Koczkodan rzeczny
Cercopithecus mona | |||
(von Schreber, 1774) | |||
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Typ | |||
Podtyp | |||
Gromada | |||
Infragromada | |||
Rząd | |||
Podrząd | |||
Infrarząd | |||
Parvordo | |||
Nadrodzina | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Plemię | |||
Rodzaj | |||
Gatunek |
koczkodan rzeczny | ||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
![]() | |||
Zasięg występowania | |||
![]() |
Koczkodan rzeczny[4][5], dawniej koczkodan mona[6] (Cercopithecus mona) – gatunek ssaka naczelnego z podrodziny koczkodanów (Cercopithecinae) w obrębie rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae).
Taksonomia
[edytuj | edytuj kod]Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1774 roku niemiecki przyrodnik Johann Christian Daniel von Schreber, nadając mu nazwę Simoa mona[1]. Miejsce typowe to „Barbaria”, tj. Afryka Północna[7][8][9]. Schreber swój opis oparł na „Cercopithecus variegatus” Mathurina Jacques’a Brissona z 1762 roku[10], „La Mone” Georges-Louisa Leclerca de Buffona z 1766 roku[11] i „Varied Monkey” Thomasa Pennanta z 1771 roku[12].
Cercopithecus mona należy do grupy gatunkowej mona[8]. C. mona krzyżuje się z C. pogonias; podczas obserwacji takich żyjących na wolności mieszańców w Kamerunie zauważono różne pośrednie cechy wzoru sierści[8].
Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten gatunek za monotypowy[8].
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]- Cercopithecus: gr. κερκοπίθηκος kerkopithēkos ‘małpa z długim ogonem’, od gr. κερκος kerkos ‘ogon’; πιθηκος pithēkos ‘małpa’[13].
- mona: port., hiszp., wł. mona ‘samica małpy’[14].
Zasięg występowania
[edytuj | edytuj kod]Koczkodan rzeczny występuje w stanie naturalnym w południowo-wschodniej Ghanie (na wschód od rzeki Wolta), Togo, Beninie, Nigerii i zachodnim Kamerunie (nieco na południe od rzeki Sanaga)[8][15]. Został introdukowany na Wyspy Świętego Tomasza i Książęcą oraz karaibskie wyspy Grenada, Saint Kitts i Nevis[8].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Są to niewielkie zwierzęta, osiągają rozmiar 38–46 cm długości u samic i 41–63 cm u samców, jednak ich ogon może osiągnąć znacznie więcej niż rozmiar ich samych i jest to 53–66 cm u samic i 64–88 cm u samców[16][17]. Samce są cięższe niż samice, samce osiągając 4,4–7,5 kg, natomiast samice 2,5–4 kg[16][17][18].
Ich futro na plecach jest od czerwono-brązowego po złocisto-brązowe, reszta ciała w większości jest biała. Ogon z wierzchu prawie czarny, od spodu szary, końcówka ogona czarna[19].
Ekologia
[edytuj | edytuj kod]Koczkodan rzeczny, tak jak większość małp, żywi się nasionami i niewielkimi owadami[18]. Zamieszkuje głównie lasy mangrowe. Preferuje wysokie temperatury (około 27 °C).
Koczkodany są zdolne do reprodukcji w wieku około 2 lat, czas ciąży to około 6 miesięcy[19].
Żyją w grupach od 5 do 50 osobników. Stado zajmuje obszar od 2 do 20 ha (zależnie od liczebności). Zazwyczaj w grupie jest jeden samiec, jednak w przypadku większych stad może być ich kilku[19]. Osobniki mogą dożyć wieku do 30 lat.
Status zagrożenia
[edytuj | edytuj kod]W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii NT (ang. near threatened ‘bliski zagrożenia’)[3].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Schreber 1774–1798 ↓, s. 97, 187, ryc. xv.
- ↑ Schreber 1774–1798 ↓, s. ryc. xv.b.
- ↑ a b R. Matsuda Goodwin , G. Segniagbeto , G. Nobimè & I. Imong , Cercopithecus mona, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2020, wersja 2022-2 [dostęp 2023-09-22] (ang.).
- ↑ Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 46. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ Janusz Mallek , Bronislaw Grzegorzewski , An Interference Effect Generated By Laser Tem10 Mode, „Proceedings of SPIE”, 1121 Interferometry '89, 1990, s. 432–439, DOI: 10.1117/12.961307 .
- ↑ Koczkodan rzeczny [online], www.medianauka.pl [dostęp 2023-01-19] (pol.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Cercopithecus mona. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2023-09-22].
- ↑ a b c d e f C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 236. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
- ↑ N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, C. Parker, S. Liphardt, I. Rochon & D. Huckaby: Cercopithecus mona (von Schreber, 1774). [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.11) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2023-09-22]. (ang.).
- ↑ M.J. Brisson: Regnum animale in classes IX. distributum, sive, Synopsis methodica: sistens generalem animalium distributionem in classes IX, & duarum primarum classium, quadrupedum scilicet & cetaceorum, particularem divisionem in ordines, sectiones, genera & species: cum brevi cujusque speciei descriptione, citationibus auctorum de iis tractantium, nominibus eis ab ipsis & nationibus impositis, nominibusque vulgaribus. Lugduni Batavorum: Theodorum Haak, 1762, s. 141. (łac.).
- ↑ G.-L. Leclerc de Buffon: L’Ouanderou et le Lowando. W: G.-L. Leclerc de Buffon & L.J.M. Daubenton: Histoire naturelle, générale et particulière, avec la description du cabinet du roi. T. 14. Paris: L’ Imprimerie Royale, 1766, s. 258, ryc. xxxvi. (fr. • łac.).
- ↑ T. Pennant: Synopsis of quadrupeds. Chester: Printed by J. Monk, 1771, s. 118 (84). (ang.).
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 172.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 430.
- ↑ Mona Monkey, Cercopithecus mona [online], New England Primate Conservancy, 24 listopada 2021 [dostęp 2023-01-18] (ang.).
- ↑ a b D. Zinner, G.H. Fickenscher, Ch. Roos, M.V. Anandam, E.L. Bennett, T.R.B. Davenport, N.J. Davies, K.M. Detwiler, A. Engelhardt, A.A. Eudey, E.L. Gadsby, C.P. Groves, A. Healy, K.P. Karanth, S. Molur, T. Nadler, M.C. Richardson, E.P. Riley, A.B. Rylands, L.K. Sheeran, N. Ting, J. Wallis, S.S. Waters & D.J. Whittaker: Family Cercopithecidae (Old World Monkeys). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 681. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.).
- ↑ a b Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 153. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
- ↑ a b Cercopithecus mona (Schreber, 1775), [w:] GBIF Backbone Taxonomy [online], GBIF Secretariat [dostęp 2023-01-18] (ang.).
- ↑ a b c Sonia Liu , Cercopithecus mona [online], Animal Diversity Web, 2000 [dostęp 2023-01-18] (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- J.Ch.D. von Schreber: Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. Erlangen: Expedition des Schreber’schen säugthier- und des Esper’schen Schmetterlingswerkes, 1774–1798, s. i–ccclxxxv; 1–936. (niem.).
- T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).