Togo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: Góry Togo.
Republique togolaise
Republika Togijska
Flaga Togo
Godło Togo
Flaga Togo Godło Togo
Dewiza: (fr.) Travail, Liberté, Patrie
(Praca, Wolność, Ojczyzna)
Hymn: Salut à toi, pays de nos aïeux
(Chwała tobie, kraju naszych pradziadów)
Położenie Togo
Język urzędowy francuski
Stolica Lomé
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Faure Gnassingbé
Szef rządu premier
Komi Sélom Klassou
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
124. na świecie
56 785 km²
~4,2%
Liczba ludności (2010)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
106. na świecie
5 837 017
102,8 osób/km²
Jednostka monetarna frank CFA (XOF)
Niepodległość od Francja Francji
27 kwietnia 1960
Strefa czasowa UTC ±0
Kod ISO 3166 TG
Domena internetowa .tg
Kod samochodowy RT
Kod telefoniczny +228
Mapa Togo
Wybrzeże Togo w 1885

Togo, Republika Togijska – państwo w zachodniej Afryce nad Zatoką Gwinejską. Graniczy z Ghaną, Beninem i Burkina Faso.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Togo to republika. Według konstytucji z 1992 głową państwa jest prezydent, wybierany w głosowaniu powszechnym na 5 lat. Władza ustawodawcza należy do jednoizbowego Zgromadzenia Narodowego z wyborów powszechnych (81 deputowanych) o kadencji 5-letniej. Władzę wykonawczą sprawuje rząd z premierem na czele, powoływanym przez prezydenta spośród większości parlamentarnej. Od 1969 roku Togo rządził Związek Ludu Togo (RPT). Wybory z 1993 roku okazały się sukcesem partii opozycyjnych, najwięcej mandatów zdobył Komitet Działania na rzecz Odnowy (CAR). RTP zdobył jednak o jeden mandat mniej niż CAR i dzięki pomocy mniejszych partii zdołał utrzymać status partii rządzącej. Wybory z 1999 roku zostały zbojkotowane przez opozycję i w parlamencie zasiedli praktycznie jedynie reprezentanci RPT.[1]

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Togo.

Togo dzieli się na 5 regionów i stolicę, razem stanowi to 30 prefektur i jedną gminę. Stolicą Togo jest Lomé.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Geografia Togo.

Togo położone jest w zachodniej Afryce, nad Zatoką Gwinejską. Graniczy od wschodu z Beninem, od zachodu z Ghaną, a od północy z Burkina Faso. Większość powierzchni państwa zajmują góry i tereny wyżynne. Na południu kraju znajduje się aluwialna nizina nadbrzeżna stopniowo przechodząc na północy w wyżynę. Na południowo-zachodnim brzegu kraju przebiega pasmo Gór Togo (Atakora). Togo posiada piaszczyste wybrzeże z licznymi lagunami i mierzejami. Średnie temperatury miesięczne wahają się w granicach 23-32 °C.

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Historia Togo.

Od XII do XIV wieku na terenie Togo zasiedliły się ludy pochodzące z Nigru[2]. Około roku 1471 tereny te zostały odkryte przez Portugalczyków[3]. W XIX wieku rozwinął się handel niewolnikami[2]. Do 1918 Togo obejmowało także część obecnej Ghany i było kolonią niemiecką. Po wybuchu I wojny światowej na terytorium kolonii wkroczył ywojska brytyjskie i francuskie. W 1922 kraj został podzielony między Wielką Brytanię i Francję. W 1941 roku przeciwnicy kolaborującego we Francji pronazistowskiego rządu marszałka Philippe Pétaina utworzyli Komitet Jedności Togijskiej a działacze ugrupowania do czasu zajęcia kraju przez aliantów byli poddani represjom[4]. Po II wojnie światowej obie części stały się terytorium powierniczym ONZ pod administracją Francji i Wielkiej Brytanii (Togo Francuskie i Togo Brytyjskie). W 1956 brytyjska cześć Togo, w wyniku plebiscytu, została przyłączona do brytyjskiego Złotego Wybrzeża (obecnie Ghana) i rok później znalazła się w granicach niepodległej Ghany. Część francuska zyskała status autonomicznej republiki w ramach Wspólnoty Francuskiej[5]. Autonomia nie zadowoliła jednak mieszkańców kraju którzy na czele z Sylvanusem Olympio domagali się pełnej niepodległości. Ruch niepodległościowy od 1956 do 1958 ruch narodowowyzwoleńczy był represjonowany. W 1960 roku Olympio, nie przyjął oferty Kwame Nkrumaha z Ghany który proponował połączenie Togo z Ghaną[6] a 27 kwietnia tego samego roku Togo uzyskało niepodległość. Rok później prezydentem Togo został Sylvanus Olympio, wówczas przywódca partii Jedność Togijska.

