Więzienie Montelupich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Więzienie Montelupich
Ilustracja
Więźniowie z Montelupich w 1939 r. po kampanii wrześniowej
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Miejscowość Kraków
Rodzaj zakład karny, muzeum
Jednostka nadrzędna Służba Więzienna
Data powstania 1905
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Więzienie Montelupich
Więzienie Montelupich
Ziemia50°04′27″N 19°56′23″E/50,074167 19,939722

Więzienie Montelupich – więzienie w Krakowie przy ul. Montelupich, pierwotnie pełniące funkcje koszar wojskowych, mieszczące się w budynku będącym od XVI wieku własnością włoskiej rodziny kupiecko-bankierskiej Montelupich. Od 1905 roku władze austriackie umieściły w nim sąd wojskowy, znajdujący się wcześniej na Wawelu, a następnie więzienie.

 Z tym tematem związana jest kategoria: Więźniowie więzienia na Montelupich w Krakowie.

Podczas II wojny światowej w budynku na Montelupich znajdowało się hitlerowskie więzienie policyjne podlegające Gestapo. W latach 19401944 więzionych było tu ok. 50 000 osób[1]. Przetrzymywano tu m.in. profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego, aresztowanych podczas wymierzonej przeciwko polskiej inteligencji akcji Sonderaktion Krakau. Na terenie więzienia miały w tym czasie miejsce masowe egzekucje więźniów, z których część mordowano także w okolicach Krakowa (Podłęże i fort 49 „Krzesławice”). Większość aresztowanych, po ciężkich przesłuchaniach, wywożono do obozów koncentracyjnych Auschwitz-Birkenau i Plaszow.

Więzienie Montelupich

Egzekucja 100 Polaków w Podłężu, wywiezionych z więzienia Montelupich, miała miejsce 2 lutego 1944Niemcy wzięli odwet za dokonanie 29 stycznia przez partyzantów Armii Krajowej z oddziału „Błyskawica”, nieudanego zamachu na generalnego gubernatora Hansa Franka, który jechał pociągiem do Lwowa. Egzekucji dokonano na rozkaz dowódcy policji i SS Wilhelma Koppego, wykonali ją członkowie Gestapo, SS i Schutzpolizei (Schupo). Na terenie Krakowa SS i Gestapo rozstrzelało w masowej egzekucji 1000 ludzi z więzienia Montelupich, na wzgórzu przy ul. Kamedulska-Glinnik. 29 stycznia 1944 z więzienia wywieziono do miejscowości Pełkinie 24 żołnierzy Armii Krajowej, gdzie zostali rozstrzelani w odwecie za odbicie w dniu 19 stycznia 1944 ujętego wcześniej członka ruchu oporu.

Po 1945 w budynku znajdowało się ciężkie centralne więzienie karno-śledcze Urzędu Bezpieczeństwa i NKWD, przez które przeszło kilka tysięcy polskich żołnierzy, głównie z Armii Krajowej oraz WiN, z których część wywieziono w głąb ZSRR na zesłanie, oraz członków Ukraińskiej Powstańczej Armii. W więzieniu wykonywano także pod koniec lat 40. kary śmierci na członkach niemieckiej załogi obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, skazanych w pierwszym procesie oświęcimskim.

21 kwietnia 1988 r. wykonano tutaj karę śmierci na Stanisławie Czabańskim. Był to ostatni wyrok śmierci wykonany w Polsce.

Współcześnie w budynku przy ul. Montelupich 7 znajduje się Areszt Śledczy w Krakowie.

Martyrologia Polaków osadzanych i zamordowanych przez hitlerowców oraz funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa w 1945 r. została upamiętniona po 1990 r., na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem na jednej z tablic: „MONTELUPICH / BRYGIDKI / ZAMEK LUBELSKI / 1939 – 1945”.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Józef Batko, Gestapowcy, Kraków, Krajowa Agencja Wydawnicza, 1985. ​ISBN 83-03-00720-3​. Cited in Cezary Leżeński’s review of the book in Nowe Książki, 1986, p. 127.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wanda Kurkiewiczowa, Za murami Monte: wspomnienia z więzienia kobiecego Montelupich-Helclów, 1941-1942, Kraków, Wydawnictwo Literackie, 1968.
  • Stanisław Czerpak and Tadeusz Wroński, Ulica Pomorska 2: O krakowskim Gestapo i jego siedzibie w latach 1939–1945, Kraków, Muzeum Historii, 1972.
  • Wincenty Hein, Czesława Jakubiec, Montelupich, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1985, ISBN 83-08-00393-1, OCLC 830180927.