Luis García Berlanga

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Luis García Berlanga
Ilustracja
Pomnik Berlangi w Sos del Rey Católico.
Data i miejsce urodzenia 12 czerwca 1921
Walencja, Hiszpania
Data i miejsce śmierci 13 listopada 2010
Madryt, Hiszpania
Zawód reżyser, scenarzysta

Luis García Berlanga (ur. 12 czerwca 1921 w Walencji, zm. 13 listopada 2010 w Madrycie)[1]hiszpański reżyser i scenarzysta filmowy specjalizujący się w satyrze na społeczeństwo hiszpańskie czasów dyktatury frankistowskiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w republikańskiej rodzinie o lewicowym światopoglądzie. Gdy w 1936 roku wybuchła w Hiszpanii wojna domowa, ojciec Berlangi trafił do więzienia. On sam, chcąc uniknąć represji, musiał zaciągnąć się do Błękitnej Dywizji, biorąc udział w nazistowskiej agresji na Związek Radziecki. Początkowo studiował filozofię, ale wraz z upływem czasu nabrał zainteresowania krytyką filmową. W 1947 roku został przyjęty do szkoły filmowej Instituto de Investigaciones y Experiencias Cinematográficas, po której ukończeniu podjął współpracę ze scenarzystą Juanem Antonio Bardemem. Inspirowany neorealizmem wspólny debiut Berlangi i Bardema, Szczęśliwa para (1951), został zatrzymany przez frankistowską cenzurę i ukazał się w kinach dopiero dwa lata później[2]. Berlanga jako reżyser zwrócił na siebie uwagę Witaj nam, panie Marshall (1952), nagrodzoną na festiwalu w Cannes komedią poświęconą społeczności prowincjonalnego miasta kastylijskiego, która próbuje wywrzeć dobre wrażenie na amerykańskich turystach w nadziei na dodatkowe korzyści materialne z planu Marshalla[3].

Plan zdjęciowy filmu Krówka (1985).

W 1955 roku Berlanga wziął udział w spotkaniu filmowców hiszpańskich w Salamance, podczas którego próbował zaproponować rozwiązania służące reformie kina hiszpańskiego. Jego reformatorskie podejście nie podobało się frankistowskiej władzy, która bacznie obserwowała kolejne jego dzieła[2]. O ile w filmie Gdzie jest profesor Hamilton? (1956) reżyser podejmował jeszcze wątki podobne do tych z Marshalla, o tyle w Cudzie w każdy czwartek (1957) swoją satyrę skierował w stronę obrzędów religijnych. Najostrzejszy charakter przybrała ona w jednym z najwybitniejszych dzieł Berlangi, Uczcie wigilijnej (1962). Komedia ta, do której scenariusz napisał Rafael Azcona, krytykowała obłudną działalność dobroczynną prowincjonalnej burżuazji, zestawioną z losami bezdomnego dorobkiewicza. Nagroda FIPRESCI w Wenecji dla Uczty wigilijnej spotkała się z oburzeniem frankistowskich władz, które miały o Berlandze jak najgorszą opinię[4]. Konflikt z cenzurą pogłębił się, gdy Berlanga nakręcił alegorycznego Kata (1964) o zięciu wykonawcy wyroków śmierci, który jest zmuszony odziedziczyć zawód po teściu[5]. Od tego momentu reżyser coraz częściej przebywał i realizował filmy za granicą. W 1973 roku wyjechał do Francji, by zrealizować film erotyczny Naturalny rozmiar (1973), poświęcony zjawisku fetyszyzmu[4].

Gdy Hiszpania weszła na drogę demokracji, Berlanga wyreżyserował trylogię poświęconą upadkowi frankizmu oraz transformacji ustrojowej, złożoną z następujących utworów: Narodowa strzelba (1978), Zabytek narodowy (1981) oraz Narodowy III (1982). Autor Uczty wigilijnej wrócił do łask, obejmując w 1977 roku posadę dyrektora nowo założonej Filmoteki Narodowej. W 1980 roku otrzymał Nagrodę Kinematografii Narodowej, a w 1986 roku – Nagrodę Księcia Asturii za całokształt działalności. Nie spoczywając na laurach, kontynuował swoją karierę reżyserską utworami takimi jak Krówka (1985, według scenariusza Azcony), Moros y cristianos (1987), Todos a la cárcel (1992), París Tombuctú (1999) oraz El Sueño de la maestra (2002), w których wracał do dawnych wątków frankizmu[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jacques Mandelbaum, Luis Garcia Berlanga, cinéaste espagnol, „Le Monde.fr”, 22 listopada 2010, ISSN 1950-6244 [dostęp 2018-01-11] (fr.).
  2. a b Alberto Mira: Historical dictionary of Spanish cinema. Lanham: Scarecrow Press, 2010, s. 49, seria: Historical dictionaries of literature and the arts. ISBN 978-0-8108-5957-9 978-0-8108-7375-9. (ang.)
  3. Welcome, Mr. Marshall! (1953) - MUBI (ang.).
  4. a b Alberto Mira: Historical dictionary of Spanish cinema. Lanham: Scarecrow Press, 2010, s. 50, seria: Historical dictionaries of literature and the arts. ISBN 978-0-8108-5957-9 978-0-8108-7375-9. (ang.)
  5. The Executioner (1963) - MUBI (ang.).
  6. Alberto Mira: Historical dictionary of Spanish cinema. Lanham: Scarecrow Press, 2010, s. 51-52, seria: Historical dictionaries of literature and the arts. ISBN 978-0-8108-5957-9 978-0-8108-7375-9. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]