Jun’ichirō Tanizaki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jun’ichirō Tanizaki
谷崎 潤一郎
Ilustracja
Jun’ichirō Tanizaki (1954)
Data i miejsce urodzenia 24 lipca 1886
Tokio
Data i miejsce śmierci 30 lipca 1965
Yugawara
Narodowość japońska
Język japoński
Alma Mater Cesarski Uniwersytet Tokijski
Dziedzina sztuki literatura
Muzeum artysty Ashiya
Ważne dzieła
  • Tatuaż
  • Diabeł
  • Niektórzy wolą pokrzywy
  • Dziennik szalonego starca
  • Tydzień świętego mozołu

Jun’ichirō Tanizaki (jap. 谷崎 潤一郎 Tanizaki Jun’ichirō, ur. 24 lipca 1886 w Tokio, zm. 30 lipca 1965 w Yugawarze)japoński pisarz, kandydat do literackiej Nagrody Nobla (1964)[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w tokijskiej dzielnicy Nihonbashi[2], w bogatej rodzinie kupieckiej, która szybko zubożała i nie mogła opłacać jego nauki. Szkołę średnią ukończył dzięki pomocy nauczycieli i w 1908 rozpoczął studia na Wydziale Literatury Japońskiej Cesarskiego Uniwersytetu Tokijskiego. Przerwał jednak naukę w 1910 roku z powodu braku chęci i pieniędzy[3].

Znał kulturę i literaturę europejską, której wpływy można znaleźć w jego utworach. Przede wszystkim jednak fascynował się klasyczną literaturą japońską[4]. Działalność literacką rozpoczął w 1910 roku, gdy pismo „Shinshichō” przyjęło do druku jego dramaty: Tanjō (Narodziny) i (Słoń) oraz opowiadanie The Affair of Two Watches[3].

Początkowo interesował się estetyzmem, skierowanym przeciwko japońskiemu naturalizmowi[5], satanizmem i dandyzmem europejskim, a następnie w jego twórczości uwidocznił się wpływ Oscara Wilde’a. Fascynował się zachodnim stylem życia: chodził w garniturze i grał na gitarze. Uważał, że Tokio zniszczone w 1923 roku w wyniku trzęsienia ziemi będzie można odbudować w zachodnim stylu, a potem nastąpił u niego przełom duchowy i powrót do kultury japońskiej.

Muzeum pamięci pisarza w Ashiya

Niewielu pisarzy tak dogłębnie poznało mroczne zakamarki ludzkiej namiętności i pożądania. Z pewnością zaś żaden inny japoński pisarz nie przejął tak licznych elementów ze sprzecznych wobec siebie tradycji: japońskiej i zachodniej, poszukując istotnej syntezy obu kultur. W swej twórczości, naznaczonej piętnem pogoni za anormalnymi przyjemnościami, zajmuje się tym, co dla innych jest żenujące i niegodne opisu.

Tanizaki dokonał przekładu klasycznej powieści Genji monogatari z XI wieku. Pierwsze wydania ukazały się w latach 1940–1942, jednak w następnych latach wielokrotnie była poprawiana, aż do 1964 roku – wtedy została wydana wersja ostateczna, licząca 2200 stron[6].

