Książka obrazkowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Książka obrazkowa – specyficzna forma książki skierowana najczęściej do najmłodszych dzieci. Określa się ją mianem ewenementu natury edytorskiej[1]. W tego typu książkach tekstu jest niewiele lub nie ma go wcale. W publikacjach tych sfera wizualna odgrywa nadrzędną rolę, a słowo jest w nich jedynie dodatkiem i to ono powinno komponować się z obrazem, a nie odwrotnie. W książce obrazkowej tekst oderwany od ilustracji nie posiada większego znaczenia i jego samoistność nie ma istotnego sensu lub nie jest zrozumiała[2].

Ujęcie terminologiczne[edytuj | edytuj kod]

W polskiej bibliografii brakuje literatury przedmiotu poświęconej książce obrazkowej[3]. W wielu źródłach pojęcie to jest infantylizowane i główną uwagę zwraca się w nich na elementy literackie[3]. Problemem może być także sama nazwa terminu, która co prawda jest poprawna gramatycznie, jednakże w  języku polskim posiada ona feralne brzmienie oraz sprawia trudności semantyczne[1]. Również w języku angielskim zauważyć można niezgodność na poziomie metajęzykowym. Pojęcie książka obrazkowa posiada w tym języku trzy wersje zapisu: picture book, picture-book i picturebook[4].

Książka obrazowa to zjawisko nierozerwalnie związane z charakterem współczesnej cywilizacji. Jej specyficzna forma ukształtowała się dzięki przemianom zachodzącym w kulturze od XX wieku do dzisiaj, takim jak zdetronizowanie kodu werbalnego przez kod ikoniczny oraz głębokie zmiany społeczne. Picture book jest efektem i wskaźnikiem tych przeobrażeń. Zrodził się na pograniczu klasycznie pojmowanej literatury i sztuki plastycznej[5]. Książka obrazkowa jako materiał badawczy daje zatem wiele możliwości zarówno dla literaturoznawców, jak i historyków sztuki[6].

Funkcje książki obrazkowej[edytuj | edytuj kod]

Książki obrazkowe mają znaczący wpływ na rozwój emocjonalny dziecka oraz jego wrażliwość na estetykę. Ilustracje w książkach dla dzieci spełniają szereg funkcji. Pomagają one dziecku zapoznać się z otaczającym go światem, kształtują jego wyobraźnię i stanowią jego pierwszy kontakt ze sztuką. Książka obrazkowa może towarzyszyć dziecku przez całe życie. Wraz z wiekiem odbiorca dojrzewa i zaczyna zauważać w obrazach nowe treści, tworzy nowe interpretacje ilustracji[6].

Wymienia się cztery główne funkcje książek obrazkowych[7]:

  • Funkcja estetyczna – odnosi się do ilustracji, jako do pierwszego kontaktu dziecka ze sztuką. Obraz jako pierwszy kształtuje jego wyczucie estetyki oraz rozwija jego gust. Uwrażliwia go na piękno, kreuje poczucie harmonii, kształtuje wrażliwość na kolorystykę, humor, kształty, odczuwane emocje.
  • Funkcja poznawczaedukacyjna. Poprzez zestawienie elementów wizualnych takich jak grafika, fotografia, wspomaga rozumienie świata, problemów, zagadnień, w sposób jasny, przejrzysty i komunikatywny. Element edukacyjny w połączeniu z objaśnieniami rodzica lub osoby starszej wspomaga rozwój intelektualny dziecka i zaspakaja ciekawość zwłaszcza wśród najmłodszych odbiorców.
  • Funkcja interpretacyjna – polega na wizualnym przedstawieniu zapisanego słowa, tak aby zobrazowana była jego treść. Ilustracje spełniające funkcje interpretacyjne muszą rozbudowywać, poszerzać oraz rozwijać tekst, któremu towarzyszą. Powinny one pomagać   w przyswajaniu wiedzy, ułatwiać rozumienie tekstu. Dzięki temu obraz również może stać się źródłem informacji.
  • Funkcja inspiracyjna – funkcja ta ma za zadanie rozwijać, pobudzać i dynamizować przeżycia estetyczne dziecka. Ilustracja ma być źródłem uczącym postrzegania świata, jest zwierciadłem, przez które dziecko może obserwować rzeczywistość. Obrazy mają pobudzać kreatywność dziecka, inspirować go do poznawania sztuki i natury. Uczą go również wyrażania jego własnych przeżyć, uczuć i emocji.
  • Funkcja kreacyjna – wpływa głównie na rozwój wyobraźni, sposobu rozumienia obrazu i umiejętności dopowiedzenia do niego historii. Przedstawia różne formy kreowania świata otaczającego dziecko. Dzięki tej funkcji dziecko wzmacnia również swoją intuicję oraz buduje wrażliwość.

