Portal:Astronomia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Astronomia
    w polskojęzycznej Wikipedii

Q space.svg
A cóż piękniejszego nad niebo, które przecież ogarnia wszystko co piękne?...
Mikołaj Kopernik

Ta strona to portal dla wikipedystów zainteresowanych zagadnieniami z zakresu astronomii, jej historią, jak i wydarzeniami bieżącymi.

Astronomia – nauka o ciałach niebieskich, ich budowie, ruchach, pochodzeniu i ewolucji oraz o materii rozproszonej w przestrzeni kosmicznej (zwanej też kosmosem).


Aktualności

7 kwietnia 2022 – opublikowano informację o odkryciu najodleglejszej galaktyki HD1, której światło potrzebowało 13,5 mld lat, by dotrzeć do Ziemi (New Scientist)

21 marca 2022 – liczba znanych egzoplanet przekroczyła 5000 (Urania)

17 lutego 2022 – doniesiono o wykonaniu szacunków masy i jasności promieniowania w różnych zakresach widma galaktyki karłowatej wchłoniętej przez Drogę Mleczną – za pomocą obliczeń rozproszonych w ramach projektu MilkyWay@home (The Astrophysical Journal, Urania)

11 lutego 2022 – poinformowano o odkryciu nowego typu gwiazd, których powierzchnia pokryta jest węglem i tlenem – pierwiastkami powstałymi z syntezy helu (Urania. Royal Astronomical Society)

21 lipca 2021 – opublikowany wyniki pierwszych obserwacji dysku wokół planety pozasłonecznej, w którym tworzą się księżyce (ESO, pdf)

16 czerwca 2021 – wyjaśniono, jaka była przyczyna osłabienia blasku Betelgezy na przełomie lat 2019/2020. Okazało się, że gwiazdę częściowo zasłonił obłok pyłu (ESO, pdf)

18 marca 2021 – poinformowano o pierwszych pomiarach prędkości wiatru w stratosferze Jowisza; okazało się, że w pobliżu biegunów planety osiąga ona 1450 km/h (ESO)

6 października 2020 – Nagroda Nobla z fizyki za rok 2020 przyznano za badania czarnych dziur (ESO)

14 września 2020 – doniesiono o odkryciu w atmosferze Wenus cząsteczek fosforowodoru, co zinterpretowano jako możliwy znacznik występowania organizmów żywych (ESO); późniejsze analizy nie potwierdziły takiej hipotezy (Astronomy)

6 maja 2020 – poinformowano o odkryciu najbliższej Ziemi czarnej dziury; miała wchodzić w skład układu potrójnego QV Telescopii odległego o 1000 lat świetlnych od Ziemi (ESO), jednak w październiku 2020 podano, że prawdopodobnie była to błędna interpretacja, a wyjaśnienie danych obserwacyjnych jest inne (ScenceAlert)

16 kwietnia 2020 – zaprezentowano wyniki obserwacji gwiazdy krążącej wokół czarnej dziury w Centrum Galaktyki, której orbita ma kształt rozety, a nie elipsy, więc jest zgodny z przewidywaniami ogólnej teorii względności (ESO)

11 marca 2020 – zaprezentowano badania, według których na planecie WASP-76b mogą padać deszcze z kropel płynnego żelaza (ESO)

6 stycznia 2020 – przedstawiono nowe dowody na występowanie aktywnych wulkanów na Wenus (Urania)

6 stycznia 2020 – opublikowano wyniki badań, według których dużo masywnych czarnych dziur w galaktykach karłowatych nie znajduje się w ich centrach, ale na ich obrzeżach (NRAO, Urania)

4 grudnia 2019 – poinformowano o odkryciu pierwszej ogromnej planety krążącej wokół białego karła (ESO)

październik-grudzień 2019 – obserwowano znaczny spadek jasności Betelgezy, jednej z najjaśniejszych gwiazd gwiazdozbioru Oriona; analizowano, czy może on zapowiadać wybuch gwiazdy jako supernowa (Urania)

