Marian Gorzkowski (pisarz)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Marian Gorzkowski)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy pisarza i kolekcjonera. Zobacz też: inne postacie noszące imię i nazwisko „Marian Gorzkowski”.
Karykatura Mariana Gorzkowskiego autorstwa Jana Matejki
Grób Mariana Gorzkowskiego (z lewej) na krakowskich Rakowicach

Marian Gorzkowski (ur. 1830 w Białocerkwi, zm. 7 marca 1911 w Krakowie) – pisarz, autor dzieł naukowych, dramatów i powieści, kolekcjoner, sekretarz Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie, powiernik Jana Matejki.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Po ukończeniu szkół w Humaniu i Żytomierzu oraz uniwersytetu w Kijowie wyjechał do Aten. W Grecji zgłębiał kulturę starogrecką. Stamtąd pojechał do Włoch, gdzie studiował teologię, po czym wrócił na Ukrainę. Prowadzi badania nad archeologią, historią, heraldyką polską i ruską. Ich wyniki publikuje. Gromadzi też książki, rękopisy, ryciny poświęcone historii państwa i kościoła w Polsce, Rosji i na Ukrainie. Zbiory te (biblioteka, dokumenty, obrazy, pierścienie), pozostawione w Gródku pod opieką Konstantego Wołodkowicza, spłonęły podczas pożaru dworu.[1]

W 1870 roku przyjechał do Krakowa, a dwa lata później zamieszkał tu na stałe i przyjął obywatelstwo austriackie (Kraków był wówczas w zaborze austriackim). Zajmował się publicystyką (był redaktorem „Czasu”), w latach 1872-1873 dorywczo opracowywał także zbiory w Muzeum Narodowym w Krakowie.

W 1876 poznał się bliżej z Janem Matejką, o co systematycznie zabiegał. Podarował malarzowi czepiec i pierścień do jego kolekcji; podziwiał Matejkę, ofiarowywał mu swoje usługi jako znawca spraw ruskich i narzucał się z pomocą. Wkrótce ich przyjaźń zacieśniła się i Gorzkowski stał się powiernikiem malarza. Załatwiał jego sprawy domowe i majątkowe, został również sekretarzem Szkoły Sztuk Pięknych, której dyrektorem był Matejko.

Matejko sportretował swojego powiernika w kilku dziełach: w Bitwie pod Grunwaldem (1878), w Utopionej w Bosforze jako oprawcę (1880), w Hołdzie pruskim (1882) i w Wernyhorze jako spisującego proroctwo (1883). Wykonał także kilka karykatur Gorzkowskiego i ołówkowy portret jego żony. Gorzkowski zgromadził sporą kolekcję dzieł malarza, obejmującą 243 dzieła: obrazy olejne, rysunki i akwarele.

Po śmierci Matejki i przekształceniu SSP w Akademię Sztuk Pięknych przeszedł na emeryturę.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Jego działalność literacka obejmuje różnorodne dzieła:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Nekrologia. Wspomnienie o ś.p. Marianie Gorzkowskim Czas 1911 nr 122 z 15 marca s. 3
  2. Zdaniem H.M. Słoczyńskiego publikacje Gorzkowskiego o tematyce ruskiej wystawiły intelektowi autora jak najgorsze świadectwo (H.M. Słoczyński, Matejko, Wrocław 2000, s. 130).
  3. Zdaniem E. Łepkowskiego jego dramaty i komedie były pozbawione większej wartości (Polski Słownik Biograficzny, t. VIII/3, Wrocław-Kraków-Warszawa 1960, s. 336).
  4. A. Świętochowski skrytykował Wskazówki do nowego obrazu Jana Matejki Wernyhora.. Gorzkowskiego na łamach „Prawdy”: Na wszystkich świętych zaklinam p. Mariana Gorzkowskiego, ażeby nie stanął do konkursu i nie zechciał swej nie nagrodzonej pracy wydrukować. Słynny ten mąż, który tyle razy imię nasze w Europie swoimi "objaśnieniami historycznymi" kompromituje, ile razy je Matejko swoimi obrazami rozsławia [...]. Z dwojga złego wolałbym, ażeby p. Gorzkowski, zamiast pisać, zaczął malować [...]. P[an] Gorzkowski wypowiada najniemożliwsze twierdzenia z taką sielankową prostotą, jak gdyby wczoraj dopiero z łonem matki się rozstał. (A. Świętochowski, "Prawda" nr 7 z 16.02.1884, [dostępne też na: [1]).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Polski Słownik Biograficzny, t. VIII/3, z. 38, Wrocław-Kraków-Warszawa 1960 [hasło Edwarda Łepkowskiego Gorzkowski Marian, s. 335-6].
  • Henryk Marek Słoczyński, Matejko, Wrocław 2000.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]