Niemiecka Republika Demokratyczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „NRD”. Zobacz też: inne znaczenia
Deutsche Demokratische Republik
Niemiecka Republika Demokratyczna
Okupacja aliancka Niemiec i Austrii 7 X 1949 – 3 X 1990 Niemcy
Flaga Niemieckiej Republiki Demokratycznej
Godło Niemieckiej Republiki Demokratycznej
Flaga Niemieckiej Republiki Demokratycznej Godło Niemieckiej Republiki Demokratycznej
Dewiza: (niem.) Proletarier aller Länder, vereinigt Euch!
(Proletariusze wszystkich krajów, łączcie się!)
Hymn: Auferstanden aus Ruinen
(Powstający z ruin)
Położenie Niemieckiej Republiki Demokratycznej
Konstytucja Konstytucja NRD
Język urzędowy niemiecki[1]
Stolica Berlin, stolica NRD[2]
Ustrój polityczny socjalistyczny (1949-1989)[3]
demokratyczny (1989-1990)
Typ państwa republika socjalistyczna (1949-1989)
republika parlamentarna (1989-1990)
Ostatnia głowa państwa Przewodnicząca Rady Państwa Sabine Bergmann-Pohl p.o. (CDU)
Ostatni szef rządu Premier Lothar de Maizière (CDU)
Powierzchnia
 • całkowita
106. na świecie
108 333 km²
Liczba ludności (01.1990)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

16 100 000
154 osób/km²
Jednostka monetarna Marka NRD[4] (DDM)
Proklamacja 7 października 1949
Konferencja dwa plus cztery 12 września 1990
Zjednoczenie Niemiec 3 października 1990
Strefa czasowa UTC +1 – zima
UTC +2 – lato
Kod ISO 3166 DD
Domena internetowa .dd[5]
Kod samochodowy DDR (od 1973)
Kod telefoniczny +37
Mapa Niemieckiej Republiki Demokratycznej
Podział administracyjny NRD

Niemiecka Republika Demokratyczna (oficjalny skrót NRD; niem. Deutsche Demokratische Republik, DDR) – nieistniejące już państwo położone w Europie Środkowej powstałe 7 października 1949 na terenie byłej radzieckiej strefy okupacyjnej (niem. Sowjetische Besatzungszone in Deutschland, SBZ). Likwidacja NRD nastąpiła 3 października 1990, gdy powstałe w jej miejsce landy przystąpiły do RFN tworząc jednolite Niemcy.

Geografia[edytuj]

 Osobny artykuł: Granica wewnątrzniemiecka.

NRD graniczyła od zachodu z Republiką Federalną Niemiec, od południa z Czechosłowacką Republiką Socjalistyczną, od wschodu z Polską Rzeczpospolitą Ludową oraz z enklawą Berlin Zachodni wewnątrz terytorium NRD, a jej całkowita powierzchnia liczyła 108 333 km².

Północną część NRD stanowiło pobrzeże Morza Bałtyckiego i obszar Pojezierzy Meklemburskich. Północną i środkową stanowiła Nizina Północnoniemiecka oraz Nizina Sasko-Łużycka, na południu rozciągał się obszar wyżyn Średniogórza Niemieckiego oraz gór Masywu Czeskiego.

Rekordy geograficzne[6]:

Demografia[edytuj]

NRD zamieszkana była przez 17 milionów osób, w latach 1949-1990 liczba ludności nie zmieniła się w znaczący sposób.

Rok Ludność (w mln) Pracujący (w mln)
1950 18,388 7,196
1960 17,188 7,686
1970 17,068 7,769
1980 16,740 8,225
1988 16,675 8,594

Największe miasta NRD[edytuj]

Największe miasta NRD[3]
Lp. Miasto Liczba ludności (w tys.)[7] Okręg (Bezirk)
1. Berlin Wschodni 1094
2. Lipsk 577,1 Okręg Lipsk
3. Drezno 507,7 Okręg Drezno
4. Karl-Marx-Stadt 303,8 Okręg Karl-Marx-Stadt

Ustrój[edytuj]

