Portal:Astronomia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Astronomia
    w polskojęzycznej Wikipedii

Q space.svg
A cóż piękniejszego nad niebo, które przecież ogarnia wszystko co piękne?...
Mikołaj Kopernik

Ta strona to portal dla wikipedystów zainteresowanych zagadnieniami z zakresu astronomii, jej historią, jak i wydarzeniami bieżącymi.

Astronomia – nauka o ciałach niebieskich, ich budowie, ruchach, pochodzeniu i ewolucji oraz o materii rozproszonej w przestrzeni kosmicznej (zwanej też kosmosem).


Aktualności

14 marca 2018 – opublikowano pracę naukową, w której wykazano, że wszystkie galaktyki obracają się w ciągu jednego mieliarda lat, niezależnie do tego, jakiej są wielkości (ICRAR, Urania)

1 marca 2018 – opublikowano nową teorię powstania ziemskiego Księżyca, która ma wyjaśnić zbieżność składu izotopowego obu ciał niebieskich (Sky&Telescope, Urania)

26 lutego 2018 – ogłoszono wyniki badań, według których dynamika ramion spiralnych Drogi Mlecznej jest znacznie bardziej złożona, niż oceniano to wcześniej (LaGuardia, Urania)

Animacja przelotu 1I/ʻOumuamua

18 października 2017 – w ramach programu obserwacyjnego Pan-STARRS odkryto planetoidę 1I/ʻOumuamua, pierwszą o orbicie wyraźnie hiperbolicznej, co wskazuje, że prawdopodobnie pochodzi ona spoza Układu Słonecznego (animacja przelotu obok) (Urania)

11 października 2017 – poinformowano o odkryciu, że planetę karłowatą (136108) Haumea otacza pierścień (Phys.org, Nature, Urania)

10 października 2017 – opublikowano wyniki badań jednej z najjaśniejszych w historii gwiazd nowych, zaobserwowanej blisko rok wcześniej, 14 października 2016 SMCN 2016-10a w Małym Obłoku Magellana (Urania)

15 września 2017 – koniec misji sondy Cassini przez kontrolowane wejście i spłonięcie w atmosferze Saturna[1]

17 sierpnia 2017 – piąta w historii detekcja fal grawitacyjnych, oznaczona jako GW170817, po raz pierwszy została zaobserwowana także w różnych zakresach fal elektromagnetycznych, potwierdzając przewidywania teoretyczne zjawiska kilonowej (ESO)

8 sierpnia 2017 – opublikowano wyniki badań, na podstawie których po raz pierwszy ustalono częstość obrotu wewnętrznego jądra Słońca. Okazało się, że obraca się w tempie jednego obrotu na około tydzień, więc prawie cztery razy szybciej niż zewnętrzne warstwy Słońca (Astronomy magazine, Urania)

18 lipca 2017 – poinformowano o odkryciu, że powtarzające się co około 27 dni trzęsienia ziemi na Księżycu wywoływane są przez siły pływowe w układzie Ziemia-Księżyc (Journal of Geophysical Research, Urania)

14 lipca 2017 – podano, że według najnowszych badań liczba komet długookresowych o średnicy co najmniej 1 km jest około siedem razy większa niż wcześniej sądzono (The Astronomical Journal, Urania)

22 maja 2017 – amerykańscy naukowcy przedstawili hipotezę o istnieniu nowego kształtu planet, nazwanych obiektami synestialnymi, o kształcie podobnym do donuta; taki kształt mogła mieć młoda Ziemia po zderzeniu, w wyniku którego następnie ukształtował się Księżyc (Journal of Geophysical Research, Urania)

22 maja 2017 – opublikowano wyniki badań, według których głównym źródłem antymaterii obserwowanej w Drodze Mlecznej (pozytonów) są izotopy radioaktywne tytanu 44 wyrzucane w wyniku wybuchu nielicznej klasy supernowych typu SN1991bg; problem ten był badany od 40 lat (Nature Astronomy, Astronomy.com, Urania)

3 maja 2017 – poinformowano, że w przestrzeni pomiędzy pierścieniami Saturna a atmosferą planety sonda Cassini napotkała zaskakująco mało kosmicznego pyłu, praktycznie pustkę (Astronomy Magazine, Urania)

6 kwietnia 2017 – opublikowano wyniki badań na podstawie przeglądu galaktyk SDSS, z których wynika, że wokół Drogi Mlecznej istnieje ogromne halo gazowego wodoru o masie porównywalnej z całkowitą masą gwiazd Galaktyki (arxiv, Urania)
Czy wiesz...
WikiSciWomen Banner.png

…która kobieta została pierwszą profesorką astronomii na Uniwersytecie Yale? (na ilustracji obok na plakacie wikipedyjnych warsztatów)

…jaką nietypową dla powiększających się nadolbrzymów cechę ma gamma Arae?

…co wyróżnia skład pierwiastkowy mi Leporis?

Thomas Digges' diagram of the universe Wellcome L0049132.jpg

…czemu gwiazda omega Carinae jest najgorętsza na biegunach?

…w jaki sposób odkryto towarzysza gwiazdy theta Ophiuchi?

…jak Thomas Digges wyobrażał sobie wszechświat? (na ilustracji)

jak rozpoznać, że krzyż jest lub nie jest fałszywy?

…dlaczego rośnie obserwowana jasność gwiazdy omikron Herculis?

…co wydala biała dziura?

Strona 6 z Kodeksu, przedstawiająca boga śmierci z więźniem

…ile lat zajmuje światłu podróż od najjaśniejszej gwiazdy w gwiazdozbiorze Malarza do Ziemi?