31 października 2019 – ogłoszono odkrycie obłoku gazu o wieku blisko 13 mld lat, którego skład chemiczny wskazuje, że w młodym wszechświecie gwiazdy tworzyły się bardzo szybko, wcześniej, niż dotychczas sądzono (Max-Planck-Gesellschaft, Urania)

28 października 2019 – dzięki obserwacjom przeprowadzonym przez VLT astronomowie ustalili, że planetoida pasa głównego (10) Hygiea ma kształt bardzo zbliżony do sferycznego, co wskazuje, że w przyszłości może być uznana za najmniejszą planetę karłowatą (ESO)

22 października 2019 – zaprezentowano pierwsze obrazy wykonane za pomocą kosmicznego teleskopu rentgenowskiego eROSITA, z pomocą którego będzie możliwe dokonanie wielu odkryć w zakresie badań niedostępnych dla teleskopów optycznych (Max-Planck-Gesellschaft, Urania)

7 października 2019 – ogłoszono odkrycie 20 kolejnych księżyców Saturna, dzięki czemu znanych jest już 82 jego naturalnych satelitów. W ten sposób Saturn wyprzedził w liczbie znanych księżyców Jowisza, który ma ich 79 (Carnegie Institution for Science, Urania)

7 lutego 2019ESA ogłosiła wyniki analizy obserwacji gwiazd za pomocą sondy kosmicznej Gaia wskazujące, że zderzenie Galaktyki Andromedy z Drogą Mleczną nastąpi za 4,5 mld lat, więc ok. 0,6 mld lat później niż dotychczas sądzono (ESA, Urania)

31 stycznia 2019 – poinformowano o odkryciu przez Kosmiczny Teleskop Hubble’a za gromadą kulistą NGC 6752 stosunkowo bliskiej galaktyki Bedin I, odległej od nas o ok. 28 mln lat świetlnych (hubblesite.org, Urania)

Czy wiesz...
Obraz dysku protoplanetarnego z widocznym mniejszym dyskiem wokół planety PDS 70c (ALMA, 2021)

kto 175 lat temu jako pierwszy świadomie zaobserwował Neptuna?

gdzie astronomowie odkryli pierwszy formujący się egzoksiężyc (na ilustracji)?

Nancy Roman

…jakie cele wyznaczyła NASA dla przyszłej misji sondy VERITAS do Wenus?

co zostanie wysłane na Wenus w 2028 roku?

kogo nazwano „matką teleskopu Hubble’a” (na ilustracji)?

Spektr-RG

…jak Grecy nazwali planetę pozasłoneczną HAT-P-42 b?

Alberto Giacometti

…do jakich obserwacji służy teleskop kosmiczny Spektr-RG (na ilustracji)?

kogo uczczono nazwą planetoidy (11905) Giacometti (na ilustracji)?

Artykuł miesiąca
Trajektoria lotu 2008 TC3

2008 TC3 (również 8TA9D69) – niewielka planetoida (lub meteoroid), odkryta 6 października 2008 w ramach programu Catalina Sky Survey, która spaliła się w atmosferze Ziemi 7 października 2008.

Był to pierwszy tego typu obiekt, który został odkryty jeszcze przed zderzeniem z Ziemią. W ciągu 19 godzin między jego odkryciem a uderzeniem w atmosferę Ziemi dokonano ponad 550 obserwacji i pomiarów planetoidy, a samo odkrycie było szeroko komentowane w fachowych i popularnych mediach.

Odkrycie. Należąca do grupy Apolla planetoida została odkryta przez Richarda Kowalskiego w ramach programu Catalina Sky Survey z obserwatorium na Mount Lemmon w poniedziałek 6 października 2008 roku o godzinie 6.28 UT. W momencie odkrycia otrzymała ona oznaczenie 8TA9D69. Odkrycie zostało potwierdzone przez trzy inne obserwatoria – Sabino Canyon i Siding Spring w Arizonie i Moorook w Australii. O godzinie 14.59 UT w komunikacie Minor Planet Electronic Circular MPEC 2008-T50 : 2008 TC3 oficjalnie ogłoszono, że planetoida znajduje się na kursie kolizyjnym z Ziemią.


przeczytaj cały artykuł | poprzednie miesiące...