 Osobne artykuły: VolkskammerRada Państwa NRD.
Znaczek wydany dla uhonorowania przyjaźni niemiecko-radzieckiej

NRD było państwem o ustroju socjalistycznym, wprowadzono system polityczny i społeczny oparty na wzorach radzieckich. Najwyższym organem władzy państwowej NRD była Izba Ludowa (niem. Volkskammer), która wybierała Radę Państwa (niem. Staatsrat der DDR). Władzę wykonawczą sprawował rząd odpowiedzialny przed Izbą Ludową. Kierowniczą rolę sprawowała Niemiecka Socjalistyczna Partia Jedności (SED), a prócz niej istniały jeszcze cztery inne partie polityczne. Wszystkie partie i organizacje masowe działały we wspólnym bloku – Narodowy Front Niemieckiej Republiki Demokratycznej (niem. Nationale Front).

Święta państwowe w NRD[3]:

  • 8 maja – Rocznica wyzwolenia od faszyzmu (1945)
  • 7 października – Rocznica proklamowania NRD (1949)

Podział administracyjny[edytuj]

Znaczek ZSRR z okazji: „40 lat NRD” (1989)
 Osobny artykuł: Podział administracyjny NRD.

Jednostką podziału administracyjnego (przeprowadzonego w 1952 roku, do tego roku istniały kraje związkowe (landy)) stały się okręgi (Bezirk), których było łącznie czternaście. Ich stolicami były Chociebuż, Drezno, Erfurt, Frankfurt nad Odrą, Gera, Halle, Karl-Marx-Stadt, Lipsk, Magdeburg, Neubrandenburg, Poczdam, Rostock, Schwerin oraz Suhl.

Stolicą NRD był Berlin, a konkretnie jego część zwana Berlinem Wschodnim (oddzielona od Berlina Zachodniego tak zwanym Murem Berlińskim). Berlin jako całość, podzielony na cztery sektory, podlegał okupacji czterech zwycięskich mocarstw, a Berlin Wschodni był częścią strefy sowieckiej.

Historia[edytuj]

I sekretarz SED Walter Ulbricht, 1950

Proklamacja i pierwsze lata[edytuj]

Przywódcy NRD: Prezydent Wilhelm Pieck i Premier Otto Grotewohl, 1949
Flaga NRD przy siedzibie ONZ w Nowym Jorku

Państwo to powstało z inicjatywy komunistycznej partii o nazwie Niemiecka Socjalistyczna Partia Jedności (niem. Sozialistische Einheitspartei Deutschlands, SED) i pod auspicjami Związku Radzieckiego. W latach 1946-1948 SED ugruntowała swoją pozycję polityczną i zdominowała organy władzy w radzieckiej strefie okupacyjnej. Partia ta w marcu 1948 roku powołała Niemiecką Radę Ludową, która 7 października 1949 roku przekształciła się w Tymczasową Izbę Ludową, przyjęła konstytucję i proklamowała powstanie nowego państwa[8].

Władzę objęła SED. Jej kierownictwo było zdominowane przez działaczy prokomunistycznych, będących wcześniej członkami Komitetu Narodowego „Wolne Niemcy”. Pierwszymi przywódcami partii byli Otto Grotewohl oraz Wilhelm Pieck, którzy pełnili funkcje współprzewodniczących. Pierwszym prezydentem NRD został Johannes Dieckmann, który swój urząd pełnił przez cztery dni, po czym został zastąpiony przez Wilhelma Piecka (w zamian za to Dieckmann objął urząd przewodniczącego Izby Ludowej). 12 października na urząd premiera wybrano Otto Grotewohla; tego samego dnia Izba Ludowa przyjęła konstytucję[8]. Konstytucja gwarantowała SED kierowniczą rolę w państwie i wprowadzała gospodarkę planową[8]. SED pod nadzorem radzieckich władz okupacyjnych – Radzieckiej Administracji Wojskowej w Niemczech SMAD (1945-1949), następnie Radzieckiej Komisji Kontroli w Niemczech (1949-1953) i aparatu Wysokiego Komisarza ZSRR w Niemczech (1953-1955), przeprowadziła między innymi częściowo reformę rolną, nacjonalizację przemysłu, środków transportu, banków, denazyfikację i demilitaryzację. Reformy zatwierdził III Zjazd SED na którym sekretarzem generalnym partii wybrany został Walter Ulbricht[9][10].

