Opatowiec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Opatowiec (ujednoznacznienie).
Opatowiec
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Kościół św. Jakuba
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Powiat kazimierski
Gmina Opatowiec
Prawa miejskie 1271–1869, od 2019
Burmistrz Sławomir Kowalczyk
Populacja (2011)
• liczba ludności

338
Strefa numeracyjna (+48) 41
Kod pocztowy 28-520[1]
Tablice rejestracyjne TKA
Położenie na mapie gminy Opatowiec
Mapa lokalizacyjna gminy Opatowiec
Opatowiec
Opatowiec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Opatowiec
Opatowiec
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Opatowiec
Opatowiec
Położenie na mapie powiatu kazimierskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kazimierskiego
Opatowiec
Opatowiec
Ziemia50°14′31″N 20°43′25″E/50,241944 20,723611
SIMC 0257963
Strona internetowa
Krajobraz okolic Opatowca

Opatowiecmiasto w Polsce położone w województwie świętokrzyskim, w powiecie kazimierskim, w gminie Opatowiec[2]. Najmniejsze miasto w Polsce.

Prawa miejskie posiadał w latach 1271–1869. Był miastem benedyktynów tynieckich w województwie sandomierskim w ostatniej ćwierci XVI wieku[3]. 1 stycznia 2019 Opatowiec odzyskując prawa miejskie[4][5] stał się najmniejszym miastem Polski z 338 mieszkańcami, zastępując dotychczasową Wiślicę (500 mieszkańców w 2018) po zaledwie jednym roku posiadania przez nią tego tytułu[6]. Dla porównania Kozy, największa pod względem ludności wieś Polski, liczy 12 747 mieszkańców (2016)[7].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Przeprawa promowa przez Wisłę
Prom na Wiśle

Opatowiec położony jest na Ponidziu, na terenie Koszycko-Opatowieckiego Obszaru Chronionego Krajobrazu. Znajduje się na lewym brzegu Wisły, naprzeciw ujścia Dunajca. Miasto położone jest ok. 10 km na południowy zachód od Nowego Korczyna, 18 km na wschód od Kazimierzy Wielkiej i ok. 65 km na południe od Kielc.

U ujścia Dunajca do Wisły pływa prom łączący Opatowiec z Ujściem Jezuickim Przez miejscowość przebiega droga krajowa nr 79 z Warszawy do Bytomia.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o Opatowcu pochodzą z XI w. W 1085 r. Judyta, żona Władysława Hermana nadała wieś opactwu benedyktynów z Tyńca[8]. W 1271 r. książę Bolesław Wstydliwy nadał osadzie prawa miejskie na prośbę opata Modliboga[8]. Opatowiec położony był na szlaku ze Śląska na Ruś Kijowską i w pobliżu przeprawy przez Wisłę, co sprzyjało szybkiemu rozwojowi handlu.

W 1283 r. opat tyniecki Tomasz założył tu klasztor dominikanów. W 1341 r. król Kazimierz Wielki nadał miastu prawo do jarmarku. Opatowiec miał za panowania Kazimierza 1270 mieszkańców. W 1411 r. Władysław Jagiełło uwolnił mieszczan od podwód. W 1468 r. Kazimierz Jagiellończyk rozszerzył swobody miejskie, a w 1470 r. nadał Opatowcowi drugi jarmark. W 1474 r. odbył się tu zjazd szlachty małopolskiej dla ogłoszenia pospolitego ruszenia, na wypadek wojny z Maciejem węgierskim. W tym samym roku król przyjął w Opatowcu posłów weneckich oraz wysłanników perskiego szacha, w sprawie wojny z Turkami.

Z miasta tego pochodził Marek z Opatowca – poeta i wykładowca Akademii Krakowskiej.

W 1500 r. w Opatowcu, przy kościele parafialnym, biskup krakowski Fryderyk założył bractwo literackie, skupiające mężczyzn umiejących czytać. W mieście znajdowały się łaźnie oraz założony przez Jana Olbrachta szpital dla ubogich. W 1553 r. powstał wspólny cech skupiający rzemieślników różnych profesji, m.in. kowali, ślusarzy, garncarzy i bednarzy. W 1579 r. znajdowało się tu 55 warsztatów mistrzowskich. W mieście pracowały 4 młyny. W 1639 r. król Władysław IV nadał Opatowcowi prawo do kolejnych 4 jarmarków.

