Katastrofa lotnicza na Okęciu (1980)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Katastrofa lotu LOT 007)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Katastrofa lotnicza na Okęciu
Ił-62, który uległ katastrofie (nr rej. SP-LAA). Zdjęcie wykonano na lotnisku w Nowym Jorku w styczniu 1979 roku.
Ił-62, który uległ katastrofie (nr rej. SP-LAA). Zdjęcie wykonano na lotnisku w Nowym Jorku w styczniu 1979 roku.
Państwo  Polska
Miejsce Fort VI Twierdzy Warszawa
Data 14 marca 1980
Godzina 11:15 czasu lokalnego
Rodzaj Zderzenie samolotu z ziemią
Przyczyna Awaria silnika i utrata możliwości sterowania samolotu
Ofiary 87 osób
Ocaleni 0 osób
Statek powietrzny
Typ Iljuszyn Ił-62
Nazwa Mikołaj Kopernik
Użytkownik Polskie Linie Lotnicze LOT
Numer SP-LAA
Start Stany Zjednoczone JFK/KJFK
Cel lotu Polska WAW/EPWA
Numer lotu 007
Pasażerowie 77 osób
Załoga 10 osób
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
miejsce wypadku
miejsce wypadku
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
miejsce wypadku
miejsce wypadku
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
miejsce wypadku
miejsce wypadku
Ziemia 52°11′07,4″N 20°56′41,8″E/52,185389 20,944944

Katastrofa lotnicza na Okęciu w 1980 miała miejsce 14 marca 1980 o godzinie 11:15. W pobliżu warszawskiego lotniska Okęcie rozbił się lecący z Nowego Jorku samolot Polskich Linii Lotniczych LOT Ił-62 „Mikołaj Kopernik” (znak rejestracyjny SP-LAA), lot nr 007. Zginęło 77 pasażerów i 10 członków załogi.

Przebieg wypadku[edytuj]

Miejsce katastrofy obecnie

Pilotowany przez kapitana Tomasza Smolicza samolot przyleciał do Nowego Jorku 13 marca 1980. W drogę powrotną z USA miał wystartować około godziny 19:00 czasu lokalnego, jednak intensywna śnieżyca i konieczność oczyszczenia samolotu i pasa startowego spowodowały opóźnienie. Start nastąpił o 21:18. Po dziewięciu godzinach rutynowego lotu, około 11:12 czasu lokalnego, samolot pilotowany przez kapitana Pawła Lipowczana i pierwszego oficera Tadeusza Łochockiego zbliżał się do lotniska Okęcie na kierunku 15.

Na około minutę przed planowanym lądowaniem załoga zgłosiła wieży kontrolnej, iż nie zaświecił się wskaźnik wysunięcia podwozia. Tego typu awarie dość często zdarzały się w samolotach produkcji radzieckiej. Na ogół wynikały z przepalonego bezpiecznika bądź żarówki. W takim przypadku załoga przelatywała nad lotniskiem i powtarzała podejście do lądowania. W tym czasie mechanik pokładowy sprawdzał właściwe obwody, bądź ktoś z obsługi lotniska przez lornetkę obserwował i potwierdzał drogą radiową fakt wysunięcia się podwozia. Załoga zdecydowała się na pierwszy manewr.

Kontroler lotów wydał polecenie przejścia samolotu z pułapu 250 na 650 metrów. Gdy na polecenie dowódcy mechanik pokładowy zwiększył moc silników, pękł wał turbiny niskiego ciśnienia silnika nr 2, a turbina obracająca się swobodnie w strudze gazów rozpędziła się do prędkości powodującej jej wybuchowe rozerwanie na trzy części, całkowicie niszcząc silnik nr 2. Odłamki silnika rozleciały się na wszystkie strony, uszkadzając silnik nr 1, przebijając kadłub, co spowodowało zniszczenie układów sterowniczych, zasilania czarnej skrzynki i rejestratora kokpitu, oraz uszkodzenie silnika nr 3. W rezultacie przestały całkowicie działać silniki 2 i 3, uszkodzenie wykazywał silnik nr 1, utracono możliwość sterowania samolotem, a ostatnich 26 sekund lotu nie udało się zarejestrować.

Po 26 sekundach praktycznie całkowicie bezwładnego opadania, samolot ściął prawym skrzydłem drzewo i uderzył w powierzchnię pokrytej lodem fosy, okalającej XIX-wieczny wojskowy fort. Pilotowi, zmieniającemu kierunek spadania samolotu jedynie wychyleniem lotek na skrzydłach, udało się ominąć budynki zakładu poprawczego dla nieletnich. Samolot w zderzeniu z ziemią rozpadł się na wiele części. Do wydobycia ich niezbędne okazało się częściowe wypompowanie wody z fosy.

