Marcin Wadowita

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Marcin Wadowita
Doktor Akademii Krakowskiej
Marcin Wadowita
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja Kościół katolicki

Marcin Wadowita, Vadovius, Campius, wł. Marcin Kępka (ur. ok. 1567 w Wadowicach, zm. 27 stycznia 1641) – polski ksiądz katolicki, teolog, pisarz religijny, profesor, wicekanclerz i dziekan Wydziału Teologii Akademii Krakowskiej (Uniwersytetu Jagiellońskiego).

Uznawany za najwybitniejszego, obok Adama z Opatowa, teologa krakowskiego doby królów z dynastii Wazów[1]. Komentator kosmografii Jana Hontera, obrońca idei tolerancji. Uratował od śmierci teologa ariańskiego Fausta Socyna. Marcin Wadowita należał do grona osób na owe czasy głęboko wykształconych, o wrażliwej umysłowości. Jego wiedza, swada polemiczna i niepospolita inteligencja przysparzała mu wielu słuchaczy.

Przeszedł liczne szczeble ówczesnej kariery akademika i duchownego - od proboszcza (prepozyta) kościoła św. Floriana na Kleparzu, do godności wicekanclerza Uniwersytetu[1]. Związany był przez prawie pół wieku z Akademią Krakowską. Ceniono go za wesołe usposobienie, rozległą wiedzę i inteligencję. Doprowadził on bazę uniwersytecką do niebywałego rozkwitu.

Biogram[edytuj]

Marcin Wadowita urodził się w Wadowicach, w rodzinie Mateusza Kępy, rajcy miejskiego[1]. Niewiele wiadomo na temat jego dzieciństwa, nawet data urodzin nie jest pewna: w literaturze przedmiotu często pojawiają się daty 1567 lub 1570, jednak należy je traktować z rezerwą[1]. W 1583 odbył matrykulację i wstąpił, w grupie 114 nowych studentów, do Akademii Krakowskiej[1][a]. W początkach nauki wstąpił także do seminarium franciszkańskiego, a przynajmniej jako seminarzysta pojawia się w źródłach z 1586 roku[1]. Stopień magistra sztuk uzyskał w 1590, jako pierwszy wadowiczanin w historii[1].

Od tego czasu jego kariera kościelna znacznie przyspieszyła. W 1597 pojawia się w źródłach jako członek kapituły i proboszcz kolegiaty św. Floriana w Krakowie[1]. W 1603 został kanonikiem w kościele św. Anny. Z epitafium nagrobnego wiemy także, że był kaznodzieją i rektorem w Opatowcu[1]. Równolegle rozwijała się jego kariera akademicka. Jako magister sztuk wykładał w Collegium Minus i we Włocławku, jednocześnie prowadził studia teologiczne w Collegium Maius[1]. Od 1598 przewodniczył także Collegium Iuridicum, a w 1600 powierzono mu prestiżową funkcję dziekana Wydziału Filozoficznego[1]. W 1602 zdał egzamin przed profesorem Janem Barskim i został diakonem i prezbiterem, w rok później otrzymał bakalaureat z teologii, a w kolejnym roku został profesorem na wydziale teologicznym[1].

Dzięki wsparciu biskupa Piotra Tylickiego Wadowita wyjechał na studia na Uniwersytet w Padwie, a stamtąd do Rzymu, gdzie uczył się w Kolegium Jezuitów[1]. Podczas swojego pobytu w tym mieście wygłosił m.in. rekolekcje przed papieżem Klemensem VIII, który – zadowolony i rozbawiony manierami Polaka – miał wykrzyknąć[1][2]:

In Vadovio eruditio angelica, vox diabolica, mores rusticani (pol. W Wadowicie erudycja anielska, głos diabelski, obyczajność wiejska)

Po dwóch latach studiów w Rzymie uzyskał tytuł doktora[1]. Powrócił do kraju, w którym trwał ostry konflikt między Akademią Krakowską a jezuitami o kontrolę nad systemem edukacji. Mimo swojego wykształcenia, Wadowita wziął stronę swojej pierwszej Almae Matris, reprezentował ją w rozmaitych sporach z jezuitami chcącymi otwierać kolegia w wielu miastach Polski[1]. Ostatecznie konflikt zakończył Sejm w 1633 roku, którego uchwała wzywała wszystkie szkoły jezuickie w kraju do zamknięcia (co ostatecznie nie nastąpiło)[1].