Miasto podupadło w XVII w. po najeździe szwedzkim. Zniszczony przez Szwedów Opatowiec w 1673 r. miał zaledwie 241 mieszkańców. W 1772 r., kiedy po I rozbiorze Polski opactwo w Tyńcu znalazło się w zaborze austriackim, Opatowiec przeszedł na własność rządu. W tym samym roku został jednak sprzedany rodzinie Walewskich. W 1792 r. Romuald Walewski wyjednał dla miasta prawo do całotygodniowego jarmarku, jednakże po rozbiorach targowisko w Opatowcu straciło swoje znacznie. W 1862 r. miasto miało zaledwie 67 domów i 459 mieszkańców (w tym 35 Żydów). W 1869 r. Opatowiec utracił prawa miejskie.

Grób Ofiar 29 lipca 1944

Osada uległa znacznym zniszczeniom w trakcie I wojny światowej i ponownie, dwukrotnie w czasie II wojny światowej. W 1939 r. Opatowiec został spalony. 8 września 1939 r. żołnierze Wehrmachtu rozstrzelali tutaj 45 polskich jeńców. 28 lipca 1944 r. w Opatowcu doszło do walki pomiędzy oddziałami Armii Krajowej i własowcami, po której nastąpiła hitlerowska pacyfikacja wsi. Zwerbowany przez Niemców na Ukrainie oddział policji pomocniczej zamordował 31 osób, w tym sześcioletnie dzieci[9]. Ogółem hitlerowcy spalili około 30 zabudowań, 10 osób zostało spalonych żywcem[10]. Monografia historii oddziałów Armii Krajowej walczących w czasie ostatnich miesiącach II wojny światowej w okolicach Pinczowa i Opatowca, autorstwa Józefa Belskiego[11], została wydana w 2018[12].

29 lipca 2012 roku miało miejsce uroczyste otwarcie i poświęcenie Wieży Zegarowo-Hejnałowej w Opatowcu[13]. W 2014 Gmina Opatowiec wydała ilustrowaną monografię gminy[9]. W lipcu 2018 r. zostały przeprowadzone konsultacje społeczne w sprawie nadania statusu miasta[14]. 1 stycznia 2019 r. Opatowiec odzyskał prawa miejskie, stając się z 338 mieszkańcami najmniejszym miastem Polski[15].

Konsultacje lokalne w sprawie nadania statusu miasta (2018)[edytuj | edytuj kod]