Po dwóch latach prezydentury Olympio nastąpił wojskowy zamach stanu. Sylvanus Olympio został zastrzelony przez kilku oficerów uczestniczących w spisku. Nowym przywódcą państwa został Nicolas Grunitzky. W 1967 Grunitzky został zastąpiony przez generała Gnassingbé Eyadémę w wyniku kolejnego puczu. Eyadéma wprowadził w kraju dyktaturę jednopartyjną a jako doktrynę polityczną przyjął antykomunizm oraz rozwinął na wielką skalę kult jednostki[7][8]. W 1969 utworzona została jedyna legalna partia polityczna, Zrzeszenie Ludu Togijskiego. W 1979 roku w Togo przywrócono rządy parlamentarne przy utrzymaniu monopartyjnego systemu politycznego. W 1980 została uchwalona konstytucja kraju. 11 lat później na skutek afrykańskiej demokratyzacji wprowadzono system wielopartyjny. W lipcu 1991 do Togo powrócił Gilchrist Olympio, syn zabitego w zamachu stanu prezydenta. Olympio wziął udział w procesie demokratyzacji kraju w ramach obrad Konferencji Suwerenności Narodowej. W wyniku prac komisji powołano nowy rząd i przejściowy parlament a w 1992 roku Olympio powołał opozycyjną Unię Sił Zmiany. Demokratyzacja nie trwała długo bo już w maju 1992 roku konwój Olympio został zaatakowany na zlecenie syna prezydenta Eyademy, Ernesta Gnassingbe. W 1993 roku Eyadéma wygrał zbojkotowane przez opozycję wybory prezydenckie. W 1998 roku odbyły się kolejne sfałszowane wybory prezydenckie, przeciwnikiem urzędującego dyktatora był Olympio[9].

W 2005, po śmierci Eyademy będącego najdłużej urzędującym dyktatorem w Afryce, zgodnie z konstytucją, po opróżnieniu urzędu prezydenta obowiązki głowy państwa miały przypaść przewodniczącemu Zgromadzenia Narodowego. Funkcję tę sprawował wówczas Fambaré Ouattara Natchaba, jednocześnie szef armii, generał Zakari Nandja poinformował o przekazaniu funkcji prezydenta ministrowi Faure Gnassingbé a więc synowi prezydenta Eyademy[10]. Unia Afrykańska ostro potępiła przejęcie władzy przez Gnassingbé oraz określiła je mianem wojskowego zamachu stanu[11]. Premierem kraju został natomiast Édouard Kodjo[12]. Faure Gnassingbé w trakcie prezydentury przeprowadził pewne reformy jednak w dalszym ciągu Togo pozostaje państwem autorytarnym gdzie łamane są prawa człowieka. Zwrotem w polityce okazało się wejście w 2010 roku do rządu dotychczasowej umiarkowanej części opozycji w tym Gilchrist Olympio[13]. W polityce zagranicznej Gilchrist kontynuował kurs ojca polegający na utrzymywaniu najbliższych stosunków z Zachodem a szczególnie z byłymi mocarstwami kolonialnymi - Francją i Niemcami, pewną zmianą okazało się natomiast zbliżenie do Chin[14].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Kraj jest słabo rozwinięty gospodarczo. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca — 446 dolarów amerykańskich (2004). Podstawą gospodarki jest rolnictwo — wytwarza ok. 34% produktu krajowego brutto i zatrudnia ok. 69% zawodowo czynnych. Grunty orne zajmują 11,3% powierzchni kraju, większość zajęta pod uprawę roślin żywieniowych, głównie manioku, jamsu, ryżu, kukurydzy, sorga, na pn. — prosa. Na eksport uprawia się kawę, bawełnę oraz orzeszki ziemne, orzeszki karité, kakaowiec (dawniej gł. uprawa eksportowa). Hodowla trzody chlewnej na pd., bydła na pn. Hoduje się też owce i kozy. Połowy ryb w lagunach i na morzu. Togo posiada jedne z największych na świecie złóż fosforytów (na pd. w Akoupamé i Hahotoé) — wydobycie 2,1 mln ton, 2000 (754 tysięcy t w przeliczeniu na czysty składnik). Eksploatuje się także wapienie, marmury, sól. Produkcja energii elektrycznej w elektrowniach wodnych. Przemysł wytwarza 20,4% produktu krajowego brutto, obejmuje głównie niewielkie zakłady spożywcze i włókiennicze oraz cementownie. Rzemieślnicy wyrabiają tkaniny, produktów z liści palmowych i słomy, garncarstwo. Sieć komunikacyjna słabo rozwinięta. Linie kolejowe (dł. 568 km) głównie w pd. części kraju. 7,9 tys. km dróg kołowych, w tym 2,5 tys. km o utwardzonej nawierzchni głównie port morski i lotnisko w Lomé, port wywozu fosforytów — Kpemé. Wywóz fosforytów (48% wartości eksportu — 1991), kawy (3,6%), kakao, bawełny do Holandii, Francji, Hiszpanii, USA. Import maszyn i środków transportu, żywności, tkanin bawełnianych, produktów naftowych z Chin Indii, Francji, Holandii, Niemiec oraz Wielkiej Brytanii.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

