Merak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Merak
β Ursae Majoris
Położenie w gwiazdozbiorze
Położenie w gwiazdozbiorze
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór Wielka Niedźwiedzica
Rektascensja 11h 01m 50,491s[1]
Deklinacja +56° 22′ 56,83″[1]
Paralaksa (π) 0,0338 ± 0,0011[1]
Odległość 96,5 ± 3,2 ly
29,6 ± 1,0 pc
Wielkość obserwowana 2,37[1]m
Ruch własny (RA) 74,16 ± 1,45[1] mas/rok
Ruch własny (DEC) 27,68 ± 1,54[1] mas/rok
Prędkość radialna −13,10 ± 0,10[1] km/s
Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy podolbrzym lub gwiazda ciągu głównego (karzeł)
Typ widmowy A1V[2], A1IVps[1], A1IVspSr[3] lub A1IV[4]
Masa 2,513[4] M
Promień 3,0210 ± 0,038[4] R
Metaliczność [Fe/H] −0,03[4]
Wielkość absolutna 0,40[3]m
Jasność ~60[2] L
Wiek 0,5 mld lat[4]
Temperatura 9193 ± 56[4] K
Charakterystyka orbitalna
Krąży wokół Centrum Galaktyki
Półoś wielka 9145[3] pc
Mimośród 0,2237[3]
Alternatywne oznaczenia
Oznaczenie Flamsteeda: 48 Ursae Majoris
2MASS: J11015046+5622566
Bonner Durchmusterung: BD+57°1302
Fundamentalny katalog gwiazd: FK5 416
Boss General Catalogue: GC 15145
Katalog Gliesego: GJ 9343
Katalog Henry’ego Drapera: HD 95418
Katalog Hipparcosa: HIP 53910
Katalog jasnych gwiazd: HR 4295
SAO Star Catalog: SAO 27876
Mirak

Merak (Beta Ursae Majoris, β UMa) – gwiazda w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy. Wchodzi w skład asteryzmu Wielkiego Wozu. Jest oddalona o około 97 lat świetlnych od Słońca.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Tradycyjna nazwa gwiazdy, Merak, wywodzi się od arabskiego ‏المراق‎ al-maraqq, co oznacza „bok” Niedźwiedzicy; jest to też źródło nazwy gwiazdy Mizar[5][6]. Chińczycy nazywali tę gwiazdę chiń. 天璇; pinyin: Tiānxuán, co oznacza „niebiański obracający się jadeit”[5]. Międzynarodowa Unia Astronomiczna w 2016 formalnie zatwierdziła użycie nazwy Merak dla określenia tej gwiazdy[7].

Charakterystyka obserwacyjna[edytuj | edytuj kod]

Wraz z sąsiednią gwiazdą Dubhe (Alfa Ursae Majoris), Merak pomaga znaleźć na niebie słabszą Gwiazdę Polarną, czemu para ta zawdzięcza nazwę „wskaźników”[6]. W tym celu wystarczy pięciokrotnie przedłużyć ku północy linię łączącą Merak z Dubhe[8]. Dla obserwatorów na szerokościach geograficznych powyżej 41° N (w tym w większej części Europy) gwiazdy Wielkiego Wozu nigdy nie zachodzą[6]

Podobnie jak cztery inne gwiazdy Wielkiego Wozu, Merak należy do luźnej gromady otwartej, znanej jako Gromada Wielkiej Niedźwiedzicy, która zajmuje niewielki obszar w przestrzeni, jednak z ziemskiej perspektywy rozrzucona jest po znacznej części nieba[9].

Charakterystyka fizyczna[edytuj | edytuj kod]

Merak to pojedyncza gwiazda typu widmowego A1. Część źródeł klasyfikuje ją jako gwiazdę ciągu głównego[2], inne – jako podolbrzyma[1][3][4]. Temperatura gwiazdy szacowana jest na ok. 9200 K[4], Merak świeci 58 razy jaśniej niż nasza Dzienna Gwiazda[4]. Jej promień jest ok. trzykrotnie większy od promienia Słońca, a masa jest 2,5 raza większa od słonecznej[4]. Otoczona jest ponadto przez gazowy dysk, podobny do odkrytych wokół Fomalhauta i Wegi[2]. Nie zaobserwowano tam dotychczas żadnych planet, ale jest bardzo prawdopodobne, że istnieją, bądź są właśnie w trakcie formowania[2].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i Merak w bazie SIMBAD (ang.)
  2. a b c d e Jim Kaler: MERAK (Beta Ursae Majoris) (ang.). W: STARS [on-line]. [dostęp 2018-08-10].
  3. a b c d e Anderson E., Francis C.: HIP 53910 (ang.). W: Extended Hipparcos Compilation (XHIP) [on-line]. VizieR, 2012. [dostęp 2018-08-10].
  4. a b c d e f g h i j Tabetha S. Boyajian et al.. Stellar diameters and temperatures. III. Main-sequence A, F, G, and K stars: additional high-precision measurements and empirical relations.. „The Astrophysical Journal”. 771 (1), s. 40, 2013-07-01. DOI: 10.1088/0004-637X/771/1/40 (ang.). 
  5. a b Ursa Major, the great bear. W: Ian Ridpath: Star Tales. James Clarke & Co., 1988. ISBN 978-0-7188-2695-6.
  6. a b c Ursa Major, the Greater Bear. W: Richard Hinckley Allen: Star Names Their Lore and Meaning. Nowy Jork: Dover Publications Inc., 1963, s. 438. ISBN 0-486-21079-0. (ang.)
  7. Naming Stars. Międzynarodowa Unia Astronomiczna, 2018-06-01. [dostęp 2018-08-08].
  8. Bruce McClure: Polaris is the North Star (ang.). EarthSky, 2013-05-27. [dostęp 2014-05-19].
  9. Glenn LeDrew: The Ursa Major Moving Cluster (ang.). W: AstroNotes [on-line]. Ottawa Centre, RASC, marzec 1998. [dostęp 2014-05-19].