Ciało kapitana Lipowczana znaleziono na ulicy wśród budynków mieszkalnych. Ciała pozostałych ofiar leżały rozrzucone wśród szczątków samolotu. Według lekarzy, którzy przybyli na miejsce wypadku, wiele ofiar najprawdopodobniej spało w momencie zderzenia z ziemią. Niektórzy jednak byli świadomi, że samolot się rozbije, i przytrzymywali się foteli tak mocno, że w momencie zderzenia uległy zerwaniu mięśnie i ścięgna w ich ramionach.[potrzebny przypis]

Śledztwo[edytuj]

Wkrótce po katastrofie „Kopernika” powołano specjalną komisję, która miała wyjaśnić przyczyny największej wówczas katastrofy lotniczej w Polsce.

Fragment raportu komisji powołanej przez rząd w celu ustalenia przyczyny katastrofy:

W końcowej fazie lotu, podczas podejścia samolotu do lądowania nastąpiło zniszczenie turbiny lewego, wewnętrznego silnika na skutek niekorzystnego i przypadkowego zbiegu okoliczności i ukrytych wad materiałowo-technologicznych, które doprowadziły do przedwczesnego zmęczenia wału silnika. Częściami zniszczonej turbiny zostały uszkodzone dwa inne silniki i układy sterowania samolotem: ster wysokości i kierunku.(...).

Oficjalny komunikat podawał, iż przyczyną pęknięcia były wady materiałowe i technologiczne wału silnika nr 2. W wyniku oględzin części zniszczonego samolotu ustalono, że powodem była wada konstrukcyjno-wykonawcza wału silnika, który zawierał tzw. karb będący powodem spiętrzenia naprężeń i zmęczenia materiału, w efekcie czego nastąpiło pęknięcie wału silnika. Silnik ten (2) wykazywał zwiększone poziomy drgań podczas pracy, pomimo tego był nadal eksploatowany[1].

Ustalenia komisji wysłano do Związku Radzieckiego. Rosjanie odrzucili jednak raport komisji jako niewiarygodny. Twierdzili, że pęknięcie wału silnika było skutkiem katastrofy, nie zaś jej przyczyną. Dopiero po późniejszej o siedem lat tragedii lotu nr 5055, spowodowanej pęknięciem wału silnika (w tym przypadku powodem nie był karb, a zatarcie łożyska podpory pośredniej wału), Rosjanie bardzo niechętnie zaakceptowali ustalenia komisji. W 2010 wyszła na jaw archiwalna wiadomość pozyskana ze źródeł IPN-u, że do katastrofy przyczyniła się eksploatacja silników ponad ich resurs oraz wysyłanie w rejs niesprawnych samolotów LOT-u[1].

Ofiary[edytuj]

Groby załogi Mikołaja Kopernika na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie
Zbiorowy grób ofiar katastrofy lotniczej na Okęciu na Cmentarzu Komunalnym Północnym na Wólce Węglowej w Warszawie

W katastrofie zginęli m.in. Anna Jantar, amerykański etnomuzykolog Alan Merriam, 22 członków amatorskiej reprezentacji bokserskiej USA oraz szóstka młodych delegatów z warszawskich uczelni, wracająca z obrad Międzynarodowego Stowarzyszenia Studentów Nauk Ekonomicznych i Handlowych AIESEC.

Oto lista ofiar, którą opublikowały gazety nazajutrz po katastrofie.

