Aleksander Świętochowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aleksander Świętochowski
Władysław Okoński, Poseł Prawdy
Aleksander Świętochowski
Podpis Aleksander Świętochowski
Data i miejsce urodzenia 18 stycznia 1849
Stoczek Łukowski
Data i miejsce śmierci 25 kwietnia 1938
Gołotczyzna
Dzieci Ryszard Świętochowski
Odznaczenia
Złoty Wawrzyn Akademicki
Aleksander Świętochowski, pastel Kazimierza Mordasewicza, 1908

Aleksander Świętochowski, ps. Władysław Okoński, Poseł Prawdy, O.Remus, Oremus, Liber, Gezyasz, Nauczyciel i in.[1] (ur. 18 stycznia 1849 w Stoczku Łukowskim na Podlasiu, zm. 25 kwietnia 1938 w Gołotczyźnie koło Ciechanowa) – polski pisarz, publicysta, filozof i historyk, aforysta, krytyk, publicysta polityczny, działacz społeczny.

Zarys biografii[edytuj | edytuj kod]

W młodości uczęszczał do szkół w Siedlcach i Lublinie. Studia w Szkole Głównej i na Uniwersytecie Warszawskim odbywał w latach 1866-1870 na wydziale filologiczno-historycznym. W 1874 wyjechał do Lipska, gdzie na tamtejszej uczelni uzyskał doktorat z filozofii (praca O powstaniu praw moralnych[1]). Powrócił do Warszawy, gdzie publikował artykuły w "Przeglądzie Tygodniowym". Współpracę z redakcją zakończył w 1878 jednocześnie rozpoczynając pracę w redakcji dziennika "Nowiny" (do 1881 roku[1]).

Po odejściu z "Nowin" założył tygodnik "Prawda", który redagował do roku 1902 (cykl felietonów Liberum veto). W latach (1908-1912) redagował miesięcznik "Kultura polska", następnie "Humanista polski", współpracował też z "Myślą Narodową".

Oprócz artykułów społeczno-politycznych i krytycznoliterackich pisywał tam również felietony pod pseudonimem "Poseł Prawdy". Poza publicystyką uprawiał też twórczość dramaturgiczną i nowelistyczną.

Prowadził także działalność społeczno-oświatową, za największe dzieło swojego życia w tej dziedzinie uważał powstanie jeszcze pod rozbiorami szkół rolniczych w Gołotczyźnie – szkoły gospodarstwa domowego dla dziewcząt wiejskich (1909 r.) założonej przez właścicielkę wsi Aleksandrę Bąkowską i 3 lata później szkoły rolniczej dla chłopców o nazwie Bratne. Należał do czołowych ideologów i przywódców pozytywizmu warszawskiego.

W latach (1906-1913) założył i kierował Towarzystwem Kultury Polskiej. Był gorącym rzecznikiem postępu, oświaty, kultury, walczył o równe prawa dla kobiet, Żydów, zwalczał konserwatyzm, wstecznictwo i klerykalizm.

Od 1912 roku aż do śmierci mieszkał w Gołotczyźnie, gdzie związał się wspólną ideą i głębszym uczuciem osobistym z Aleksandrą Bąkowską. Zmarł 25 kwietnia 1938 roku w Gołotczyźnie. Pochowany na cmentarzu w Sońsku koło Ciechanowa.

Jego syn Ryszard Świętochowski był działaczem politycznym.

Poglądy literackie i polityczne[edytuj | edytuj kod]

Jego manifest My i wy (1871) i Praca u podstaw (1873) zawierają główne założenia programowe pozytywizmu. W życiu wyznawał liberalizm, a w okresie międzywojennym był publicystą opozycyjnym wobec sanacji[potrzebne źródło].

Twórczość Świętochowskiego obejmuje dramaty o tematyce filozoficzno-moralnej oraz historii idei.

W roku 1927 otrzymał nagrodę literacką miasta Łodzi. W 1935 został odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury[2].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Wydania zbiorowe Pism (1896—1900), II. wyd. (1908—1909), 7 t. zawiera: I—II. Obrazki powieściowe, III. Bajki, IV—VI. Utwory dramatyczne, VII. Duchy, cz. I—III. (cz. IV—VI. w r. 1909 jako VIII. t. Pism, poemat dramatyczny prozą, główne dzieło Świętochowskiego). Pamiętnik drukowany w "Wiadomościach literackich" (1931/1932). Wydał ponadto: Genealogia teraźniejszości (1935), powieść Twinko (1936).

Książka dla młodzieży: Czcigodni Polacy. Charaktery (1923).

Dramaty:

  • 1876Niewinni, Nieśmiertelne dusze. I. Ojciec Makary
  • 1878Piękna
  • 1879Dramata (Antea, Na targu, Helvia, Poddanka, Błazen, Za maską)
  • 1888Aureli Wiszar
  • 1889Regina
  • 1923Hultaj (komedia)

Utwory powieściowe:

  • 1879O życie (Damian Capenko, Chawa Rubin, Karl Krug)
  • 1880Klemens Boruta
  • 1885Aspazja
  • 1914Drygałowie
  • 1929Nałęcze

Studia filozoficzne:

  • 1877O powstawaniu praw moralnych, Dumania pesymisty
  • 1878Wolter
  • 1880O epikureizmie
  • 1896Poeta jako człowiek pierwotny
  • 1906O prawach człowieka i obywatela. O prawach mniejszości
  • 1910Utopie w rozwoju historycznym
  • 1911Ofiarność obywatelska
  • 1912Źródła moralności
  • 1925-1928Historia chłopów polskich w zarysie

Przypisy

  1. a b c Jan Data: Aleksander Świętochowski. [dostęp 16 stycznia 2009].
  2. Rocznik Polskiej Akademii Literatury, Warszawa 1937, s. 254

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]