Jan Ámos Komenský

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jan Ámos Komenský
Senior generalny Jednoty Braci Czeskich
Jan Ámos Komenský
Data i miejsce urodzenia 28 marca 1592
Nivnice
Data i miejsce śmierci 15 listopada 1670
Amsterdam
Wyznanie protestanckie
Nominacja biskupia 1632
Sakra biskupia 6 października 1632

Jan Amos Komenský, Jan Amos Komeński, Comenius[1], Komeniusz (ur. 28 marca 1592 w Nivnicy[a], zm. 15 listopada 1670 w Amsterdamie) – czeski pedagog, filozof, reformator i myśliciel protestancki, senior generalny braci czeskich w latach 1648–1670.

Życiorys[edytuj]

Jan Amos Komenský kształcił się na uniwersytecie w Heidelbergu[1]. Całe życie poświęcił praktycznej działalności wychowawczej, układaniu podręczników szkolnych i teoretycznemu opracowywaniu zagadnień pedagogicznych, a szczególnie dydaktycznych. Twórca i propagator jednolitego systemu powszechnego nauczania. Zalecał objęcie nauczaniem wszystkich niezależnie od płci i stanu, a także nauczanie w języku ojczystym (nauka łaciny miała być wprowadzana później).

Między 1628 a 1656 rokiem (z przerwami na wyjazdy do Anglii, Siedmiogrodu i Elbląga)[2] mieszkał w Lesznie[1], gdzie pracował, jednocześnie będąc profesorem leszczyńskiego gimnazjum, które dzięki niemu stało się znanym oraz chętnie wybieranym miejscem pobierania nauk przez polską i czeską młodzież. W Lesznie wydał swoje najważniejsze dzieła, m.in. podręcznik do nauki języka łacińskiego pt. Janua linguarum reserata[1], tłumaczony na kilkanaście języków. Jego poglądy głosiły wiarę w dobrobyt i naprawę ludzkości poprzez rozpowszechnianie wiedzy (aby wszyscy wiedzieli wszystko o wszystkim).

Jako przywódca radykalnego ruchu politycznego i religijnego zwalczany w Czechach przez Habsburgów i Kościół katolicki, schronił się w Polsce w Lesznie u Rafała Leszczyńskiego. Stojąc na czele wspólnoty braci czeskich w Lesznie wziął czynny udział w przygotowaniu najazdu szwedzkiego na Polskę (potopu)[3][2].

Od 1656 roku żył i mieszkał w Amsterdamie[1], gdzie zmarł[2]. Pochowany został w kalwińskim kościele w Naarden na przedmieściach Amsterdamu.

Dzieła[edytuj]

Via Lucis, 1668
Podobizna Jana Amosa Komeńskiego została umieszczona na banknocie 200 koron czeskich
  • Drzwi języków (otworzone) (Ianua linguarum)
  • Labyrynt świata i raj serca, 1623-31[4], znany też jako Labirynt świata i dom pociechy[2]
  • Listy do nieba (Briefe an den Himmel), 1616
  • Pampaedia
  • Świat w obrazach (Orbis sensualium pictus), 1658
  • Wielka Dydaktyka (Didaktika Magna/Opera didactica omnia), 1638[2]

Zobacz też[edytuj]

Literatura[edytuj]

  • Stanisław Helsztyński Uczeń Amosa
  • Comenius and the Problem of Interdisciplinarity. Edited by Andrzej Borkowski, Roman Mnich, Siedlce, Wyd. IKRiBL, 2017, ISBN: 978-83-64884-93-1.
  • Andrzej Borkowski, Poznawcze i dydaktyczne funkcje symboli w dziełach Jana Amosa Komeńskiego, w: Jan Amos Komeński a Europa XVII w., red. Barbara Sitarska i Roman Mnich, Siedlce, Wyd. UPH, 2012, s. 235-244, ISBN: 978-83-63307-20-2.
  • Daniel S. Larangé La Parole de Dieu en Bohême et Moravie. La tradition de la prédication dans l’Unité des Frères de Jan Hus à Jan Amos Comenius, L’Harmattan, Paris: 2008 ​ISBN 978-2-296-06087-6​.
  • Manfred Richter, Jan Amos Komeński w Polsce. Zarys życia i działalności, Siedlce, Wyd. IKRiBL, 2016, ISBN: 978-83-64884-09-2.

Uwagi

  1. Innymi prawdopodobnymi miejscami są Uherský Brod lub Komňa (stąd Komenský).

Przypisy

  1. a b c d e John Amos Comenius, Czech educator (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2017-02-10].
  2. a b c d e Komenský Jan Ámos (ang.). encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-02-10].
  3. Zbigniew Wójcik, Międzynarodowe położenie Rzeczypospolitej, w: Polska XVII wieku, Warszawa 1974, s. 54.
  4. Jacek Baluch, Piotr Gierowski: Czesko-polski słownik terminów literackich. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2016, s. 440. ISBN 978-83-233-4066-9.