Rada Gminy Opatowiec przyjęła 28 marca 2018 uchwałę (w formie apelu) w sprawie przywrócenia praw miejskich miejscowościom, które zostały ich pozbawione w wyniku represji carskich. Apel ten zakłada pominięcie wszystkich obowiązujących w tym względzie procedur w celu „upamiętnienia bohaterskiej walki polskich powstańców, zadośćuczynienie dotychczas wyrządzonym krzywdom oraz uczczenia 100 rocznicy odzyskania przez państwo polskie niepodległości i 155 rocznicy wybuchu Powstania Styczniowego[16]. Apel trafił do MSWiA, w związku z czym minister podjął decyzję o wszczęciu procedury odnośnie nadania statusu miasta Opatowcowi, występując do Rady Gminy o przedstawienie opinii poprzedzonej przeprowadzeniem konsultacji z mieszkańcami[17]. 21 czerwca 2018 Rada Gminy podjęła uchwałę w sprawie wszczęcia procedury związanej z nadaniem Opatowcowi statusu miasta[18] a konsultacje społeczne odbyły się w terminie od 16 do 25 lipca 2018[19]. Wyniki prezentują się następująco: a) gmina Opatowiec (frekwencja 55,80% = 1645 osób): za 89,24%, przeciw 4,92%; wstrzymało się 5,84%; b) miejscowość Opatowiec (frekwencja 67,96% = 193 osób): za 98,45%, przeciw 1,04%; wstrzymało się 0,52%; gmina Opatowiec bez miejscowości Opatowiec (frekwencja 54,50% = 1452 osób): za 88,02%, przeciw 5,44%; wstrzymało się 6,54%[20] Gdyby Opatowiec otrzymał status miasta stałby się najmniejszym miastem Polski (ma 320 mieszkańców), wypierając Wiślicę, która status ten uzyskała 1 stycznia 2018 licząc 500 mieszkańców[21][22]. 16 sierpnia wniosek został przesłany do MSWiA[23]. Podczas wizyty posła Michała Cieślaka w Opatowcu 20 września poruszony był temat przywrócenia praw miejskich dla Opatowca. Poseł wskazał, że procedura została już zakończona, cała dokumentacja znajduje się u Prezesa Rady Ministrów, a według ostatnich informacji z MSWiA wynika, że istnieje wysokie prawdopodobieństwo uroczystego dokonania tego aktu w 100-lecie odzyskania niepodległości z mocą obowiązującą od 1 stycznia 2019[24]. 1 stycznia 2019 status miasta został przywrócony[4].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Podominikański kościół pw. św. Jakuba Starszego Apostoła wzniesiony pod koniec XV w. w miejsce częściowo drewnianego kościoła św. Jacka z 1283 r.; w pierwszej połowie XVII wieku świątynia została przebudowana w stylu barokowym; kościół składa się z jednej nawy z przybudówkami (przedsionek i kaplica Różańcowa), zamkniętego ścianą prostą prezbiterium oraz zakrystii; nawę i prezbiterium przykrywa sklepienie kolebkowe z lunetami; zewnętrzne ściany kościoła wsparte są przyporami; świątynia ma dwuspadowy dach z barokową sygnaturką, dach nawy ujęty jest pomiędzy dwa trójkątne szczyty z ostrołukowymi wnękami; w arkadowej wnęce na wschodniej ścianie prezbiterium znajduje się barokowa płaskorzeźba przedstawiająca niosącego Krzyż Chrystusa; ołtarz główny i ołtarze boczne pochodzą z XIX wieku; na ołtarzu głównym umieszczony jest obraz przedstawiający św. Jakuba; wyposażenie kościoła barokowe i rokokowe; do nawy przylega Kaplica Różańcowa, którą nakrywa kopuła z latarnią; wewnątrz kaplicy znajdują się obrazy z XVII i XIX wieku; na ołtarzu kaplicy umieszczony jest XVII-wieczny obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem.
Kościół został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.200 z 14.05.1971)[25].
  • Dwie barokowe figury z XVIII wieku na przykościelnym cmentarzu.
  • Cmentarz wojenny z I wojny światowej (nr rej.: A.201 z 12.09.1992)[25].

Części miasta[edytuj | edytuj kod]

Integralne części miasta Opatowiec[26][27]
SIMC Nazwa Rodzaj
1016753 Krakowska Ulica część miasta
1016760 Legatka część miasta
1016776 Przedmieście część miasta

Sport[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wiadomości o zorganizowanym ruchu amatorskim sportu w Opatowcu pochodzą z lat 1938–1939, kiedy to drużyna piłkarska prowadziła bratobójcze pojedynki z drużyną z Koszyc. Był to początkowy zalążek ruchu sportowego na terenie wsi, gdzie do czołowych działaczy należeli: aptekarz Leszczyński, nauczyciel Baran, komendant posterunku Państwowej Policji – Szewczenko i inni. W latach okupacji hitlerowskiej tej działalności nie zaprzestano, mimo że obowiązywał bezwzględny zakaz zgromadzeń i uprawiania zorganizowanych form sportu pod karą wywózki do obozu koncentracyjnego, a nawet kary śmierci. Mimo tych rygorów organizowano mecze konspiracyjne, również w sąsiednich miejscowościach: Kazimierzy Wielkiej, Proszowicach, Nowym Brzesku. Bezpośrednio po wyzwoleniu, młodzież wiejska była pozbawiona prawie całkowicie uprawiania sportu spowodowanym brakiem sprzętu. Dopiero powołana do życia w 1949 roku Rada Sportu Wiejskiego przy Związku Samopomocy Chłopskiej pobudziła rozwój sportu na wsi. Uchwała Głównego Komitetu Kultury Fizycznej z dnia 19 kwietnia 1952 roku pozwoliła na częściowe zrównanie sportu wiejskiego z miastem. Powołano zrzeszenie – Ludowe Zespoły Sportowe, które miały stanowić wyższy etap rozwoju kultury fizycznej i sportu na wsi. Na tej podstawie powołano do życia w Opatowcu Ludowy Klub Sportowy Wisła, który przetrwał do końca lat 80 XX wieku. Klub Sportowy Wisła Opatowiec odrodził się kilkanaście lat później za sprawą Michała Szczerby, który jest obecnie prezesem, trenerem, a także od czasu do czasu zawodnikiem.

