Mleczaj rudy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mleczaj rudy
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd gołąbkowce
Rodzina gołąbkowate
Rodzaj Lactarius
Gatunek mleczaj rudy
Nazwa systematyczna
Lactarius rufus (Scop.) Fr.
Epicr. syst. mycol.: 347 (Uppsala, 1838)
Mapa zasięgu
Mleczaj rudy: zasięg występowania na mapie
Zasięg występowania w Europie i Azji
Lactarius rufus BŻ5.1.jpg
2007-07-14 Lactarius rufus 1.jpg
Lactarius rufus T66.jpg

Mleczaj rudy (Lactarius rufus (Scop.) Fr.) – gatunek grzybów należący do rodziny gołąbkowatych (Russulaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Lactarius, Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1772 r. Scopoli nadając mu nazwę Agaricus rufus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1838 r. Elias Fries, przenosząc go do rodzaju Lactarius[1].

Nazwę polską podał Franciszek Błoński w 1890 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też pod nazwami: podrydzyk ostry i mleczaj czerwonobrunatny[2]. Nazwy regionalne: dziki rydz, psi rydz, gorzki rydzek, ostry podrydzyk, psiarka, psi grzyb[3]. Niektóre synonimy łacińskie:[4]:

  • Agaricus rufus Scop. 1772
  • Agaricus variabilis Batsch 1783
  • Galorrheus rufus (Scop.) P. Kumm. 1871
  • Lactarius mollis D.A. Reid 1969
  • Lactarius rufus var. exumbonatus Boud. 1911
  • Lactifluus rufus (Scop.) Kuntze 1891

Morfologia[edytuj]

Kapelusz

Średnica 3–8 cm, za młodu szerokostożkowaty z podwiniętym brzegiem, później płaskołukowaty (zazwyczaj na środku z garbem), w końcu nieco lejkowaty. Kolor równomiernie czerwonobrązowy, skórka gładka i bez prążkowania[5].

Blaszki

O szerokości ok. 5 mm, gęste i nieco zbiegające po trzonie. U młodych okazów żółtawe, potem jasnokremowe, u starszych mięsnoochrowe. Często posiadają czerwone cętki[5]. U starszych okazów opylone są białymi zarodnikami[3].

Trzon

Wysokość 3–12 cm, szerokość 8–18 mm. Jest walcowaty i kruchy, u młodych okazów gąbczasty, potem pusty. Kolor początkowo białawy, potem jasnoczerwonobrązowy[5].

Miąższ

Dość cienki, o kolorze czerwonawobrązowym. Podczas suszenia wydziela silny korzenny zapach[6].

Mleczko

Wypływa dość obficie. Jest rzadkie, wodnistobiałe, w smaku łagodne, ale pozostawia gorzki posmak[6].

Wysyp zarodników

Białawy. Zarodniki szerokoelipsidalne z drobnobrodawkowana powierzchnią. Rozmiar: 8-95 × 6,5-7,5 μm[7]

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Występuje na całej półkuli północnej na obszarach o umiarkowanym klimacie[3]. W Europie Środkowej jest pospolity, rzadki jest tylko na obszarach o podłożu wapiennym[8]. W Polsce jest bardzo pospolity[2].

Występuje w lasach iglastych, a także na obrzeżach bagien i torfowisk. Rośnie na kwaśnych glebach, niemal wyłącznie pod świerkami i sosnami, bardzo rzadko pod brzozami[8]. W Polsce jest grzybem pospolitym[7].

Znaczenie[edytuj]

Grzyb mikoryzowy[2]. Wskutek ostrego smaku mleczaj rudy często opisywany jest jako grzyb niejadalny[5][7]. Jednak na opracowanej dla FAO liście jest wymieniony jako grzyb jadalny w Rosji i na Ukrainie[9]. W stanie surowym zawiera on substancje, które mogą powodować nudności, wymioty lub biegunkę, jednak po odpowiednim przyrządzeniu można go spożywać. Zaleca się w tym celu solenie, kiszenie lub marynowanie, po uprzednim kilkukrotnym namoczeniu w wodzie i obgotowaniu, lub jedynie dłuższym gotowaniu i odlaniu wody. Takie przygotowanie owocników pozbawia je także ostrego smaku[3][10]. Z tak przygotowanych grzybów podobno otrzymuje się smaczne danie o smaku podobnym do gulaszu[8].

Jest czasami atakowany przez pasożytniczego grzyba Hypomyces lateritius, powodującego pleśnienie i niedorozwój jego blaszek oraz stwardnienie miąższu. Porażone przez tego grzyba owocniki rydzów są niejadalne[11].

Gatunki podobne[edytuj]

Jest wiele gatunków mleczajów o brązowym kapeluszu. Najbardziej podobny jest mleczaj rudobrązowy (Lactarius hysginus), ale ma on kapelusz o mazistej powierzchni[8]. Podobny jest też mleczaj kamforowy (Lactarius camphoratus). Odróżnić go można po zapachu (pachnie cykorią lub przyprawą maga), oraz mleczkiem o łagodnym smaku[3]. Mleczaja rudego najłatwiej odróżnić od tych gatunków po spiczastym garbku na środku kapelusza, piekącym smaku i masowym występowaniu[12].

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. a b c Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. a b c d e Henryk Orłoś: Atlas grzybów leśnych. Warszawa: PWRiL, 1974.
  4. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  5. a b c d Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. a b Alina Skirgiełło: Mleczaj (Lactarius). Grzyby (Mycota), tom 25. Podstawczaki (Basidiomycetes), gołąbkowce (Russulales), gołąbkowate (Russulaceae), mleczaj (Lactarius). Kraków: PWN, 1998. ISBN 83-85444-65-3.
  7. a b c Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  8. a b c d Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowe. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  9. Eric Boa: Wild edible fungi : A global overview of their use and importance to people. 2004, seria: Non-wood Forest Products 17. ISBN 92-5-105157-7.
  10. Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. Warszawa: 2006, s. 424. ISBN 8374045132.
  11. Günter R.W. Arnold: Gigantische Askosporen bei Peckiella lateritia (Fr.) Maire. In: Hermann Jahn (Hrsg.): Westfälische Pilzbriefe. Band 7, 1968
  12. Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.