(2005)
Liczba ludności 5 681 519
Ludność według wieku
0 - 14 lat 43,2%
15 - 64 lat 54,2%
ponad 64 lata 2,6%
Wiek (mediana)
W całej populacji 17,78 lat
Mężczyzn 17,42 lat
Kobiet 18,14 lat
Przyrost naturalny 2,17%
Współczynnik urodzeń 33,48 urodzin/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów 11,8 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji 0,0 migrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu 1,03 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat 1,01 mężczyzn/kobiet
15 - 64 lat 0,96 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat 0,70 mężczyzn/kobiet
Umieralność noworodków
W całej populacji 66,61 śmiertelnych/1000 żywych
płci męskiej 74,24 śmiertelnych/1000 żywych
płci żeńskiej 58,76 śmiertelnych/1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 52,64 lat
Mężczyzn 50,64 lat
Kobiet 54,70 lat
Rozrodczość 4,61 urodzin/kobietę

Religia[edytuj | edytuj kod]

Dane na 2010 rok[15]:

 Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Togo.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Dziedzictwem urastającym do symbolu Togo jest Koutammakou, ziemia ludu Batammariba z bardzo charakterystyczną architekturą wkomponowaną w półpustynny krajobraz. Są to gliniane domy z wieżami, zwane także pałacami (Takienta), choć sama nazwa może być myląca. Jest to jeden z najbiedniejszych regionów Togo, a warunki życia mieszkańców tych pałaców nie charakteryzują się luksusem.

W 2004 roku Koutammakou znalazło się na liście dziedzictwa kulturowego UNESCO.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy w historii Togo medal na igrzyskach olimpijskich zdobył w Pekinie w 2008 roku Benjamin Boukpeti, reprezentant tego kraju w kajakarstwie górskim, który w slalomie kategorii K-1 zajął 3 miejsce. Reprezentacja Togo w piłce nożnej awansowała do Mistrzostw Świata w Niemczech w 2006, które ukończyła na ostatnim miejscu w grupie G.

Źródło: http://whc.unesco.org/en/list/1140

Święta państwowe
Data Polska nazwa Oryginalna nazwa
1 stycznia Nowy Rok
27 kwietnia Święto Niepodległości Indépendance

Przypisy

  1. "Systemy polityczne współczesnego świata", Andrzej Antoszewski, Ryszard Herbut, wyd. ARCHE Gdańsk 2004
  2. 2,0 2,1 Encyklopedia Lajt (pol.). Onet.pl. [dostęp 2009-11-03].
  3. Togo (pol.). Onet - Wiem, portal wiedzy. [dostęp 2009-11-03].
  4. Józef i Krystyna Chałasińścy, Bliżej Afryki, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa, 1965, s. 100.
  5. Togo. Historia (pol.). Encyklopedia PWN. [dostęp 2009-11-03].
  6. Józef i Krystyna Chałasińścy, Bliżej Afryki, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa, 1965, s. 101.
  7. John R. Heilbrunn, "Togo: The National Conference and Stalled Reform" in Political Reform in Francophone Africa (1997), ed. John F. Clark and David E. Gardinier, s.225
  8. David Lamb, The Africans, s. 48
  9. Elections in Togo (ang.). African Elections Database. [dostęp 2010-02-08].
  10. Togolese president Eyadema dies (ang.). BBC News, 6 lutego 2005. [dostęp 9.06.2009].
  11. AU denounces Togo 'military coup' (ang.). BBC News, 6 lutego 2005. [dostęp 9.06.2009].
  12. Togo (pol.). Stowarzyszenie Misji Afrykańskich. [dostęp 2009-11-03].
  13. Togo opposition protests leader's move to join govt (ang.). AFP, 29 maja 2010. [dostęp 2010-06-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-01-03)].
  14. Background Note: Togo (ang.). U.S. Departament State, maj 2009. [dostęp 17.06.2009.]
  15. Togo – Religions. Joshua Project. [dostęp 2013-07-24].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]