…jak polscy astronomowie odkryli BLAPy?

…za czyje dzieci uznawane były eta i zeta Aurigae?

…że Kodeks Grolier jest jednym z zaledwie czterech zachowanych manuskryptów Majów – o ile jest autentyczny? (jedna z kart na ilustracji)

Artykuł miesiąca
Wizja artystyczna dysku protoplanetarnego

Powstanie i ewolucja Układu Słonecznego rozpoczęły się 4,6 miliarda lat temu, gdy na skutek grawitacyjnego zapadnięcia się jednej z części niestabilnego obłoku molekularnego rozpoczął się proces formowania Słońca i innych gwiazd. Większość zapadającej się masy z tej części obłoku zebrała się pośrodku, tworząc Słońce, podczas gdy reszta spłaszczyła się, formując dysk protoplanetarny, z którego następnie powstały planety, księżyce, asteroidy i pozostałe małe ciała Układu Słonecznego.

Ten powszechnie akceptowany model znany jako hipoteza mgławicy słonecznej został po raz pierwszy zaproponowany w XVIII wieku przez Emanuela Swedenborga, Immanuela Kanta i Pierre'a Simona Laplace'a. Jego późniejszy rozwój wymagał współudziału rozmaitych dyscyplin naukowych takich jak astronomia, fizyka, geologia czy nauki planetarne.


przeczytaj cały artykuł | poprzednie miesiące...

Sylwetka badacza
George Ellery Hale w obserwatorium Mount Wilson, 1905

George Ellery Hale (ur. 29 czerwca 1868 w Chicago, zm. 21 lutego 1938 w Pasadenie) – amerykański astronom, popularyzator astronomii i badań astronomicznych, założyciel lub współzałożyciel kilku obserwatoriów astronomicznych, konstruktor przyrządów astronomicznych, np. teleskopu Hale’a o średnicy zwierciadła 508 cm, umieszczonego w obserwatorium Kalifornijskiego Instytutu Technologicznego na Mount Palomar w pobliżu Pasadeny, nad którym prace rozpoczęto w 1928, a ukończonego w 1948. Teleskop ten pozostawał największym teleskopem na świecie przez prawie 40 lat.

Hale założył Obserwatorium Kenwood w Chicago. W nim opracował i zbudował spektroheliograf, który umożliwiał badanie protuberancji słonecznych. Konstrukcja ta była przedmiotem jego pracy magisterskiej. W 1892 rozpoczął pracę na uniwersytecie w Chicago. Podczas tej pracy w 1897 zorganizował Obserwatorium Yerkes, którym kierował do 1904. Tam też zbudował największy na świecie refraktor o średnicy 102 cm.

przeczytaj cały artykuł | poprzednie sylwetki...

Działy astronomii

Pojęcia ogólne

Najjaśniejsze gwiazdy

Kategorie

Artykuły medalowe

Dobre artykuły

Zdjęcie miesiąca

Zorza polarna w pobliżu północnego bieguna Jowisza. Zorze polarne powstają, gdy naładowane cząstki wiatru słonecznego docierające w rejony otaczające planetę są przechwytywane i przyspieszane do wysokich energii wzdłuż linii pola magnetycznego planety. Wpadając w atmosferę w pobliżu biegunów magnetycznych, powodują, że świeci ona podobnie, jak gazy w lampie fluorescencyjnej. (Zdjęcie: HST)

Do zrobienia

Do napisania

astronomia ultrafioletu - bilans energetyczny Ziemi - budowa Ziemi - chronologia Wszechświata - Extrasolar Planets Encyclopaedia - fotograficzna wielkość gwiazdowa - fotometria UBV - gałąź horyzontalna - gwiazda przed ciągiem głównym - historia astronomii - Infrared Space Observatory - klasyfikacja Goldschmidta - Kosmos. Osobista podróż - mikro czarna dziura - model nicejski - nukleosynteza w gwiazdach - obiekt głębokiego nieba - ostateczny los Wszechświata - planetoida klasy D - płaska Ziemia - ścieżka Hayashi - Wielka Ściana w Herkulesie-Koronie Północnej - zdjęcia satelitarne

więcej propozycji


Do poszerzenia

alidada - astrograf - astronomia neutrinowa - astronomia podczerwona - astronomia praktyczna - ciąg główny - czas efemeryd - detektor mikrometeoroidów - diagram dwubarwny - ekstynkcja atmosferyczna - ekwant - glob - gwiazda rozbłyskowa - gwiazda zdegenerowana - kosmograf - magnetopauza - metale (astronomia) - mgławica emisyjna - morfologiczna klasyfikacja galaktyk - Mount Wilson Observatory - orbita heliosynchroniczna - planetozymal - protoplaneta - pryzmat obiektywowy - pył (astrofizyka) - ramię spiralne - rok anomalistyczny - rok Bessela - rotacja gwiazd - równanie czasu - sfera przyciągania - skala Antoniadiego - szokmetamorfizm - widoczność graniczna - zima astronomiczna - zjawisko astronomiczne


Technikalia

Przydatne linki:


Astronomia w projektach siostrzanych

Astronomia na Wikinews Astronomia na Wikibooks Astronomia na Wikicommons
Wiadomości Darmowe podręczniki Ilustracje
Wikinews-logo.png Wikibooks-logo.svg Commons-logo.svg

Inne portale tematyczne w polskiej Wikipedii

Portal.svg
Czym są portale? • Portal:Portale • Czym są wikiprojekty?
  1. Jet Propulsion Laboratory: The Grand Finale Toolkit (ang.). [dostęp 2017–04–18].