Maria Andrunik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Maria Andrunik
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 3 sierpnia 1909
Nadwórna
Data i miejsce śmierci 10 listopada 1988
Sanok
Przebieg służby
Siły zbrojne Związek Walki Zbrojnej-Armia Krajowa
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Partyzancki Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 Krzyż Armii Krajowej Medal Wojska Krzyż Oświęcimski
Odznaka Grunwaldzka

Maria Stefania Andrunik, z domu Łomnicka (ur. 3 sierpnia 1909 w Nadwórnej, zm. 10 listopada 1988 w Sanoku) – żołnierz ZWZ-Armii Krajowej, współpracowniczka siatki kurierskiej podczas II wojny światowej. Żona Arnolda.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Grobowiec Arnolda i Marii Andruników w Sanoku

Urodziła się jako córka Janiny i Franciszka Łomnickich. Wraz z rodziną przeniosła się do Zagórza, gdzie jej ojciec pracował jako maszynista. Miała czworo rodzeństwa. W 1938 ukończyła liceum, po czym wyszła za mąż za Arnolda Andrunika, urzędnika Starostwa Powiatowego w Sanoku. Początkowo małżeństwo mieszkało w Sanoku przy ulicy Cegielnianej, następnie przy ulicy Adama Mickiewicza. 8 sierpnia 1939 urodziła im się córka Teresa.

Po wybuchu II wojny światowej w 1940 w ślad za mężem została żołnierzem Związku Walki Zbrojnej w ramach oddziału partyzanckiego OP-23[1]. Wraz z nim współpracowała przy kolportowaniu podziemnych wydawnictw (w domu Andruników zorganizowano magazyn prasy podziemnej, a także stanowił punk kontaktowy i schronienie dla kurierów na ich trasie). W późniejszym czasie Arnold Andrunik (po zagrożeniu aresztowaniem i ukrywaniu się) przeniósł się do Krakowa, gdzie od świąt Wielkanocy 1942 zamieszkał z Marią i córką. Rodzina zamieszkała przy ulicy Brzozowej, a w ich mieszkaniu mieścił się punkt kontaktowy siatki kurierskiej, który funkcjonował pod kryptonimem „Baszta”. Po przemianowaniu od lutego 1942 była żołnierzem Armii Krajowej. Maria Andrunik prowadziła wspólny punkt łączności z zagranicą. Arnold i Maria Andrunikowie oraz inni współpracownicy krakowskiego punktu zostali aresztowani przez gestapo nad ranem 26 czerwca 1942. Mimo ciężkiego śledztwa i katowania przy ulicy Pomorskiej nie wydali swoich współpracowników. W tym czasie 2-letnie dziecko Andruników zostało przez Niemców umieszczone w jednym z krakowskich szpitali, skąd uwolnili go później członkowie AK i oddali w opiekę rodziny pod Sanokiem[2]. 30 września 1942 Maria Andrunik została skierowana do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau i osadzona w dziale dla kobiet w Brzezince, otrzymując numer obozowy 21164[3] (tego samego dnia, choć osobno, do tego obozu został przewieziony jej mąż). W obozie została celowo zarażona tyfusem i uratowana przez dwie lekarki i współwięźniarkę. Wobec zbliżającego się frontu wschodniego na początku stycznia 1945 wraz z innymi więźniarkami została ewakuowana do obozu kobiecego w Ravensbrück, a następnie do podobozu w Neustadt-Glewe, gdzie odzyskała wolność u schyłku wojny na początku maja 1945. 27 maja 1945 powróciła do Zagórza (8 maja powrócił także jej mąż).

Po wojnie nie podjęła pracy zawodowej z uwagi na niekorzystne skutki spowodowane zdarzaniami wojennymi i pobytem w obozie. Urodziła jeszcze dwóch synów: Jana (ur. 1946) i Witolda (ur. 1952).

Została pochowana w grobowcu rodzinnym na Cmentarzu Centralnym w Sanoku. Wraz z nią został pochowany jej mąż Arnold (1911-2000) oraz ich tragicznie zmarły syn Witold, zmarły tragicznie w wypadku motocyklowym w 1975[4].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Przyznane Marii Andrunik przez rząd RP na uchodźstwie Medal Wojska i Krzyż Armii Krajowej nie dotarły do niej.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kryptonim „San”. stankiewicze.com. [dostęp 13 maja 2014].
  2. Andrzej Brygidyn. Na frontach II wojny światowej. Kurierskimi szlakami (IV). „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 6, Nr 10 (244) z 20-31 sierpnia 1982. 
  3. Informacje o więźniach. Maria Andrunik. auschwitz.org. [dostęp 2019-02-22].
  4. Księga Zmarłych 1959–1975 Sanok. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 191 (poz. 72).
  5. Manifestacja pokojowa w Sanoku. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 2, Nr 15 (378) z 20-31 maja 1986. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]