1. Paweł Lipowczan (kapitan)

2. Tadeusz Łochocki (II pilot)

3. Jan Łubniewski (mechanik pokładowy)

4. Konstanty Chorzewski (nawigator)

5. Stefan Wąsiewicz (radiotelegrafista)

6. Alicja Duryasz (szefowa pokładu)

7. Alicja Mormol Dudlej

8. Elżbieta Grabowska

9. Krystyna Krawczyk

10.Joanna Podstolska

Polscy pasażerowie

11. Tomasz Myszkiewicz - Warta pow. sieradzki,

12. Henryka Łęczycka - Warszawa,

13. Krystyna Sobala - Elbląg,

14. Henryk Szulc - Warszawa,

15. Mieczysław Szerenos - Pisz,

16. Edmund Ropelewski - Warszawa,

17. Kazimierz Rospondek - Katowice,

18. Grażyna Szafarkiewicz - Węglińska - Warszawa,

19. Jan Podpora - Warszawa,

20. Józef Pałka - Czeszowice,

21. Monika Peliksza - Dąbrowa Białostocka,

22. Julian Nowacki - Tarnów,

23. Leon Piasecki - Toruń,

24. Stanisława Pieta - Zarzecze,

25. Zofia Wiśniewska - Tarnów,

26. Józefa Wardein - Kłodzko,

27. Wirginia Wesołowska - Łeba,

28. Jerzy Witkowski - Gdańsk,

29. Ewa Wojciechowska - Warszawa,

30. Zbigniew Wilanowski - Szczecin,

31. Czesław Zadziłko - Suchowola Augustowska,

32. Wojciech Dytry - Warszawa,

33. Andrzej Chwedoruk - Różanka,

34. Janusz Baranowski - Gliwice,

35. Krzysztof Gajda - Warszawa,

36. Bolesław Flis - Toruń,

37. Leszek Dwojakowski - Warszawa,

38. Maria Janczyn - Olsztyn,

39. Janina Gilewska - Płońsk,

40. Jerzy Gac - Ząbki,

41. Janina Kokoszczyńska - Warszawa,

42. Ireneusz Kosiorski - Warszawa,

43. Wacław Jakimiec - Warszawa,

44. Anna Jantar Kukulska - Warszawa,

45. Władysława Kotula - Białka koło Tyczyna,

46. Mirosław Konopka - Sulejówek,

47. Krystyna Niemiro - zamieszkała w USA,

48. Edward Wojciechowski - zamieszkały w USA,

49. Krystyna Wicińska vel Nicińska - zamieszkała w USA

Pasażerowie z innych krajów:

50. Andriej Pietrowskij - ZSRR

51. Wiktor Pietrowskij - ZSRR

52. Pietrowska ? - ZSRR

53. Pietrowska ? – ZSRR

54. Egon Schilling - NRD,

55. Hans-Georg Drude - NRD,

56. M. Kurtz - NRD,

57. U. Noonan - USA,

58. W. Noonan - USA,

59. Alan Merriam - USA,

60. J. Bochniak - USA,

61. Maria Sutkowska - USA,

62. Victor Pilcek vel Pilcer - USA,

63. Janine Pilcek vel Pilcer - USA,

64. B. Misiaszek - USA,

65. Jakub Bieda - USA,

Członkowie reprezentacji bokserskiej USA:

66. Kelvin Andersen,

67. Joseph Bland,

68. Walter Harris,

69. Tom Johnson,

70. Andre McCoy,

71. Paul Palomino,

72. Byron Payton,

73. George Pimenthal,

74. Richard Robinson,

75. Junior Robles,

76. David Rodriguez,

77. Lemuel Steeples,

78. Jerome Stewart,

79. Ray Wesson,

80. Dolores Wesson,

81. Lonnie Young,

82. Bernard Callahan,

83. Gary Clayton,

84. Byron Lindsey,

85. Radison John,

86. Steve Smigiel,

87. Elliot Chavis

Kraj Pasażerowie Załoga Razem
 Polska 42 10 52
 Stany Zjednoczone 28 - 28
 ZSRR 4 - 4
 NRD 3 - 3
Razem 77 10 87

Upamiętnienie[edytuj]

Imieniem kapitana Pawła Lipowczana nazwana jest ulica na warszawskim Okęciu (dawniej Rozwojowa przy kinie Lotnik), przecznica al. Krakowskiej. Na terenie klubu sportowego Skra Warszawa postawiono pomnik, poświęcony sportowcom którzy zginęli w katastrofie. Monument w połowie 2013 roku został przeniesiony w pobliże Centrum Olimpijskiego w Warszawie[2].

Filmy dokumentalne[edytuj]

Przypisy

  1. a b Andrzej Krajewski: Niewygodna prawda. Newsweek.pl, 2010-03-07. [dostęp 2014-05-31].
  2. Pamięci amerykańskich pięściarzy. olimpijski.pl. [dostęp 4 lipca 2013].
  3. youtube
  4. youtube

Bibliografia[edytuj]

  • Tomasz Smolicz: Lima, Oskar.... Kraków-Wrocław: Wydawnictwo Literackie, 1985, s. 132-138. ISBN 83-08-01407-0.
  • Dariusz Burliński: Katastrofy lotnicze Tajemnice wypadków polskich samolotów. Warszawa: Ringier Axel Springer, 2014, s. 42-55. ISBN 978-83-7813-624-8.
  • Kazimierz Kunicki, Tomasz Ławecki: Kronika PRL 1944-1989 tom 6. Katastrofy i klęski żywiołowe. Warszawa: Edipresse-Kolekcje Bellona, 2015, s. 34-48. ISBN 978-83-11-13724-0.

Linki zewnętrzne[edytuj]