Kolegium Pijarów w Radomiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kolegium oo. Pijarów w Radomiu
Obiekt zabytkowy nr rej. 749 z 5.05.1972 oraz 230/A/83 z 15.12.1983
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Miejscowość POL Radom COA.svg Radom
Adres Rynek 11 / ul. Wałowa 1
Styl architektoniczny barok, klasycyzm
Architekt Antonio Solari
Kondygnacje 2
Rozpoczęcie budowy 1737
Ukończenie budowy 1756
Ważniejsze przebudowy 1818–1820, 1824–1825, 1892, 1976–1991
Położenie na mapie Radomia
Mapa lokalizacyjna Radomia
Kolegium oo. Pijarów w Radomiu
Kolegium oo. Pijarów w Radomiu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kolegium oo. Pijarów w Radomiu
Kolegium oo. Pijarów w Radomiu
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Kolegium oo. Pijarów w Radomiu
Kolegium oo. Pijarów w Radomiu
Ziemia51°24′09,5″N 21°08′31,6″E/51,402639 21,142111

Kolegium Pijarów w Radomiuklasycystyczno-barokowy budynek usytuowany przy Rynku. Obiekt jest częścią szlaku turystycznego Zabytki Radomia[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pijarzy zostali sprowadzeni do Radomia wiosną 1682. Początkowo zajmowali kilka domów usytuowanych w południowej pierzei rynku. W 1684 Marcin Dunin Wąsowicz ufundował pierwszy, wchodzący w skład zespołu pijarskiego, drewniany kościół pw. św. Marcina. Stare zabudowania zastąpiono w latach 1737–1756 nowym, nie do końca zrealizowanym gmachem, zaprojektowanym przez Antonio Solariego, nadwornego budowniczego, architekta królewskiego z okresu saskiego. W latach 1818–1820, już w okresie królestwa kongresowego, dobudowano do istniejących obiektów klasycystyczne siedmioosiowe skrzydło północne z ryzalitem, stanowiące reprezentacyjną fasadę od strony Rynku. W latach 1824–1825 w miejscu drewnianego kościoła pw. św. Marcina wzniesiono murowany kościół pw. św. Jana Kantego. Od 1830 szkoła zakonna funkcjonowała jako rządowa. W 1864, po kasacie zgromadzenia pijarskiego w ramach represji za powstanie styczniowe, placówka uległa laicyzacji (w 1873 zlikwidowano kościół pw. św. Jana Kantego, zastąpiony w 1888 cerkwią prawosławną). W 1892 do istniejących budynku dobudowano neoklasycystyczną aulę. Gimnazjum gubernialne mieściło się w budynku do ewakuacji Rosjan z obszaru królestwa kongresowego w 1915. W latach 1945–1974 budynek pełnił funkcje dydaktyczne, mieszcząc licea im. Jana Kochanowskiego oraz im. Tytusa Chałubińskiego. W 1976 budynek został przekazany Muzeum Okręgowemu, którego siedzibą pozostaje do dziś.[2][3]

Architketura[edytuj | edytuj kod]

Wnętrza
Jeden z korytarzy skrzydła zachodniego – obecnie fragment Galeria Malarstwa XIX i XX w. Muzeum im. Jacka Malczewskiego
Dolna kondygnacja dawnej kaplicy pw. św. Jana Kantego – obecnie fragment ekspozycji prac Jacka Malczewskiego
Przyziemia południowego skrzydła (z reliktami murów obronnych) – obecnie fragment ekspozycji przyrodniczej.
Widok zewnętrzny kompleksu popijarskiego
Ryzalit fasady z portykiem – widok w kierunku zachodnim
Fragment murów miejskich z reliktami bramy krakowskiej (iłżeckiej).
Relikty bramy krakowskiej (iłżeckiej) – w oddali fasada skrzydła zachodniego.
Mury miejskie z basztą – w oddali absyda dawnego kościoła pw. św. Jana Kantego
Fasada skrzydła zachodniego z fragmentem bramy krakowskiej (iłżeckiej).
Widoki historyczne
Widok gmachu w 1864
Widok gmachu popijarskiego przed 1915

Kolegium[edytuj | edytuj kod]

Skrzydło frontowe usytuowane od strony Rynku zbudowane zostało na planie wydłużonego prostokąta, jest podpiwniczone i posiada siedemnastoosiową fasadę, z płytkim, siedmioosiowym ryzalitem, ozdobionym czterokolumnowym portykiem toskańskim w wielkim porządku oraz pilastrami w stylu toskańskim. Portyk nakryty jest attyką balustradową. Poszczególne kondygnacje rozdziela gzyms kordonowy, gzyms koronujący jest profilowany. Pierwotny układ wnętrz zachował się szczególnie w zachodniej części budynku, która jest też najbliższa pierwotnemu projektowi Solariego. Na uwagę zasługują tu szczególnie korytarz zachodni, sklepienia piwnic i pomieszczeń parteru oraz belkowane stropy w niektórych pomieszczeniach piętra. Od strony ulicy Wałowej w budynki założenia popijarskiego wkomponowane są relikty średniowiecznych murów obronnych z bramą krakowską (iłżecką)[2].

Dawny kościół[edytuj | edytuj kod]

Był świątynią jednonawową i dwukondygnacyjną, z prezbiterium zwróconym na południe. Obecnie przedzielona stropem. Zachowany gzyms koronujący[2].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Szlak Turystyczny Zabytki Radomia. Centrum Informacji Turystycznej w Radomiu.
  2. a b c red. J. Łoziński, B. Wolff, Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. III, z. 10, Warszawa 1961, ss. 31–32
  3. J. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, ss. 109–110