Osoby związane z Opatowcem[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Gmina Opatowiec, portal [dostęp 2018-02-11].
  3. Województwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1993, s. 112.
  4. a b Dz.U. z 2018 r. poz. 2478 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2018 r. w sprawie nadania statusu miasta niektórym miejscowościom w województwie świętokrzyskim oraz ustalenia ich granic.
  5. 10 nowych miast w Polsce od 2019 roku.
  6. Opatowiec najmniejszym miastem w Polsce?
  7. Urząd Statystyczny w Katowicach: Gmina wiejska Kozy. W: Statystyczne Vademecum Samorządowca 2014 [on-line]. s. 1. [dostęp 2018-01-01].
  8. a b Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1885, Tom VII, s. 551.
  9. a b Magdalena Komorowska, Gmina Opatowiec – wczoraj i dzisiaj, wyd. 1, Opatowiec: Gmina Opatowiec i MN Design Michał Nieć, 2014, 192 s., ISBN 978-83-939671-0-0 [dostęp 2018-02-11].
  10. Józef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939–1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981.
  11. Sylwia Antoszek, „Uciekaj na bok, co cię to obchodzi...” - wywiad z Józefem Belskim, 24ikp.pl (Internetowy Kurier Proszowicki), 2018 [dostęp 2019-02-10].
  12. Belski 2018 ↓.
  13. Otwarcie i poświęcenie Wieży Zegarowo-Hejnałowej. opatowiec.com.pl, 2012-07-30.
  14. Obwieszczenie dot. przywrócenia praw miejskich. [dostęp 2018-10-24].
  15. Adam Ligiecki, Opatowiec... już na 100 procent miastem! Nowe tablice wiszą na urzędzie, portal echodnia.eu, 31 grudnia 2018 [dostęp 2019-01-02].
  16. Uchwała Nr XLII/239/2018 Rady Gminy Opatowiec z dnia 28 marca 2018 roku przyjmująca „Apel Rady Gminy Opatowiec w sprawie przywrócenia praw miejskich miejscowościom, które zostały ich pozbawione w wyniku represji carskich”.
  17. Odpowiedź na interpelację nr 21420 w sprawie przywrócenia praw miejskich miejscowościom, które zostały ich pozbawione w wyniku represji carskich.
  18. Zaproszenie na Sesje Rady Gminy.
  19. Obwieszczenie.
  20. Informacja o wynikach konsultacji dotyczących nadania statusu miasta miejscowości Opatowiec.
  21. Opatowiec chce być miastem! Ważne decyzje na najbliższej sesji Rady Gminy.
  22. Opatowiec najmniejszym miastem w Polsce?
  23. Dokumenty już u ministra. Opatowiec coraz bliżej praw miejskich.
  24. Poseł Michał Cieślak ponownie z wizytą w gminie Opatowiec.
  25. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 2018-09-30. s. 15. [dostęp 2015-10-23].
  26. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  27. GUS. Rejestr TERYT.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880-1885
  • Maria i Przemysław Plichowie, Ponidzie. Szlaki turystyczne, Warszawa 1985
  • Miasta polskie w Tysiącleciu, przewodn. kom. red. Stanisław Pazyra, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław – Warszawa – Kraków, 1965-1967
  • Stanisław M. Przybyszewski, Andrzej Brenias, Seweryn J. Łukasik, Opatowiec: tysiąc lat dziejów, Kielce: AW Gens, 2000, s. 267, ISBN 83-86285-73-7.
  • Magdalena Komorowska, Gmina Opatowiec – wczoraj i dziś, wydanie dostępne on-line, Opatowiec: Gmina Opatowiec, 2014, s. 192, ISBN 978-83-939671-0-0 [dostęp 2018-03-31].
  • Józef Belski, Ostatnie dni, Kraków: Maszynograf, 2018, s. 248, ISBN 978-83-930135-9-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]