Państwo było rządzone autorytarnie, a SED sprawowała kontrolę nad większością dziedzin życia. Wyjątkowo rozbudowany był aparat policji politycznej Stasi.

NRD od 1950 roku była członkiem RWPG. Rząd ZSRR przyznał NRD 20 września 1955 roku suwerenność i jeszcze w tym samym roku przyjął wschodnioniemiecką armię (Nationale Volksarmee) do Układu Warszawskiego[11].

Kryzys i kolejne lata[edytuj]

Wschodnioniemiecka „Volkspolizei” czeka na rozkaz otwarcia granicy przy Bramie Brandenburskiej, 22 grudnia 1989
Obchody „40-lecia NRD”, Berlin Wschodni, 1989

Radykalne reformy wdrażane przez Ulbrichta doprowadziły w 1953 roku do wybuchu zamieszek antyrządowych. Zamieszki przyczyniły się do liberalizacji kierunku wyznaczonego przez partię[12]. Po tych wydarzeniach z partii wykluczony został dotychczasowy szef Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego Wilhelm Zaisser[13].

W styczniu 1957 uchwalono dyrektywę o kolektywizacji rolnictwa, zrealizowaną w 1960 r. Powstały państwowe gospodarstwa rolne (Volkseigenes Gut) i spółdzielcze (Landwirtschaftliche Produktionsgenossenschaft).

W latach 1960–1961 doszło do ponownego kryzysu wewnętrznego, nasiliły się ucieczki z NRD. W nocy z 12 na 13 sierpnia 1961 odizolowano Berlin Zachodni Murem Berlińskim[14].

Na VI Kongresie partii w 1963 roku zdecydowano o wprowadzeniu nowego planu reform gospodarczych, które miały zapewnić dynamikę rozwojowi gospodarczemu kraju. Nowa polityka złamała podwaliny starego systemu stalinowskiego, a nawet wprowadziła pewne elementy kapitalizmu[15]. 9 maja 1968 uchwalono nową konstytucję, która za najważniejsze zadanie uznała rozwój wszechstronnej współpracy i trwałej przyjaźni z ZSRR. W tym samym roku planowano wysłać wojska NRD do Czechosłowacji w celu pacyfikacji Praskiej Wiosny wspólnie z wojskami innych państw Układu Warszawskiego. Wojska wschodnioniemieckie zatrzymały się jednak na granicy, postawione w stan gotowości bojowej, a do kraju tego wkroczyło jedynie ok. 30 żołnierzy w sztabie wojsk interwencyjnych w Milovicach.

W latach zimnowojennych NRD prowadziła politykę wsparcia dla zagranicznych partii komunistycznych, szczególnie w krajach Trzeciego Świata oraz dla ruchów antykolonialnych czy niepodległościowych[16][17].

W 1970 r. NRD podpisała z RFN układ normujący podstawy stosunków dwustronnych (układ wszedł w życie w 1973 roku)[18]. W 1971 roku Walter Ulbricht zrezygnował z funkcji I sekretarza SED. Na stanowisku zastąpił go Erich Honecker[19]. Honecker doprowadził do dalszej poprawy relacji z RFN i wzajemnego uznania. Honecker wprowadził reformy liberalizujące ustrój, a w 1974 roku wdrożył reformę konstytucji[20].

Upadek NRD i Zjednoczenie Niemiec[edytuj]

Jesienią 1989 r. w NRD nasiliły się żądania reform i demokratyzacji życia, powstały organizacje opozycyjne i nowe partie. 18 października 1989 Erich Honecker został zwolniony z funkcji partyjnych i stanowisk państwowych, a 9 listopada obalono Mur Berliński. 13–14 lutego 1990 w Bonn odbyło się wspólne posiedzenie rządów NRD i RFN. 1 lipca 1990 wszedł w życie układ o unii walutowej, gospodarczej i socjalnej między NRD i RFN. 20 września 1990 Izba Ludowa i Bundestag przyjęły podpisany w Berlinie układ między RFN a NRD o przywróceniu jedności Niemiec, 3 października 1990 NRD przystąpiła do RFN[21].

