Karakal stepowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Karakal)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Karakal stepowy
Caracal caracal[1]
(Schreber, 1776)
Karakal stepowy
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Rodzina kotowate
Podrodzina koty
Rodzaj karakal
Gatunek karakal stepowy
Synonimy

Rodzaju:

  • Caracala J.E. Gray, 1843[2]
  • Urolynchus[a] Severtzov, 1858[3]

Gatunku:

  • Felis caracal Schreber, 1776
  • Lynx caracal (Schreber, 1776)[1]
Podgatunki
  • C. c. algira (Wagner, 1841)
  • C. c. caracal (Schreber, 1776)
  • C. c. damarensis (Roberts, 1926)
  • C. c. limpopoensis (Roberts, 1926)
  • C. c. lucani (Rochebrune, 1885)
  • C. c. nubica (J. B. Fischer, 1829)
  • C. c. poecilictis Thomas & Hinton, 1921
  • C. c. schmitzi (Matschie, 1912)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Karakal stepowy[5], karakal[6][b], ryś stepowy (Caracal caracal) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych (Felidae). Występuje w Azji (Indie, Pakistan, Afganistan, Iran, Turkmenistan), na Półwyspie Arabskim i w Afryce. Pierwszy okaz opisano w 1776 roku. Nazwa wywodzi się od tureckiego słowa karakulak - czarne ucho. Czasami bywa zaliczany do rodzaju Felis, ale stopień jego odrębności chyba uzasadnia ustanowienie dla niego odrębnego rodzaju Caracal lub zaliczenia go wraz z rysiem europejskim i rysiem rudym do rodzaju Lynx.

Zasięg występowania[edytuj]

Karakal stepowy występuje w zależności od podgatunku[7][1]:

  • Caracal caracal algira (Wagner, 1841) – północna Afryka
  • Caracal caracal caracal (Schreber, 1776) – południowa, środkowa, wschodnia Afryka
  • Caracal caracal damarensis (Roberts, 1926)Namibia
  • Caracal caracal limpopoensis (Roberts, 1926)Botswana
  • Caracal caracal lucani (Rochebrune, 1885)Gabon
  • Caracal caracal nubica (J. B. Fischer, 1829)Etiopia, Sudan
  • Caracal caracal poecilictis Thomas & Hinton, 1921 – zachodnia Afryka
  • Caracal caracal schmitzi (Matschie, 1912) – zachodnia Azja, Iran, Arabia, Indie

Systematyka[edytuj]

Gatunek po raz pierwszy opisał w 1776 roku niemiecki zoolog Johann Christian Daniel von Schreber nadając mu nazwę Felis caracal[8]. Jako miejsce typowe autor wskazał „Przylądek Dobrej Nadziei” (niem. Vorgebirge der guten Hofnung)[9], ograniczone przez Joela Asapha Allena w 1924 roku do „Table Mountain, w pobliżu Kapsztadu w Południowej Afryce” (ang. Table Mountain, near Cape Town, South Africa)[10]. Jedyny przedstawiciel rodzaju Caracalkarakal[5], utworzonego przez brytyjskiego zoologa Johna Edwarda Graya w 1843 roku[11]. Najnowsze badania molekularne pokazują że karakal stepowy, złotokot afrykański i serwal sawannowy są ze sobą blisko spokrewnione[12][13].

Etymologia[edytuj]

Nazwa rodzajowa i epitet gatunkowy: fr. caracal – karakal < tur. qara qulaq – czarnouchy < qara – czarny; qulaq – ucho[14].

Morfologia[edytuj]

Wysokość ciała
50 cm

Długość ciała bez ogona
60-80 cm

Długość ogona
20-30 cm

Masa ciała
samce 13-18 kg, samice są mniejsze

Ubarwienie
Ubarwienie od jasnobrązowego do ciemnobrązowego, czasem czarne, pod brzuchem izabelowate lub nawet białe.

Budowa
Uszy długie, czarne na stronie tylnej, zakończone pędzelkami (które nie rosną, w przeciwieństwie do rysia). Kończyny również długie, sylwetka smukła, ale mocna.

Ekologia[edytuj]

Pożywienie
Odżywiają się mięsem, polując na zwierzęta różnej wielkości, od ssaków po węże i płazy.

Rozród
Na południe od Sahary karakale nie mają ściśle określonego okresu rozrodczego, na północy młode rodzą się zimą lub wiosną. Ciąża trwa 70-79 dni, w miocie 1-4 młodych. Ssą około 4 miesięcy, dojrzewają w ciągu 15 miesiecy, ale samodzielność uzyskują już ok. 10 miesiąca.

Biotop
Karakal zamieszkuje suche sawanny, stepy, krzaczaste zarośla i półpustynie.

Tryb życia
Bywają aktywne nocą lub w dzień (zależnie od obszaru występowania), a ich aktywność zależy od temperatury otoczenia. Przy temperaturze powyżej 10° C odpoczywają.

Ochrona
Karakale są obiektem intensywnych polowań. Wprawdzie ich futro nie ma wartości handlowej, ale są uważane za szkodniki, ponieważ chętnie zaglądają na farmy.

Uwagi

  1. Greckie ουρα – ogon; λυνξ lunx, λυνκος lunkos – ryś. Gatunek typowy: Lynchus caracal (= Felis caracal Schreber, 1776).
  2. Nazwa karakal jest również używana w odniesieniu do rodzaju Caracal.

Przypisy

  1. a b c Caracal caracal, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. J.E. Gray: Synopsis of the contents of the British Museum. Wyd. 44. Londyn: 1843, s. 16. (ang.)
  3. N. Severtzov. Notice sur la classification multisériale des Carnivores, spécialement des Félidés, et les études de zoologie générale qui s'y rattachent. „Revue et magasin de zoologie pure et appliquée”. 2 Série. 10, s. 389-390, 1858 (fr.). 
  4. C. Breitenmoser-Wursten, P. Henschel, E. Sogbohossou, 2008. Caracal caracal. W: IUCN 2015. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015.1. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2015-06-28]
  5. a b Systematyka i nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński, W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 134. ISBN 978-83-88147-15-9.
  6. K. Kowalski (redaktor naukowy), A. Krzanowski, H. Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 127, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  7. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Caracal caracal. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 28 sierpnia 2009]
  8. J.Ch.D. von Schreber: Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. Erlangen: Expedition des Schreber'schen säugthier- und des Esper'schen Schmetterlingswerkes, 1776, s. ryc. 110. (niem.)
  9. J.Ch.D. von Schreber: Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. Erlangen: Expedition des Schreber'schen säugthier- und des Esper'schen Schmetterlingswerkes, 1777, s. 413, 587. (niem.)
  10. J.A. Allen. Carnivora collected by the American Museum Congo Expedition. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 47, s. 281, 1924 (ang.). 
  11. J.E. Grey: List of the specimens of Mammalia in the collection of the British museum. London: The Trustees, 1843, s. 46. (ang.)
  12. W.E. Johnson, E. Eizirik, J. Pecon-Slattery, W.J. Murphy i inni. The Late Miocene Radiation of Modern Felidae: A Genetic Assessment. „Science”. 311 (5757), s. 73-77, 2006. DOI: 10.1126/science.1122277 (ang.). 
  13. E. Eizirik, W.E. Johnson, S.J. O'Brien. Submitted. Molecular systematics and revised classification of the family Felidae (Mammalia, Carnivora). „Journal of Mammalogy(ang.). 
  14. T.S. Palmer: Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. Washington: Government Printing Office, 1904, s. 159, seria: North American Fauna. (ang.)