, OCLC 318814208 [dostęp 2021-01-18].
  17. ↑ Treder Jerzy, [w:] Cezary Obracht-Prondzyński, Miłosława Borzyszkowska-Szewczyk, Instytut Kaszubski w Gdańsku, Gniazdo gryfa : słownik kaszubskich symboli, pamięci i tradycji kultury, Gdańsk 2020, s. 574, ISBN 978-83-65826-47-3, OCLC 1267529272 [dostęp 2023-01-02].
  18. ↑ Cmentarze Komunalne w Redzie - wyszukiwarka osób pochowanych [online], reda.grobonet.com [dostęp 2025-10-28].
  19. ↑ 70 [siedemdziesiąt] lat „Poradnika językowego” : zawartość pisma w latach 1901–1970. - Biblioteka Narodowa (Polska) [online], katalogi.bn.org.pl [dostęp 2021-01-19] (ang.).
  20. ↑ Zasady pisowni kaszubskiej : na podstawie postanowień Komisji do Spraw Pisowni Kaszubskiej... / oprac. Edward Breza i Jerzy Treder. - Biblioteka Narodowa (Polska) [online], katalogi.bn.org.pl [dostęp 2021-01-19] (ang.).
  21. ↑ Treder Jerzy – Toponimia byłego powiatu puckiego. - Bydgoski Antykwariat Naukowy [online], www.ban-dreas.pl [dostęp 2021-01-19].
  22. ↑ Jerzy Treder, Gramatyka kaszubska : zarys popularny, Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski w Gdańsku, 1981, ISBN 83-00-00102-6, OCLC 9969613 [dostęp 2021-01-19].
  23. ↑ Jerzy Treder, Ze studiów nad frazeologią kaszubską : na tle porównawczym, wyd. 1, Gdańsk: Wydawn. Uniwersytetu Gdańskiego, 1986, ISBN 83-7017-187-7, OCLC 28435571 [dostęp 2021-01-19].
  24. ↑ Katalog Biblioteki Narodowej - Frazeologia kaszubska a wierzenia i zwyczaje [online], katalogi.bn.org.pl [dostęp 2021-01-19] (ang.).
  25. ↑ Jerzy Treder, Toponimia powiatu wejherowskiego, Gdańsk: Gdańskie Towarzustwo Naukowe, 1997, ISBN 83-87359-15-7, OCLC 51487023 [dostęp 2021-01-19].
  26. ↑ Bernard Sychta, Kaszubi, wierzenia i twórczość : ze Słownika Sychty, Gdańsk: Oficyna Czec, 2000, ISBN 83-87408-24-7, OCLC 45493491 [dostęp 2021-01-19].
  27. ↑ Jerzy Treder, Historia kaszubszczyzny literackiej : studia, Gdańsk: Wyd. Uniwersytetu Gdańskiego, 2005, ISBN 83-7326-316-0, OCLC 68041736 [dostęp 2021-01-19].
  28. ↑ Jerzy Treder, Nazwy ptaków we frazeologii i inne studia z frazeologii i paremiologii polskiej, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2005, ISBN 83-7326-248-2, OCLC 63115774 [dostęp 2021-01-19].
  29. ↑ Jerzy Treder, Ceynowy i Mosbacha "Wiadomość o Kaszubach" z połowy XIX w., Gdynia: Wydawnictwo Region, 2006, ISBN 83-60437-00-9, OCLC 749807563 [dostęp 2021-01-19].
  30. ↑ Jerzy Treder, Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie, wyd. Wëd. 2., pòprawioné i pòszerzoné, Gduńsk, ISBN 978-83-63538-56-9, OCLC 910849580 [dostęp 2021-01-19].
  31. ↑ Medal Stolema [online], Klub Studencki "Pomorania", 16 marca 2017 [dostęp 2021-01-15] (pol.).
  32. ↑ Odznaczenia państwowe i odznaki honorowe przyznane w latach 1977–1983. „Gdański Rocznik Kulturalny”. Nr 8, s. 340, 1985. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuki. [dostęp 2025-10-28]. 

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Jerzy_Treder&oldid=77913426”