W 1608 jednym z jego studentów był przyszły król Polski, królewicz Władysław Waza. W latach 1618-1636 Wadowita wielokrotnie wybierany był na dziekana teologii na krakowskiej uczelni. W 1636 został także jej wicekanclerzem - a równocześnie kanclerzem kurii biskupiej z nadania biskupa Jakuba Zadzika[1].

Na mocy przywileju Zygmunta I Starego z 1535 szlachectwo uzyskiwali "doktorowie Akademii Krakowskiej wydziałów: teologii, praw i medycyny oraz innych zaszczytnych nauk i sztuk", w ten sposób także doktor Marcin z Wadowic został szlachcicem. W 1641 na swym majątku Pławowice uczynił zapis 3000 zł polskich na rzecz burs akademickich. Nie zapomniał o swoim rodzinnym mieście Wadowicach, uposażając tam "szpital dla ubogich osób obojga płci" oraz szkołę.

Zmarł powszechnie żałowany[potrzebny przypis] 27 stycznia 1641 i został pochowany w kościele św. Floriana w Krakowie.

Bibliografia podmiotu[edytuj]

Zachowało się dziesięć traktatów filozoficznych sygnowanych imieniem Wadowity[1]:

  1. Quaestio de Incarnatione a Martino Campio Vadovio, Theologo ordinario publice in Alma Academia Cracoviensi, die 11 Decembris ad disputandum proposita... Cracoviae, Anno Domini 1603
  2. Quaestio de Christi merito a… publice in Alma Academia Cracoviensi, die 1 Aprilis ad disputandum proposita..., Cracoviae, In Officina Jacobi Sibeneycher, Anno Domini 1604
  3. Quaestio de Divina voluntate et radice continentiae a ... publice in alma Academia Cracoviensi die... Julii ad disputandum proposita..., Cracoviae apud Viduam Jacobi Sibeneycher, Anno Domini 1608.
  4. Quaestio de hypostasi aeternae felicitatis primoque medio salutis, interno actu fidei a ... publice in alma Academia Cracoviensi ad disputandum proposita. Pro loco inter doctores S. Th. asseguendo. Chronosticon doctorum guando Vadovius ornat (1616).
  5. Quaestio de merito Christi... Cracoviae 1620.
  6. Disputatio de evidentia misterii. Cracoviae 1622.
  7. Quaestio de divinissimo Ss. Eucharistiae Sacramento..., Cracoviae 1626.
  8. Quaestio de invenienda, cognoscenda et discernenda vera Christi in terries Ecclesia a... Martino Campio Vadovio s. Theologiae doctore ac professore, nec non in alma Universitate Crac. procancelario et ad s. Florianum praeposito..., Anno 1636 mense Januario, die hora 15, in lectorio DD. Theologorum.
  9. Quaestio de visione beata... proponenda ad disputandum ab..., Cracoviae 1638 ex Officina Typogr. Francisci Caesarii.
  10. Questio theologica de merito bonorum iusti operum ab… Martino Campio Vadovio s. Florianum praeposito, Almae Universitatis Cracviensis Vicecancellario, Sacrae Theologiae Facultatis Decano … Anno Domini, 1638, mensis Decembris, die 13 hora 15, in lectorio DD. Theologorum.

Uwagi[edytuj]

  1. Ciekawostka: W młodości ponoć pasał świnie. Kiedy jeden z wieprzy mu uciekł, bojąc się gniewu rodziców, udał się na naukę do Krakowa.

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s TomaszT. Graff TomaszT., Professor Marcin Wadowita (1567 – 1641), an Example of a Brilliant Academic Career in Old Kraków, [w:] HenrichH. Hrehor, MartinM. Pekár (red.), Transformation of Central European cities in Historical Development (Košice, Kraków, Miskolc, Opava) from the Middle Ages to the End of the 18th Century, Zborník príspevkov z medzinárodnej vedeckej konferencie Košice, 28.-29. jún 2012, 2012, s. 84-93 (ang.).
  2. A. Komoniecki, Dziejopis żywiecki, Biblioteka Jagiellońska, rkps 3410, k. 157