Leonia Janecka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Leonia Janecka (Nadelman)
Imię i nazwisko

Leonia Romana Janecka

Data i miejsce urodzenia

20 lipca 1909
Warszawa

Data i miejsce śmierci

2 lutego 2003
Warszawa

Narodowość

polska

Dziedzina sztuki

ilustracja książkowa, grafika, grafika użytkowa, malarstwo

Odznaczenia
Medal 10-lecia Polski Ludowej

Leonia Janecka, przed wojną Nadelman (ur. 20 lipca 1909 w Warszawie, zm. 2 stycznia 2003 tamże) – polska graficzka, ilustratorka książkowa, malarka[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się w Warszawie jako Leonia Romana[2] Nadelman, w rodzinie pochodzenia żydowskiego. Miała młodszą o 7 lat siostrę Hanię i brata (imię nieznane)[3]. Była bratanicą rzeźbiarza Eliego Nadelmana[4].

W 1935 roku ukończyła Akademię Sztuk Pięknych w Warszawie[1], gdzie uczyła się w pracowni Tadeusza Pruszkowskiego[5].

Po wybuchu wojny, w 1939 roku, artystka wraz z rodzicami i siostrą przeniosła się do Lwowa. Po wkroczeniu Niemców do miasta rodzina wróciła do Warszawy. Początkowo Nadelmanowie mieszkali w getcie, następnie ukrywali się u zaprzyjaźnionych osób. W tym czasie na podstawie metryki zmarłej osoby wyrobiła kenkartę na nazwisko Leonia Janecka, którym posługiwała się również po wojnie[3].

Po wyzwoleniu Warszawy, wróciła i zamieszkała na Saskiej Kępie[3]. W 1945 roku związała się z malarzem Arturem Nachtem-Samborskim[6].

Zmarła w Warszawie, pochowana na cmentarzu Bródnowskim (sektor 56I-6-11)[7].

Działalność artystyczna[edytuj | edytuj kod]

Twórczość Janeckiej obejmowała malarstwo, rysunek, grafikę oraz grafikę użytkową, a w okresie powojennym przede wszystkim ilustrację książkową[1].

Karierę rozpoczęła przed II wojną światową, pod nazwiskiem Nadelmanówna. Należała do Loży Wolnomalarskiej, grupy artystycznej założonej w 1932 roku przez uczniów Tadeusza Pruszkowskiego[5][8]. Zajmowała się już także grafiką, np. w 1933 roku otrzymała III nagrodę w konkursie na plakat reklamowy kosmetyków Elida, organizowanym przez Instytut Propagandy Sztuki[9].

Po wojnie Janecka właściwie od razu wróciła do działalności artystycznej. We wrześniu 1945 roku wzięła udział w ekspozycji czasowej „Ruiny Warszawy, rysunki – akwarele – gwasze”, która towarzyszyła słynnej wystawie „Warszawa oskarża” pokazywanej w Muzeum Narodowym w Warszawie. Za wystawione prace artystka otrzymała nagrodę przyznawaną przez Biuro Odbudowy Stolicy[10].

19 stycznia 1955 roku na wniosek Ministra Kultury i Sztuki została odznaczona Medalem 10-lecia Polski Ludowej[2].

W latach 50. graficzka otrzymywała kolejne nagrody: wyróżnienie na I Ogólnopolskiej Wystawie Książki i Ilustracji (1951), I nagrodę na II Ogólnopolskiej Wystawie Ilustracji (1955), nagrodę Prezesa Rady Ministrów za twórczość dla dzieci i młodzieży (1956). Wśród późniejszych sukcesów warto wspomnieć honorowe wyróżnienie na I Biennale Sztuki dla Dziecka (1973)[1].

Jako ilustratorka współpracowała m.in. z wydawnictwami „Nasza Księgarnia”, „Czytelnik” oraz „Książka i Wiedza[1]. Do jej najbardziej znanych realizacji należy oprawa ilustracyjna książki Chłopcy z Placu Broni Ferenca Molnára[11].

Wybrane ilustracje książkowe[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Anita Wincencjusz-Patyna, Stacja Ilustracja. Polska ilustracja książkowa 1950–1980. Artystyczne kreacje i realizacje, Akademia Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu, Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2008, s. 494.
  2. a b M.P. z 1955 r. nr 101, poz. 1400 - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki.
  3. a b c Janecka Leonia (Nadelman), hasło w internetowej bazie danych getta warszawskiego, Centrum Badań nad Zagładą Żydów.
  4. Katarzyna Kulpińska, Studentki szkół artystycznych i artystki w Polsce okresu międzywojnie – wybrane aspekty profesji, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica” nr 66, 2018, s. 39.
  5. a b Jan Kleczyński, Sztuka młodych, „Kurier Warszawski” nr 99, 10 kwietnia 1932, s. 16.
  6. Artur Tanikowski, Dług wyobraźni wobec historii? O tożsamości Nachta-Samborskiego w zwierciadle późnych obrazów, „Aspiracje. Pismo Warszawskich Uczelni Artystycznych”, jesień 2009, s. 12.
  7. Cmentarze Bródzieńskie, brodnowski.grobonet.com [dostęp 2023-12-19].
  8. Wiktor Podoski, Loża wolnomalarska, „ABC” nr 121 (4 maja 1934), s. 6.
  9. Konkurs na plakat Elida, „ABC” nr 247, 27 sierpnia 1933, s. 2.
  10. Aleksandra Przeździecka-Kujałowicz, „Warszawa oskarża” – pierwsza powojenna wystawa Muzeum Narodowego w Warszawie, „Spotkania z Zabytkami” nr 11/12, 2018, s. 28.
  11. a b c d e Anita Wincencjusz-Patyna, Stacja Ilustracja. Polska ilustracja książkowa 1950–1980. Artystyczne kreacje i realizacje, Akademia Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu, Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2008, s. 84.
  12. Anita Wincencjusz-Patyna, Korczak ilustrowany, „Quart. Kwartalnik Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego” nr 1, 2013, s. 54-55.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Anita Wincencjusz-Patyna, Stacja Ilustracja. Polska ilustracja książkowa 1950–1980. Artystyczne kreacje i realizacje, Akademia Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu, Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2008.
  • Barbara Gawryluk, Ilustratorki, ilustratorzy. Motylki z okładki i smoki bez wąsów, Marginesy, Warszawa 2019.