Max van der Stoel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Max van der Stoel
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 3 sierpnia 1924
Voorschoten
Data i miejsce śmierci 23 kwietnia 2011
Haga
Wysoki Komisarz OBWE ds. Mniejszości Narodowych
Okres od 1 stycznia 1993
do 1 lipca 2001
Poprzednik urząd utworzony w 1993
Następca Rolf Ekeus
Członek Raad van State
Okres od 1986
do 1993
Stały przedstawiciel Holandii przy ONZ
Okres od 1983
do 1986
Minister spraw zagranicznych Holandii
Okres od 1981
do 1982
Poprzednik Chris van der Klaauw
Następca Dries van Agt
Minister spraw zagranicznych Holandii
Okres od 1973
do 1977
Poprzednik Norbert Schmelzer
Następca Chris van der Klaauw
Poseł do Parlamentu Europejskiego
Okres od 1971
do 1973
Członek Tweede Kamer w latach 1978–1981, 1977, 1967–1973, 1963–1965
Członek Eerste Kamer w latach 1960–1963
Przynależność polityczna Partia Pracy
podpis
Odznaczenia
Kawaler Orderu Lwa Niderlandzkiego (Holandia) Wielki Oficer Orderu Oranje-Nassau (Holandia) Komandor Orderu Oranje-Nassau (Holandia) Order Lwa Złotego (Nassau) Złoty Medal Honorowy za Przedsiębiorczość i Talent (Holandia) Order of the Palm (Suriname) - ribbon bar.png Krzyż Komandorski Orderu Św. Michała i Św. Jerzego (Wielka Brytania) Krzyż Wielki Orderu Feniksa (Grecja)

Max van der Stoel (ur. 3 sierpnia 1924 w Voorschoten[1], zm. 23 kwietnia 2011 w Hadze[2]) – holenderski polityk, dwukrotny minister spraw zagranicznych Holandii, pierwszy Wysoki Komisarz OBWE ds. Mniejszości Narodowych.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Van der Stoel ukończył prawo na uniwersytecie w Lejdzie (1947, 1953)[1]. W latach 1953–1958 pracował w Wiardi Beckman Stichtingthink tanku holenderskiej Partii Pracy[1]. W latach 1963–1965 był sekretarzem międzynarodowym Partii Pracy, a następnie z jej ramienia zasiadał w obydwu izbach holenderskiego parlamentu, w Eerste Kamer w latach 1960–1963 i w Tweede Kamer w latach 1963–1965, 1967–1973, 1977 i 1978–1981[3][1].

W latach 1971–1973 był posłem Parlamentu Europejskiego[3]. Dwukrotnie był członkiem Zgromadzenia Parlamentarnego NATO – w latach 1968–1973 i 1978–1981[3]. Członek Zgromadzenia Doradczego Rady Europy i Zgromadzenia Unii Zachodnioeuropejskiej w latach 1967–1972[3]. W latach 1968–1970 był sprawozdawcą Zgromadzenia Doradczego Rady Europy ds. Grecji, ujawniając w swoim czteroczęściowym raporcie stosowanie tortur przez reżim wojskowy[1][4]. Po upadku dyktatury czarnych pułkowników, otrzymał Order Feniksa a w 1977 uniwersytet w Atenach przyznał mu tytuł doktora honoris causa[2].

Van der Stoel był zaangażowanym anty-nazistą i anty-komunistą, wspierał dysydentów w ZSRR i krajach ościennych[5]. Krytykował łamanie praw człowieka w ZSRR i w Polsce[5]. Jako jeden z pierwszych polityków zachodnich skontaktował się z czechosłowackimi działaczami na rzecz praw człowieka z inicjatywy Karta 77 i spotkał się z Janem Patočką[5][6].

Van der Stoel dwukrotnie sprawował funkcję ministra spraw zagranicznych Holandii – w latach 1973–1977 i 1981–1982[3]. Był jednym z inicjatorów deklaracji helsińskiej z 1975 roku[6].