Gospodarka[edytuj]

Głównymi ośrodkami przemysłowymi NRD były miasta: Berlin Wschodni, Drezno (przemysł ceramiczny), Halle, Karl-Marx-Stadt, Magdeburg, Lipsk (przemysł poligraficzny, maszynowy, włókienniczy, chemiczny i elektrotechniczny). Niemiecka Republika Demokratyczna była krajem przemysłowym z niewydajnym rolnictwem. Kraj był zależny od wsparcia i pomocy finansowej Związku Radzieckiego. Był największym na świecie producentem węgla brunatnego.

 Zobacz też: Marka NRD.
Herb Niemiec
Historia Niemiec
Monografie
Państwo niemieckie
Pozostałe
Portale
Niemcy • Historia

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Dodatkowo język łużycki w częściach okręgów Chociebuż i Drezno.
  2. Oficjalne nazewnictwo, niem.: Berlin, Hauptstadt der DDR.
  3. a b c Encyklopedia Świat w Przekroju '77, Wiedza Powszechna, Warszawa 1977, s. 201, ISSN 0137-6799.
  4. Do 30 lipca 1990.
  5. Domena.dd była przewidziana dla NRD, była używana jedynie wewnętrznie na komputerach uniwersyteckich w Jenie i Dreźnie. Domena ta nigdy nie była osiągalna z zewnątrz. Stosowne informacje nie znajdowały się na serwerach nazw IANA. Po upadku NRD dla całego RFN-u stosowana jest domena.de. Informacje o domenie w języku niemieckim.
  6. NRD się przedstawia, Zeit im Bild, Drezno 1971, s. 7.
  7. Stan na VI 1975.
  8. a b c Wolfgang Benz; Hermman Graml (1986); Siglo XX. II. Europa después de la Segunda Guerra Mundial 1945-1982, s. 37.
  9. Wolfgang Benz; Hermman Graml (1986); Siglo XX. II. Europa después de la Segunda Guerra Mundial 1945-1982, s. 371-372.
  10. Martin Kitchen, A History Of Modern Germany 1800-2000, Blackwell, 2006, s. 328.
  11. Niemiecka Republika Demokratyczna (NRD) (pol.). infoniemcy.eu. [dostęp 2015-08-29].
  12. Wolfgang Benz; Hermman Graml (1986); Siglo XX. II. Europa después de la Segunda Guerra Mundial 1945-1982, s. 371-372.
  13. Wolfgang Benz; Hermman Graml (1986); Siglo XX. II. Europa después de la Segunda Guerra Mundial 1945-1982, s. 372.
  14. Kempe, Frederick (2011). Berlin 1961. Penguin Group (USA). s. 345. ISBN 0-399-15729-8.
  15. Wolfgang Benz; Hermman Graml (1986); iglo XX. II. Europa después de la Segunda Guerra Mundial 1945-1982, s. 427.
  16. Doebler, Walter (22 lipca 2006). „Afrikaserie: Simbabwe (Africa Series: Zimbabwe)”. newsatelier.de.
  17. Schlußbericht der Unabhängigen Kommission zur Überprüfung des Vermögens der Partei- und Massenorganisationen der DDR Bundesministerium des Innern, 2006.
  18. Niemcy. Historia. (pol.). encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2015-09-01].
  19. Wolfgang Benz; Hermman Graml (1986); Siglo XX. II. Europa después de la Segunda Guerra Mundial 1945-1982, s. 462-463.
  20. Wolfgang Benz; Hermman Graml (1986); Siglo XX. II. Europa después de la Segunda Guerra Mundial 1945-1982, s. 462-463.
  21. NRD – Niemiecka Republika Demokratyczna (pol.). rok1989.pl. [dostęp 2015-08-29].

Bibliografia[edytuj]