Karakal stepowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Karakal stepowy
Caracal caracal[1]
(Schreber, 1776)[2][3]
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Rodzina kotowate
Podrodzina koty
Rodzaj Caracal
J.E. Gray, 1843[4]
Gatunek karakal stepowy
Synonimy

Rodzaju:

  • Caracala J.E. Gray, 1843[5]
  • Urolynchus Severtzov, 1858[6]

Gatunku:

  • Felis caracal Schreber, 1776[2][3]
  • Felis caracal γ nubicus J.B. Fischer, 1929[7]
  • Felis caracal δ bengalensis J.B. Fischer, 1929[7]
  • Felis caracal algira Wagner, 1841[8]
  • Caracal melanotis J.E. Gray, 1843[4]
  • Lynx lucani Rochebrune, 1885[9]
  • Caracal berberorum Matschie, 1892[10]
  • Felis (Caracal) berberorum spatzi Matschie, 1912[11]
  • Caracal berberorum medjerdae Matschie, 1912[12]
  • Felis (Caracal) nubicus corylinus Matschie, 1912[13]
  • Felis (Caracal) caracal schmitzi Matschie, 1912[14]
  • Felis (Caracal) caracal aharonii Matschie, 1912[15]
  • Lynx caracal roothi Roberts, 1926[16]
  • Lynx caracal damarensis Roberts, 1926[17]
  • Lynx caracal limpopoensis Roberts, 1926[17]
  • Caracal caracal coloniae Thomas, 1926[18]
  • Felis (Caracal) caracal michaelis Heptner, 1945[19]
Podgatunki
  • C. c. caracal (Schreber, 1776)[2][3]
  • C. c. algira (Wagner, 1841)[8]
  • C. c. damarensis (Roberts, 1926)[17]
  • C. c. limpopoensis (Roberts, 1926)[17]
  • C. c. lucani (Rochebrune, 1885)[9]
  • C. c. michaelis Heptner, 1945[19]
  • C. c. nubica (J.B. Fischer, 1829)
  • C. c. poecilictis Thomas & Hinton, 1921[20]
  • C. c. schmitzi (Matschie, 1912)[14]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[21]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Karakal stepowy[22], karakal[23][a] (Caracal caracal) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych (Felidae). Występuje w Azji (Indie, Pakistan, Afganistan, Iran, Turkmenistan), na Półwyspie Arabskim i w Afryce. Pierwszy okaz opisano w 1776 roku. Czasami bywa zaliczany do rodzaju Felis, ale stopień jego odrębności chyba uzasadnia ustanowienie dla niego odrębnego rodzaju Caracal lub zaliczenia go wraz z rysiem europejskim i rysiem rudym do rodzaju Lynx.

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Karakal stepowy występuje w zależności od podgatunku[24]:

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Gatunek po raz pierwszy opisał w 1776 roku niemiecki zoolog Johann Christian Daniel von Schreber nadając mu nazwę Felis caracal[2]. Jako miejsce typowe autor wskazał „Przylądek Dobrej Nadziei” (niem. Vorgebirge der guten Hofnung)[3], ograniczone przez Joela Asapha Allena w 1924 roku do „Table Mountain, w pobliżu Kapsztadu w Południowej Afryce” (ang. Table Mountain, near Cape Town, South Africa)[25]. Jedyny przedstawiciel rodzaju karakal[22] (Caracal), utworzonego przez brytyjskiego zoologa Johna Edwarda Graya w 1843 roku[4]. Najnowsze badania molekularne pokazują, że karakal stepowy, złotokot afrykański i serwal sawannowy są ze sobą blisko spokrewnione[26][27].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Caracal: fr. caracal „karakal” od, tur. kara kulak „czarnouchy”, od kara „czarny”; kulak „ucho”[28].
  • Urolynchus: gr. ουρα „ogon”; λυνξ lunx, λυνκος lunkos „ryś”[28].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała 61–105,7 cm, długość ogona 19,5–34 cm; masa ciała dorosłych samic 6,2–15,9 kg, dorosłych samców 8–20 kg[24]. Ubarwienie od jasnobrązowego do ciemnobrązowego, czasem czarne, pod brzuchem izabelowate lub nawet białe. Uszy długie, czarne na stronie tylnej, zakończone pędzelkami (które nie rosną, w przeciwieństwie do rysia). Kończyny również długie, sylwetka smukła, ale mocna.

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Pożywienie
Odżywiają się mięsem, polując na zwierzęta różnej wielkości, od ssaków po węże i płazy.

Rozród
Na południe od Sahary karakale nie mają ściśle określonego okresu rozrodczego, na północy młode rodzą się zimą lub wiosną. Ciąża trwa 70-79 dni, w miocie 1-4 młodych. Ssą około 4 miesięcy, dojrzewają w ciągu 15 miesięcy, ale samodzielność uzyskują już ok. 10 miesiąca.