Sylwetka badacza
Max Wolf

Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf (ur. 21 czerwca 1863 w Heidelbergu, zm. 3 października 1932 tamże) – niemiecki astronom. Odkrył 248 planetoid (228 samodzielnie oraz 20 wspólnie z innymi astronomami), 3 komety (14P/Wolf, 43P/Wolf-Harrington i C/1916 G1 (Wolf)) oraz 4 supernowe (SN 1895A, SN 1909A, SN 1920A i SN 1926A).

Był jednym z pionierów wprowadzenia fotografii do badań astrofizycznych. Dzięki fotograficznym badaniom nieba udowodnił istnienie ciemnych obłoków materii międzygwiazdowej w Drodze Mlecznej i pierwszy użył stereokompaktora, co w znacznym stopniu pomogło w odkrywaniu i identyfikacji zmiennych lub poruszających się obiektów na fotografiach nieba. Na wykonanych przez niego zdjęciach wykryto ponad 5000 galaktyk, wśród nich gromadę galaktyk w gwiazdozbiorze Warkocz Bereniki. On też pierwszy odkrył na fotografii powracającą kometę Halleya, dokonując obserwacji w Heidelbergu 11 września 1909 r.

przeczytaj cały artykuł | poprzednie sylwetki...

Działy astronomii

Pojęcia ogólne

Najjaśniejsze gwiazdy

Kategorie

Artykuły medalowe

Dobre artykuły

Zdjęcie miesiąca

NGC 1261 (również GCL 5 lub ESO 155-SC11) – gromada kulista, znajdująca się w gwiazdozbiorze Zegara w odległości 53,1 tys. lat świetlnych. Jej odległość od centrum Galaktyki wynosi 59 tys. lat świetlnych. Odkrył ją James Dunlop 28 września 1826 roku. (zdjęcie: Kosmiczny Teleskop Hubble’a)

Do zrobienia

Do napisania

astronomia ultrafioletu - bilans energetyczny Ziemi - budowa Ziemi - chronologia Wszechświata - Extrasolar Planets Encyclopaedia - fotograficzna wielkość gwiazdowa - fotometria UBV - gałąź horyzontalna - gwiazda przed ciągiem głównym - historia astronomii - Infrared Space Observatory - klasyfikacja Goldschmidta - Kosmos. Osobista podróż - mikro czarna dziura - model nicejski - nukleosynteza w gwiazdach - obiekt głębokiego nieba - ostateczny los Wszechświata - planetoida klasy D - płaska Ziemia - ścieżka Hayashi - Wielka Ściana w Herkulesie-Koronie Północnej - zdjęcia satelitarne

więcej propozycji


Do poszerzenia

alidada - astrograf - astronomia neutrinowa - astronomia podczerwona - astronomia praktyczna - ciąg główny - czas efemeryd - detektor mikrometeoroidów - diagram dwubarwny - ekstynkcja atmosferyczna - ekwant - glob - gwiazda rozbłyskowa - gwiazda Wolfa-Rayeta - gwiazda zdegenerowana - kosmograf - magnetopauza - mgławica emisyjna - morfologiczna klasyfikacja galaktyk - Mount Wilson Observatory - orbita heliosynchroniczna - pryzmat obiektywowy - ramię spiralne - rok anomalistyczny - rok Bessela - rotacja gwiazd - równanie czasu - skala Antoniadiego - szokmetamorfizm - widoczność graniczna - zima astronomiczna - zjawisko astronomiczne


Technikalia

Przydatne linki:


Astronomia w projektach siostrzanych

Astronomia na Wikinews Astronomia na Wikibooks Astronomia na Wikicommons
Wiadomości Darmowe podręczniki Ilustracje
Wikinews-logo.png Wikibooks-logo.svg Commons-logo.svg

Inne portale tematyczne w polskiej Wikipedii

Portal.svg