W latach 1983–1986 pełnił funkcję stałego przedstawiciela Holandii przy ONZ[3]. Przyczynił się do wprowadzenia dobrowolnego embarga na import broni z Południowej Afryki w 1984 roku[5].

W 1991 roku został mianowany honorowym sekretarzem stanu – doradcą, do którego o radę może zwracać się zarówno premier jaki i królowa[1].

W latach 1992–1999 był specjalnym sprawozdawcą Komisji Praw Człowieka ONZ ds. Iraku[3][1]. W swoich raportach opisywał łamanie praw człowieka, informował o torturach i egzekucjach, braku wolności słowa i zgromadzeń, prześladowaniach mniejszości etnicznych i religijnych[5].

W grudniu 1992 roku został pierwszym Wysokim Komisarzem OBWE ds. Mniejszości Narodowych, a jego mandat był przedłużany dwukrotnie[3]. Jako Wysoki Komisarz, Van der Stoel angażował się w działania prewencyjne i zapobieganie konfliktom poprzez integrację mniejszości narodowych z zachowaniem ich tożsamości, języka i kultury oraz poprzez edukację[7]. Zajmował się m.in. sytuacją rosyjskiej mniejszości narodowej w Estonii i na Łotwie[8].

Doradzał wysokiemu przedstawicielowi Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa Javierowi Solanie w sprawach Macedonii[1]. Przyczynił się do powstania Uniwersytetu Europy Południowo-Wschodniej w macedońskim Tetovie[6].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W 2001 roku ministerstwo spraw zagranicznych Holandii ustanowiło przyznawaną co dwa lata nagrodę im. Maxa van der Stoela za zasługi w działalności na rzecz mniejszości narodowych w krajach OBWE[9].

W 2012 roku na Uniwersytecie Europy Południowo-Wschodniej otwarto Instytut im. Maxa van der Stoela[10].

W 2014 roku w Pradze imieniem Maxa van der Stoela nazwano jeden z parków[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Peter R. Baehr: Max van der Stoel. W: David P. Forsythe: Encyclopedia of Human Rights. Oxford University Press, 2009, s. 275. ISBN 978-0-19-533402-9. [dostęp 2015-12-11].
  2. a b c d e f g h i Parlement & Politiek: Dr. M. (Max) van der Stoel (niderl.). [dostęp 2015-12-11].
  3. a b c d e f g h i OBWE: The first OSCE High Commissioner on National Minorities Max van der Stoel (ang.). [dostęp 2015-12-11].
  4. Thomas Doulis: The Iron Storm: The Impact on Greek Culture of the Military Junta, 1967-1974. Xlibris Corporation, 2011, s. 85. ISBN 978-1-4568-3842-3. [dostęp 2015-12-11].
  5. a b c d e Peter R. Baehr: Max van der Stoel. W: David P. Forsythe: Encyclopedia of Human Rights. Oxford University Press, 2009, s. 276. ISBN 978-0-19-533402-9. [dostęp 2015-12-11].
  6. a b c Walter Kemp: Max van der Stoel: 1924-2011 (ang.). W: OSCE [on-line]. 2011-06-03. [dostęp 2015-12-11].
  7. Jean-Christophe Merle: Spheres of Global Justice. T. 1: Global Challenges to Liberal Democracy. Political Participation, Minorities and Migrations. Springer Science & Business Media, 2013, s. 196. ISBN 978-94-007-5998-5. [dostęp 2015-12-11].
  8. Jan Zielonka, Alex Pravda: Democratic Consolidation in Eastern Europe:. T. 2: International and Transnational Factors. OUP Oxford, 2001, s. 267. ISBN 978-0-19-152919-1. [dostęp 2015-12-11].
  9. Max van der Stoel Award: What is the Max van der Stoel Award? (ang.). [dostęp 2015-12-11].
  10. South East European University: Max van der Stoel Institute (ang.). [dostęp 2015-12-11].
  11. Praha.eu: Park for Everybody (ang.). 2014-09-29. [dostęp 2015-12-11].