Jednak, aby książka obrazkowa spełniła wyżej wymienione funkcje, musi ona być interesująca dla jej odbiorcy. Sfera wizualna książki oraz jej opracowanie graficzne musi być atrakcyjne dla dziecka[7].

Książka obrazkowa w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W ostatnim czasie książki obrazkowe zyskują na świecie coraz większą popularność, jednak w Polsce nadal odczuwana jest ich nieobecność. Pomimo to, że w księgarniach można znaleźć wiele bogato ilustrowanych publikacji, to nie często są one przykładem wysokiego poziomu artystycznego. Jednak śmiało można powiedzieć, że sytuacja na polskim rynku wydawniczym dla dzieci zaczyna się stopniowo poprawiać[8]. Na początku trzeciego tysiąclecia minęła moda na ilustracje „okołodisneyowskie”, a rynek książek dla najmłodszych zaczął dojrzewać. Powstały nowe oficyny wydawnicze – m.in. Muchomor, Ezop, Dwie Siostry, Hokus Pokus – które postanowiły pochylić się nad przywróceniem książce dziecięcej odpowiedniej, wyrafinowanej formy[8]. Wydawnictwa te poszukują najbardziej utalentowanych ilustratorów, pracują nad jak najwyższą jakością książki, zdobywają wiele prestiżowych nagród oraz – co najważniejsze – zyskują popularność i uznanie w społeczeństwie.

Wśród polskich artystów tworzących książki obrazkowe wymienić można – Iwonę Chmielewską, Daniela i Aleksandrę Mizielińskich, Emilię Dziubak, Jana Bajtlika, Marię Ekier, Pawła Pawlaka.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b O pojęciu i pojmowaniu książki obrazkowej w Polsce i na świecie [w:] M. Cackowska, Przestrzenie teraźniejszości i ich społeczno-edukacyjne sensy, Toruń 2010, s. 342.
  2. Książka obrazkowa: znana i nieznana [w:] M. Zając, Książka i młody czytelnik: zbliżenia, oddalenia, dialogi. Studia i szkice., Warszawa 2013, s. 246.
  3. a b Nurty i style w edytorstwie książki dziecięcej [w:] M. Zając, Książka dziecięca 1990- 2005: konteksty kultury popularnej i literatury wysokiej., Warszawa 2006, s. 165.
  4. M. Cackowska, Czym jest książka obrazkowa? O pojmowaniu książki obrazkowej dla dzieci w Polsce- część I, II i III [dostęp 2019-01-21].
  5. M. Baszewska, Architektura picture booka. Twórczość Iwony Chmielewskiej., „Sztuka Edycji”, nr 2, 2016, s. 115.
  6. a b E. Kruszyńska, Książka obrazkowa i jej rola w rozwoju dzieci - wprowadzenie w problematykę, „Warmińsko-Mazurski Kwartalnik Naukowy, Nauki Społeczne” (nr 3), 2012, s. 187.
  7. a b O ilustracji w książce literackiej dla dzieci [w:] B. Mazepa-Domagała, Literatura dla dzieci i młodzieży (po roku 1980), t. T. 1, 2008, s. 332.
  8. a b Ilustracja polska po potopie [w:] J. Olech, Po potopie: dziecko, książka i biblioteka w XXI wieku: diagnozy i postulaty., wyd. Warszawa, 2008, s. 193.