W 1923 roku został wybrany do Japońskiej Akademii Sztuki. Laureat Nagrody Asahi za 1948 rok[7].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • Tatuaż (Shisei, 1910) – przejmujące opowiadanie o artyście zniewolonym przez dziewczynę, której pomógł się zmienić, tatuując na jej plecach pająka. Utwór przyczynił się do powstania dwuznacznej reputacji pisarza.
  • Diabeł (Akuma, 1912)
  • Miłość głupca (Chijin-no ai, 1925)
  • Niektórzy wolą pokrzywy (Tade kū mushi, 1929) – powieść uważana za najlepszą w dorobku pisarza. Jej bohaterem jest mężczyzna pod wieloma względami podobny do samego autora, zachwycony początkowo Zachodem, powoli przychyla się ku trwałym wartościom, wyniesionym z okresu dzieciństwa. (Powieść ta została wydana w Polsce – łącznie z Dziennikiem szalonego starca – w 1972 r. przez Państwowy Instytut Wydawniczy, w tłumaczeniu Mikołaja Melanowicza).
  • Ashikari czyli źle mi bez ciebie (Ashikari, 1932) – opowieść wydana w 1971 r. przez PIW łącznie z Shunkinshō czyli rozmyślania nad życiem Wiosennej Harfy w książce pt.: Tanizaki Junichiro – dwie opowieści o miłości okrutnej, w przekładzie z japońskiego Mikołaja Melanowicza.
  • Shunkinshō czyli rozmyślania nad życiem Wiosennej Harfy (Shunkin-shō, 1933) – opowieść wydana łącznie z Ashikari czyli źle mi bez ciebie w 1971 r. przez PIW w książce pt.: Tanizaki Junichiro – dwie opowieści o miłości okrutnej, w przekładzie z japońskiego Mikołaja Melanowicza.
  • Tajemna historia pana Musashiego (Bushūkō hiwa 1935) – przekład Katarzyny Piórkowskiej (PIW Warszawa, 1996).
  • Płatki śniegu (Sasameyuki, inny tytuł: Drobny śnieg, 1948) – najlepszy dowód nowych poglądów pisarza. Powieść napisana podczas II wojny światowej. Została początkowo odrzucona przez cenzurę za brak wartości podtrzymujących wysiłek wojenny narodu. Tanizaki nie wychwalał militarnej potęgi i heroicznych tradycji Japonii. Przedstawiał natomiast wierny obraz życia przeciętnej rodziny w okresie przedwojennym. Główny wątek stanowią perypetie związane z poszukiwaniem męża dla jednej z trzech sióstr. Bohaterki hołdują tradycyjnym wartościom i trwają przy nich, mimo nadchodzących z Zachodu przemian. Atmosfera powieści przesycona jest tęsknotą za światem, którego już nie ma. Autor przedstawił tu panoramę społeczną losów i upadku starego rodu kupieckiego z Osaki tuż przed II wojną światową.
  • Matka generała Shigemoto (Shōshō Shigemoto-no haha, 1956) – powieść historyczna.
  • Klucz (Kagi, 1957) – pewien profesor uniwersytetu, człowiek w dojrzałym wieku, opisuje w swoim dzienniku etapy swojej „drogi krzyżowej”. Jego małżonka, o 10 lat młodsza od niego, mimo wychowania odebranego w rodzinie z Kioto, wiernej tradycjom skromnej kobiety, w dziedzinie erotycznej posiada niezaspokojony apetyt lub raczej profesor nie może już go zaspokoić. Stary profesor, zakochany w swej żonie bardziej niż kiedykolwiek, sięga po wszystkie klasyczne sposoby. Stosuje leczenie naparami, balsamami, zastrzykami, usiłuje pobudzić swoją męskość, patrząc na zdjęcia żony zrobione podczas głębokiego upojenia alkoholowego, do którego co wieczór ją doprowadza. Poczciwiec odkrywa w końcu, że nie ma lepszego bodźca niż zazdrość, rzuca więc żonę w ramiona narzeczonego swojej córki. Zachwycona kobieta znajduje w tym silnym i młodym człowieku zaspokojenie swych potrzeb i młodość, jednakże w dalszym ciągu upiera się przy tym, aby jej małżonek gotów był na każde skinienie do podobnych wyczynów. Profesorowi nie pozostaje więc nic innego, jak tylko umrzeć z wyczerpania. Powieść (lub opowiadanie) stanowi bardzo zręczny splot dzienników poufnych dwojga głównych bohaterów, dzienników pisanych z pruderią, ponieważ każde z autorów udaje, że ukrywa swoje wyznania, wiedząc dobrze o tym, że druga strona zapoznaje się z nimi. Gra to godna francuskich powieści libertyńskich XVIII wieku.
  • Ulotny most snów (Yume-no uki-hashi, 1959) – opowiadanie umieszczone w antologii opowiadań japońskich z lat 1945-1975 pt.: Tydzień świętego mozołu (PIW, 1986, ​ISBN 83-06-01185-6​), przekład Mikołaj Melanowicz.
  • Dziennik szalonego starca (Fūten Rōjin Nikki, 1962) – bohaterem jest stary człowiek dobiegający swych dni. Przeżywa on drugą młodość dzięki obecności atrakcyjnej synowej. Znajomość psychiki ludzkiej, doświadczenia starości, cierpka mądrość[8]. (Powieść została wydana w Polsce w 1972 r. przez PIW – łącznie z Niektórzy wolą pokrzywy – w tłumaczeniu Mikołaja Melanowicza).

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Four Japanese were nominees for ’64 Nobel literature prize: documents (ang.). The Japan Times Ltd., 2015. [dostęp 2015-03-28].
  2. Nihonbashi (ang.). japan-guide.com, 2019. [dostęp 2019-11-15].
  3. a b Mikołaj Melanowicz: Historia literatury japońskiej. Warszawa: PWN, 2012, s. 344, 345. ISBN 978-83-01-17214-5.
  4. Jun’ichirō Tanizaki: Dziennik szalonego starca, Niektórzy wolą pokrzywy. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1972, s. Wstęp.
  5. Tomi Suzuki: Narrating the Self: Fictions of Japanese Modernity (ang.). Stanford University Press. s. 165. [dostęp 2015-03-28].
  6. Mikołaj Melanowicz (posłowie od tłumacza): Dwie opowieści o miłości okrutnej. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971, s. 181.
  7. The Asahi Prize, Asahi Shimbun [dostęp 2020-03-22] (ang.).
  8. Mikołaj Melanowicz (wstęp od tłumacza): Dziennik szalonego starca, Niektórzy wolą pokrzywy. Warszawa: PIW, 1972, s. Wstęp.
  9. Ishoan (ang.). Feel KOBE. [dostęp 2019-11-04].