Kwiaty dla Algernona

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kwiaty dla Algernona
Flowers for Algernon
ilustracja
Autor Daniel Keyes
Typ utworu fantastyka naukowa
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania Stany Zjednoczone
Język angielski
Data wydania 1966 (powieść)
Pierwsze wydanie polskie
Data wydania polskiego 1996 (powieść)
Wydawca Prószyński i S-ka
Przekład Krzysztof Sokołowski

Kwiaty dla Algernona – opowiadanie amerykańskiego pisarza Daniela Keyesa, rozbudowane później do rozmiarów powieści.

Opublikowane w 1959 roku w czasopiśmie The Magazine of Fantasy & Science Fiction, zdobyło w roku następnym nagrodę Hugo. Po rozbudowaniu go do formy powieściowej Keyes zdobył także nagrodę Nebula w 1966.

W Polsce opowiadanie opublikowano po raz pierwszy w miesięczniku popularnonaukowym Problemy (nr 12, 1974), a następnie w 6. t. antologii Kroki w nieznane w 1976 roku. oraz w 4. t. antologii Droga do science fiction w 1988, zaś powieść wydało wydawnictwo Prószyński i S-ka w tłumaczeniu Krzysztofa Sokołowskiego w 1996.

Treść[edytuj]

Narrator, Charlie Gordon, niepełnosprawny umysłowo mężczyzna w średnim wieku bierze udział w eksperymencie medycznym, który ma podnieść poziom inteligencji. Na polecenie lekarzy, w czasie eksperymentu prowadzi „Dziennik postępów”, w którym zapisuje swoje odczucia. Jednym z bohaterów zapisków jest Algernon, poddawana tym samym eksperymentom myszka laboratoryjna, która bez kłopotów wyprzedza Charliego podczas przechodzenia przez testowy labirynt. Stopniowo, w miarę trwania eksperymentu Charlie rozwija się coraz bardziej. Wkrótce nie tylko bez kłopotu pokonuje labirynt, ale zagłębia się w coraz to bardziej skomplikowane zagadnienia naukowe, przewyższając swoich lekarzy. W szczytowej fazie eksperymentu Charlie staje się geniuszem umysłowym. Błyskawicznie uczy się wielu języków obcych, komponuje muzykę poważną, pisze dysertacje naukowe z wielu dziedzin. Pewnego dnia Algernon zaczyna zdradzać objawy regresji umysłowej i w końcu umiera. Także u Charliego po dłuższym okresie postępów przychodzi faza obniżenia poziomu umysłowego.

Utwór jest bardzo przejmujący w swojej wymowie. Największe wrażenie wywiera na czytelniku warstwa leksykalna ‒ Charlie początkowo robi wielkie błędy ortograficzne i językowe (oryginalny tytuł jego dziennika to „Dziennik postępuw”), stopniowo pisze coraz klarowniej i mądrzej, a potem znów wraca do fazy prostych błędów. Interesujące są także stosunki Charliego z jego naturalnym otoczeniem, które dobrodusznie wykorzystuje jego poziom umysłowy, a potem, gdy Charlie przewyższa ich inteligencją ‒ odrzuca go. Symboliczny jest stosunek Algernona do Charliego, który kąsa go, gdy nadchodzi czas jego regresji, a Charlie staje się od niego lepszy. Najbardziej zapadają w pamięć stronice dziennika, na których Charlie zdaje sobie sprawę, że jego także czeka los Algernona. Stopniowo przestaje rozumieć swoje wcześniejsze zapiski. Popada w depresję, mając świadomość nadchodzącego końca.

Nawiązania i adaptacje[edytuj]

Utwór miał wiele adaptacji scenicznych, radiowych i filmowych w różnych krajach. Cliff Robertson odtwarzający tytułową rolę w filmie Charly otrzymał Oscara za najlepszą rolę męską w 1968 r. W Polsce, ekranizacja ukazała się 15 stycznia 1981 r. w ramach telewizyjnego Teatru Sensacji „Kobra” (reż. Paweł Kędzierski, wyk. Jan Peszek, Paweł Nowisz).

Pewną analogię do tekstu Daniela Keyesa można odnaleźć w filmie Penny Marshall Przebudzenie z Robertem De Niro i Robinem Williamsem w rolach głównych.

W grze Fallout 2 w piwnicy New Reno Arms znajduje się niepełnosprawna umysłowo postać o imieniu Algernon mogąca ulepszać broń.