Biotop
Karakal zamieszkuje suche sawanny, stepy, krzaczaste zarośla i półpustynie.

Tryb życia
Bywają aktywne nocą lub w dzień (zależnie od obszaru występowania), a ich aktywność zależy od temperatury otoczenia. Przy temperaturze powyżej 10° C odpoczywają.

Ochrona
Karakale są obiektem intensywnych polowań. Wprawdzie ich futro nie ma wartości handlowej, ale są uważane za szkodniki, ponieważ chętnie zaglądają na farmy.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Nazwa karakal jest również używana w odniesieniu do rodzaju Caracal.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Caracal caracal, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d J.Ch.D. von Schreber: Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. Erlangen: Expedition des Schreber'schen säugthier- und des Esper'schen Schmetterlingswerkes, 1776, s. ryc. 110. (niem.)
  3. a b c d J.Ch.D. von Schreber: Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. Erlangen: Expedition des Schreber'schen säugthier- und des Esper'schen Schmetterlingswerkes, 1777, s. 413, 587. (niem.)
  4. a b c J.E. Gray: List of the specimens of Mammalia in the collection of the British museum. London: The Trustees, 1843, s. 46. (ang.)
  5. J.E. Gray: Synopsis of the contents of the British Museum. Wyd. 44. London: G. Woodfall and son, 1843, s. 16. (ang.)
  6. N. Severtzov. Notice sur la classification multisériale des Carnivores, spécialement des Félidés, et les études de zoologie générale qui s'y rattachent. „Revue et magasin de zoologie pure et appliquée”. 2 Série. 10, s. 389-390, 1858 (fr.). 
  7. a b J.B. Fischer: Synopsis Mammalium. Stuttgardtiae: J. G. Cottae, 1829, s. 210. (łac.)
  8. a b R. Wagner: Bemerkungen über den anatomischen Ban von Macroscelides Rozeti. W: M. Wagner: Reisen In Der Regentschaft Algier in Den Jahren 1836, 1837 Und 1838. Cz. 3. Leipzig: Verlag von Leopold Voss, 1841, s. 76, ryc. 4. (niem.)
  9. a b A.T. de Rochebrune. Vertebratorum novorum vel minus cognitorum orae Africae occidentalis incolarum diagnoses. „Bulletin de la Société philomathique de Paris”. Septieme série. 9, s. 87, 1885 (łac.). 
  10. P. Matschie. Über die Formen der Gattung Caracal Gray 1867. „Sitzungsberichte der Gesellschaft Naturforschender Freunde zu Berlin”. Jahrgang 1892, s. 114, 1892 (niem.). 
  11. Matschie 1912 ↓, s. 61.
  12. Matschie 1912 ↓, s. 62.
  13. Matschie 1912 ↓, s. 63.
  14. a b Matschie 1912 ↓, s. 64.
  15. Matschie 1912 ↓, s. 66.
  16. Roberts 1926 ↓, s. 247.
  17. a b c d Roberts 1926 ↓, s. 248.
  18. O. Thomas. Some new African Mammalia. „The Annals and Magazine of Natural History”. Ninth series. 17, s. 181, 1926. DOI: 10.1080/00222932608633388 (ang.). 
  19. a b В.Г. Гептнер. „Доклады Академии наук СССР”. 49 (3), s. 232, 1945 (ros.). 
  20. O. Thomas & M.A.C. Hinton. Captain Angus Buchanan’s Aïr Expedition. II. On the mammals (other than ruminants) Obtained during the expedition to Aïr (Asben). „Novitates Zoologicae”. 28, s. 3, 1921 (ang.). 
  21. B. Avgan, P. Henschel & A. Ghoddousi 2016, Caracal caracal, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2020 [online], wersja 2020-2 [dostęp 2020-08-16] (ang.).
  22. a b W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 134. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  23. K. Kowalski (red.), A. Krzanowski, H. Kubiak, B. Rzebik-Kowalska & L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 127, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  24. a b M.E. & F.C. Sunquist: Family Felidae (Cats). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 143. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.)
  25. J.A. Allen. Carnivora collected by the American Museum Congo Expedition. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 47, s. 281, 1924 (ang.). 
  26. W.E. Johnson, E. Eizirik, J. Pecon-Slattery, W.J. Murphy i inni. The Late Miocene Radiation of Modern Felidae: A Genetic Assessment. „Science”. 311 (5757), s. 73-77, 2006. DOI: 10.1126/science.1122277 (ang.). 
  27. E. Eizirik, W.E. Johnson, S.J. O'Brien. Submitted. Molecular systematics and revised classification of the family Felidae (Mammalia, Carnivora). „Journal of Mammalogy(ang.). 
  28. a b T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 159, 702, 1904 (ang.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]